De Duitse kunstenaar Gunter Demnig besloot aan het einde van de vorige eeuw dat er een monument moest komen om de slachtoffers van het  nationaal socialisme te herdenken, verspreid over heel Europa,. Hij noemde zijn project Stolpersteine.

Gunter Demnig

Gunter Demnig

Struikelsteenje

De struikelstenen, zoals de Nederlandse vertaling luidt, zijn simpel. Op een betonnen straatsteentje van 10 x 10 cm. wordt aan de bovenkant een messing plaatje, waar gegevens worden gegraveerd.

Het eerste steentje legde Demnig op 16 september 1992 voor het stadhuis van Keulen. Op het steentje was de tekst van het deportatiebevel van Himler gegraveerd.

Het eerste struikelsteentje - foto Willy Horsch, - commons wiki

Het eerste struikelsteentje – foto Willy Horsch, – commons wiki

Tekst

In de messing plaatjes zijn de relevante gegevens gegraveerd van het slachtoffer. Daarbij de naam en het geboortejaar. Vervolgens de datum van wegvoering en de dag van  overlijden. Ook de naam van het kamp waar het slachtoffer overleden is of de plaats waar het slachtoffer gefusilleerd is worden vermeld.

Bovenaan het plaatje staat de toevoeging ‘Hier woonde’.

 Waarom struikelsteentje

De steentjes liggen gelijk aan de straat, op dezelfde hoogte als de andere bestrating. Door hun kleur en de lichtweerkaatsing vallen ze op maar zullen opvallen. De aandacht van de voorbijganger wordt er door getrokken. Onbewust wordt deze uitgenodigd om stil te staan en de informatie op de struikelsteen te lezen.

Men moet daarbij wel door de knieën zakken en het hoofd buigen. Men buigt op deze manier als het ware voor het slachtoffer. Het struikelen is dus niet letterlijk struikelen, het struikelen is hier symbolisch bedoeld. Als alle struikelstenen gelegd zijn, ontstaat er een gebroken lint van steentjes door een stad en kan de geschiedenis van alle weggevoerde en vermoorde slachtoffers ‘gelezen‘ worden als een Wall of Shame.

Verschillende manieren van leggen

Verschillende manieren van leggen

Navolging

Na dat Demnig zijn eerste steentje had geplaatst ging de bal aan het rollen. Inmiddels zijn er door heel Europa ruim 45.000 struikelstenen geplaatst. Tal van gemeenten, steden en dorpen hebben contact opgenomen met Demnig met het verzoek steentjes te vervaardigen. Elk steentje wordt door de kunstenaar zelf vervaardigd en het eerste exemplaar van de reeks wordt door hemzelf gelegd.

Gunter Demnig legt een steentje - Foto Roeland Koning

Gunter Demnig legt een steentje – Foto Roeland Koning

Zeeland

De Stichting Werkgroep Struikelstenen Zeeland stelt zich – met instemming van het bestuur van de Joodse Gemeente Zeeland – ten doel ook in onze provincie de weggevoerde Joden met dergelijke steentjes te herdenken door deze te plaatsen in de stoep voor de huizen waar zij voor het laatst gewoond hebben.

Met hulp van de Zeeuwse archiefdiensten is tot nu toe met zekerheid van 122 personen vastgesteld wat hun laatste ‘gewone’ woonadres in Zeeland was. Het gaat om 55 adressen in de plaatsen Middelburg, Vlissingen, Zierikzee, Burgh, Goes, Hulst, Terneuzen en Veere. De stichting heeft inmiddels 82 steentjes geplaatst in Middelburg, Zierikzee, Burgh, Hulst en Terneuzen.

 Schouwen-Duiveland

Op 7 februari 2017 zijn op Schouwen-Duiveland 23 struikelsteentjes gelegd. Het eerste exemplaar werd in de vroege ochtend door Gunter Demnig gelegd in Burgh, voor het woonhuis van groenteboer Dick Meulblok. Om 11:00 uur begon met in Zierikzee met het leggen van nog 21 struikelsteentjes.

Het eerste steentje werd gelegd bij de voormalige woning van de familie Labzowski aan het Havenpark 5. Bij de legging van dit struikelsteentje was onder andere opperrabbijn Binyomin Jacobs aanwezig die bij een aantal steenleggingen kort sprak. Chawwa Wijnberg, in januari 2003 aangesteld als eerste Stadsdichter van Middelburg, waar ze vanaf 2000 woonachtig is, droeg gedichten voor.

Chawwa Wijnberg

Chawwa Wijnberg

Wandelingen

Vanaf 15 mei organiseert het Stadhuismuseum elke dinsdag stadswandelingen langs de route waar de steentjes geplaatst zijn. Samen met een gids staat u stil bij de 22 Zierikzeese struikelsteentjes waar u tekst en uitleg krijgt.

Per gezelschap wordt u een boekje aangeboden waarin de adressen en de verhalen die hier bij horen. Het boekje is ook te koop in het Stadhuismuseum en kost € 5,-.

Als u deel wilt nemen moet u zich uiterlijk om 10:00 uur, telefonisch of persoonlijk aanmelden bij het Stadhuismuseum. De wandeling gaat door bij een minimale deelname van 4 personen en kost € 7,50 per persoon.

Voor grotere groepen kan een afwijkende tijd en datum worden overeengekomen.

Stadhuismuseum Zirikzee

Stadhuismuseum Zierikzee

Voor meer informatie, kijk op de website van het Stadhuismuseum of meld u aan via telefoonnummer 0111 45 44 64.

Het Stadhuismuseum ligt aan de Meelstraat 6-8, Zierikzee