Elke dag wordt er wel een belangrijke en betekenisvolle dag verzonnen en toegevoegd aan een ellenlange lijst. Wereld Aids dag, Wereld dag tegen kanker, Dag voor de secretaresse, Dag van de chocolade en ga zo maar door. Maar een van de oudste wereld dagen is op 28 december de Dag van de Onnozele kinderen.

Onnozele kinderen - Fresco door Giotto

Onnozele kinderen – Fresco door Giotto

Bij het woord onnozel ben je snel geneigd te denken aan schaapachtig, schlemielig, simpel of sullig. Wat voor kinderen worden hier eigenlijk bedoeld?

Onnozel

Onnozel komt van het woord onnosel. Dit is de middeleeuwse vertaling van het Latijnse woord innocens, wat onschuldig en onschadelijk betekent.

Maar daarmee zijn we er nog niet. Waarom is die dag ooit ontstaan?

Met het feest (feest?) van de Onnozele Kinderen worden de slachtoffertjes van de slachting van pasgeboren kinderen in opdracht van koning Herodes herdacht.

 

Herodes

De dynastie van de Hasmoneeën heerste over Judea vanaf de Makkabese opstand in 167 v.Chr. tot 37 v. Chr. Gedurende een belangrijk deel van deze periode heersten Hasmoneeën over een onafhankelijk Joods koninkrijk. In 63 v. Chr werd Judea echter een vazalstaat van Rome. In 37 v. Chr. Kwam de politieke heerschappij van de Hasmoneeën tot een einde. In de jaren die volgden zou de Herodiaanse dynastie heersen over het Joodse land.

Herodes

Herodes

Herodes was een hogepriester in het toenmalige Judea dat zuchtte onder het juk van de Romeinen. Als er een beschrijving op hem van toepassing was, was dat wel dat hij op macht belust was. Daarom onderhield hij bijzonder goede betrekkingen met Rome. Regelmatig reisde hij naar de eeuwige stad om senatoren te overladen met geschenken. Dat leidde er toe dat Herodes door de Senaat als Koning der Joden werd aangesteld. Hij kon daarbij vooral rekenen op de steun van de Romeinse keizers Marcus Antonius en later Octovianus. Hij had echter één probleem. Herodes was geen jood.

Mariamne

Mariamne

Na zijn benoeming keerde hij in 34 v. Chr terug naar Judea om zijn koninkrijk van Antigonus af te nemen. Hij trouwde vrij snel met Mariamne, tienernichtje van Antigonus. Mariamne (door de joden Miriam genoemd) was een prinses uit het Joodse koningsgeslacht van de Hasmoneeën. Door met haar te trouwen trachtte Herodes de troon over te nemen en de gust van de Joden te winnen.

Dat hij al getrouwd was, deerde hem niet. Hij verstootte zijn vrouw Doris en hun drie jaar oude zoontje Antipater.

Koning van Judea

Drie jaar later namen de Romeinen en Herodes Jeruzalem in. Antigonus werd terecht gesteld wegens hoogverraad en Herodes had nu de macht over heel Judea en mocht zich officieel baselius (koning) noemen.

Herodes stond bekend als bijzonder gewelddadig. Regelmatig sloeg hij opstanden hardhandig neer. Zo liet hij 45 leden van de Joodse Hoge Raad vermoorden omdat zij een plan van Herodes tegenwerkten.

Maar hetgeen de Joden Herodes het meest kwalijk namen was, dat hij een schild met een afbeelding van de Romeinse adelaar boven de ingang van de tempel had laten bevestigen. Het meest heilige gebouw voor de Joden droeg hierdoor het symbool van de Romeinse overheersing, wat door de Joden als een vernedering werd gezien. Maar het werd ook beschouwd als een godslastering omdat de Tien Geboden het maken van afbeeldingen van mensen en dieren verbood.

Na enkele jaren werd Herodes dusdanig gehaat door de Joden dat hij zich nergens meer veilig voelde. Hij wantrouwde iedereen die een mogelijk gevaar voor hem zou kunnen zijn en hij was constant op zijn hoede voor een mogelijke staatsgreep.

Herodes in gesprek met de Wijzen

Herodes in gesprek met de Wijzen

Bezoek van de drie wijzen

Herodes vreesde dat hij door een andere, nieuwe koning aan de kant zou worden gezet. Groot was dan ook zijn angst toen hij op 25 december hoorde dat in Bethlehem een kind was geboren. Hij werd hiervan op de hoogte gebracht toen hij bezoek kreeg van drie wijzen die al dagen een felle ster volgden. Tijdens de ontmoeting met die drie geleerden vertelden zij hem dat in Bethlehem de nieuwe koning der Joden was geboren. Zij waren op zoek naar deze toekomstige koning om hem alle eer te bewijzen.

Na hun vertrek kregen zij een droom waarin zij vernamen dat Herodes kwaadaardige bedoelingen had en het koninklijke kind om wilde brengen. Zij namen een andere dan hun geplande route en via een sluipweg belandden zij toch bij de jong geborene.

Moord op de onnozele kinderen - Pieter Bruegel

Moord op de onnozele kinderen – Pieter Bruegel

Kindermoord

Toen Herodes de list doorkreeg werd hij woedend. Hij gaf zijn mannen de opdracht om in Bethlehem en omstreken alle jongens van twee jaar en jonger te vermoorden in de hoop dat de nieuwe koning zich onder hen bevond. Honderden baby’s en peuters werden in een vreselijke massaslachting vermoord.

De wijzen die inmiddels bij Jezus waren gearriveerd waarschuwden Josef en Maria. De waarschuwing werd nog kracht bijgezet door de verschijning van een engel die hen opdracht gaf te vluchten. De jonge ouders namen de wijk naar Egypte, waar de een jaar verbleven tot aan de dood van Herodes.

Vlucht naar Egypte

Vlucht naar Egypte

 

De kindermoord door Herodes is een bekend bijbelverhaal. Maar naast het evangelie van Matteüs zijn er geen historische bronnen die het verhaal bevestigen. De moord op de jongetjes van Bethlehem wordt zelfs niet vermeld door de geschiedschrijven Flavius Josephus in zijn lijst van misdaden van Herodes die uit ongeveer honderd bladzijden bestaat.

 

Martelaartjes

De katholieke traditie leert dat God de onschuldige jongetjes van Bethlehem had voorbestemd om door hun dood te getuigen van de Messias. Zij worden sinds de 5de eeuw vereerd als beschermheiligen van kinderen en meer in het bijzonder van kinderen in gevaar.

Jongetje als bisschop verkleed

Jongetje als bisschop verkleed

Dit katholieke gebruik werd ook ingevoerd in Amsterdam, toen dat nog een katholieke stad was. In Amsterdam werd ook een kinderbisschop gekozen. De beste leerling van de Oude Zijde en de beste leerling van de Nieuwe Zijde werden hier meestal voor gevraagd. Op 28 december werd er een optocht gehouden. De kinderbisschop van de Oude Zijde maakte een plechtige rondgang met kinderen achter zich aan. Eerst gingen zij naar de Dam, waar de bestuurders van Amsterdam klaar stonden om de kinderstoet te begroeten. Vervolgens ging de tocht verder door de stad, waarbij volwassenen de kinderen snoepgoed gaven.
In de namiddag trok de stoet al juichend verder naar de Oude Kerk. Hier ontdeed de kinderbisschop zich van zijn kleurige mantel, mijter en staf. Vervolgens hield de echte pastoor een vermaning over de eerbied van kinderen aan ouders. Nadat de protestanten in 1578 de macht hadden gegrepen in Amsterdam, werd dit feest in deze stad minder gebruikelijk. Wel was het gebruik overgewaaid naar de zuidelijke provincies waar tot laat in de vorige eeuw de kinderen tijdens Onnozele Kinderen langs de deuren gingen en zongen:

’t Is vandaag Onnoozele kinderen dagh
Geef de moerkens en de vaarkens wat
Geef wat, houd wat.
Volgend jaar weer wat.

Kinderen gaan zingend langs de deuren

Kinderen gaan zingend langs de deuren

Dag van kinderrechten

Deze dag is vooral bedoeld om kinderen uit verschillende culturen met elkaar in contact te brengen en daarnaast, en vooral, een dag om te wijzen op de rechten van kinderen. Het is een feestdag die in verscheidene landen wordt gehouden. In 1954 spraken de Verenigde Naties een aanbeveling uit om een kinderdag (‘Universal Children’s Day’) te houden om hiermee de kinderrechten actueel te houden. De eerste moderne staat die een kinderdag invoerde was Turkije. Dit gebeurde op initiatief van Mustafa Kemal Ataturk, de grondlegger van het moderne Turkije.

Mustafa Kemal Atatürk 1881-1938, Stichter seculier Turkije

Mustafa Kemal Atatürk 1881-1938, Stichter seculier Turkije

In veel voormalige socialistische/communistische landen, zoals Polen, Roemenië, Rusland en Tsjechië, en in landen als India, China, Duitsland en Nederland is kinderdag op 1 juni, en universele kinderdag, Internationale- Dag van de Rechten van het kind is op 20 november. Er zijn echter landen die andere data aanhouden.

Hoe dan ook, de boodschap van onnozele kinderen is duidelijk. Bescherm de meest kwetsbare in de wereld.