Wapen van Stavenisse

Wapen van Stavenisse

Stavenisse is een van de negen dorpskernen van de gemeente Tholen op het gelijknamige eiland. De plaats telt ongeveer 1600 inwoners en ligt op de westelijke punt van het eiland.

Voor de watersnoodramp was ongeveer 80% van hen werkzaam in de agrarische sector. Tegenwoordig is dat nog maar een kleine 20%. Door de steeds verder oprukkende mechanisatie in de landbouw moesten veel mensen werk gaan zoeken in een andere bedrijfstak.

In de onmiddellijke omgeving van Stavenisse, zoals in Tholen, Sint Maartensdijk en Poortvliet zijn verschillende bedrijven gevestigd waar de inwoners van Stavenisse werk hebben gevonden. Ook is een deel aan werk gekomen in Bergen op Zoom.

De naam Stavenisse is opgebouwd uit twee woorden. Nisse betekent een landtong. Stave is mogelijk de naam van de oude eigenaar van het land, Stavo of Stave. Maar het kan ook betrekking hebben op de vorm van de landtong die staf- of paalvormig is geweest.

De inwoners van Stavenisse zijn voor een groot deel lid van de Oud-Gereformeerde Gemeente in Nederland.

Tot 1971 was Stavenisse een zelfstandige gemeente met een oppervlakte van 10,97 km². In dat jaar ging het op in de nieuw gevormde gemeente Tholen.

In de Middeleeuwen was Stavenisse al bekend. In een oorkonde uit 1206 werd het eiland al genoemd.

Stavenisse is van oudsher een voorstraatdorp. Dat wil zeggen dat de hoofdstraat van de haven aan het Keeten naar de hervormde kerk loopt. Deze kerk werd gebouwd in 1910 ter vervanging van de kerk uit 1617 die te klein was geworden.

Voorstraat in Stavenisse

Voorstraat in Stavenisse

 

Een ambachtsheer was iemand die de middelbare en lage ambachtsheerlijkheid bezat. Het was een soort burgemeester die met overheidsgezag was bekleed en bevoegd was recht te spreken over de plaatselijke bevolking. Ook had hij het recht belasting te innen en ambten te benoemen. De ambachtsheer verdween na het Franse bestuur over Nederland en werd vervangen door het ambt van burgemeester.

In 1653 was Hieronymus van Tuyll van Serooskerke ambachtsheer van Stavenisse. Hij liet, buiten het dorp, een slot bouwen ter gelegenheid van zijn huwelijk met Margaretha Huyssen. Het slot was omgeven door een brede gracht. Daaromheen liet hij tuinen en bossen aanplanten. Slechts een deel van de gracht en een stuk van de grachtmuur hebben de tand des tijds kunnen doorstaan. Op het rechthoekige kasteelterrein is momenteel een groenten- en plantentuin aangelegd.

Grafmonument van de heer van Tuyll van Serooskerken

Grafmonument van de heer van Tuyll van Serooskerken

 

Toch is zijn naam niet helemaal in de vergetelheid geraakt. De toren uit 1672 en een kapel met daarin het grafmonument voor de voormalig ambachtsheer, gemaakt door Rombout Verhulst, zijn van de oorspronkelijke kerk bewaard gebleven.

Verhulst die in Mechelen is geboren was een barok tekenaar en beeldhouwer. Hij werkte het grootste deel van zijn leven in de republiek der Nederlanden. Hij is vooral bekend door zijn vele grafmonumenten, maat vervaardigde ook wel portretbustes. Zijn belangrijkste werk is wel het praalgraf van Michiel de Ruyter in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.

Stavenisse heeft nog iets om trots op te zijn. Omstreeks 1650 startte Cornelis Rosemont met bouw en timmerwerkzaamheden. De naam werd later, vermoedelijk omstreeks 1698 gewijzigd in Roozemond. Het bedrijf is inmiddels al 12 generaties in handen van de zelfde familie en daardoor een van de oudste familiebedrijven van Nederland.

Tijdens de watersnood in 1953 werd Stavenisse bijzonder zwaar getroffen. Er verdronken 153 mensen. Er werd aan de weg naar Sint Maartensdijk een monument opgericht. Het stelt een zeemonster voor dat alles dat het tegenkomt op zijn weg verzwelgt.

Het monument werd opgericht in 1958 en zorgde voor veel beroering in het dorp. Beeldhouwer Gerrit Bolhuis hakte uit steen een vis met de staart omhoog en de geopende bek naar beneden. Tot verbazing van de beeldhouwer en de autoriteiten werd het kunststuk door de bevolking van Stavenisse resoluut geweigerd. Het kreeg geen plaats in het centrum van het dorp, maar werd verplaatst naar een plaats op de dijk naar het dorp.

Monument ter herinnering aan de watersnoodramp – het zeemonster

Monument ter herinnering aan de watersnoodramp – het zeemonster

 

Aan de jachthaven staat de naamloze Stavenisser molen uit 1801. De molen werkt als een baken voor schepen die de haven aan willen doen. De jachthaven is druk bezocht en kan in alles voorzien.

De haven van Stavenisse werd na de ramp als een zwakke plek in de zeewering gezien. Het leek er op dat de haven gesloten worden. Dit stuitte op massaal verzet van de bevolking. Uiteindelijk werd besloten de havendijken flink te verhogen en in 1977 werd een keersluis aangelegd.

Momenteel is de haven in gebruik als jachthaven.

De Jachthaven de de Stavenisser molen

De Jachthaven de Stavenisser molen

 

In 1975 verlieten duizenden Surinamers hun land uit angst voor wat komen ging na de naderende onafhankelijkheid. Voor 500 van hen was opvang voorzien in Stavenisse. De Oud Gereformeerde predikant Jacob van Prooien was hier fel op tegen. Hij sprak zelfs over een nieuwe plaag voor het dorp na de oorlog en de watersnood.

Uiteindelijk kwamen de Surinamers niet.

In de loop der jaren is Stavenisse een stil dorp geworden. Veel winkels zijn gesloten. Een paar kleine winkels is, naast een supermarkt, alles wat nog rest.

Wel is er op woensdagmorgen nog een redelijke markt.

Stavenisse telt 2 kerkgenootschappen; 50% van de bevolking is aangesloten bij de Oud Gereformeerde Gemeente, 40% is lid van de Nederlands Hervormde Gemeente.

De hervormde kerk in Stavenisse

De hervormde kerk in Stavenisse

 

Er zijn twee lagere scholen. De openbare basisschool “de Schalm” en de christelijke basisschool “Rehoboth”. De naam Rehoboth komt uit het Bijbelboek Genesis en verwijst naar de naam die Isaac gaf aan een put die hij had gegraven.

Voor medische problemen kan men terecht bij Huisartsenpraktijk D.J.J. Panis.

De horeca in Stavenisse kan niet erg uitgebreid worden genoemd. Er is 1 café-restaurant. Wel zijn er plannen een bruin café te openen.

Voor toeristen zijn er drie campings en twee bungalowparken. Hierdoor is in de zomermaanden het inwonertal van Stavenisse ruim verdubbeld.

Stavenisse is een rustige, principiële en gelovige gemeenschap, waar men alle respect voor elkaar toont.

Maar ga zelf eens kennis maken met dit bijzondere dorp. Het is zeker de moeite waard.