Voor het ontstaan van Bruinisse gaan we terug naar het midden van de 15de eeuw. De ambachtsheer, een man met de titel HEER, had het recht het lagere en middelbare gezag uit te oefenen over een bepaald gebied, een ambachtsheerlijkheid of een heerlijkheid. Hij had de eigendoms- of de leenrechten over dat gebied.

Het eilandenrijk omstreeks die tijd

Het eilandenrijk omstreeks die tijd

Adriaan van Borsele

De Zeeuwse edelman Adriaan van Borsele was in 1470 heer van Brigdamme, Brouwershaven, Souburg, Zoutelanden en Popkensburg en ambachtsheer van Duiveland. Hij stond in hoge aanzien bij het huis van Bourgondie waar hij verschillende functies vervulde. Hij was raadsheer, slotvoogd en veldmaarschalk.

Van Borsele vatte het plan op om zijn land uit te breiden. Daarvoor wilde hij de schorren aan de oostkant van Oosterland bedijken. Wel had hij daarvoor toestemming nodig van de landsheer, in dit geval Hertog Philips de Goede.

Op 27 januari 1453 kreeg Van Borsele de toestemming. Naar alle waarschijnlijkheid vanwege de goede relatie tussen de twee werd aan Van Borsele het ‘octrooi’ zoals het werd genoemd, verleend.

Philips de Goede - ca. 1450

Philips de Goede – ca. 1450

Toch zou het nog vijftien jaar duren voordat de plannen werden uitgevoerd. Voor een dergelijke inpoldering was het zaak anderen te vinden die geld wilden steken in het plan met als tegenprestatie het verkrijgen van een deel van de gronden in de nieuwe polder. Bovendien werd op die wijze het risico verdeeld.

1467 een belangrijk jaar

In 1467 was het eindelijk zo ver. Vooruitlopend op de aanvang van de werkzaamheden sloot Adriaan van Borsele een overeenkomst met andere investeerders. Dat waren Floris van Haamstede, Jan en Anthonis van Cats, Willem Pieter Manne, mede namens Barbele en Livine, dochters van Arend van Haamstede en Moermond en zijn andere minderjarige kinderen. Verder namen ook een aantal poorters van Zierikzee deel waarvan de belangrijkste waren: Raesse Pieterszoon, Heynric Janszoon, Zevenberge Tserclaeszoon en meester Jan Lauriszoon. Adriaan van Borssele gaf hen het recht om de schorren te bedijken waarbij hij de helft van de nieuwe polder aan zichzelf hield.

Op 2 april 1468 stelde Adriaan van Borsele de voorwaarden voor de bedijking vast. Daarin bepaalde hij onder meer dat de bedijkers een kerk moesten bouwen die gewijd werd aan Jacobus de Mindere. Van Borsele behield zich het recht voor om de plaats van de kerk te bepalen en om twee kerkmeesters aan te stellen. De bedijkers moesten de kosten van het onderhoud gedurende 25 jaar voor hun rekening nemen. Nog in datzelfde jaar kwam de zeedijk van zo’n 19 kilometer lengte gereed.

Anna van Bourgondië

Anna van Bourgondië

Anna van Bourgondië

Adriaan van Borsele heeft dat niet meer meegemaakt want op 6 juni overleed hij. Het was zijn weduwe, Anna van Bourgondië, bastaarddochter van hertog Filips de Goede, die toezag op de voltooiing van het werk. Zij bepaalde ook de plaats van het dorp. Anna hertrouwde in 1470 met Adolf van Kleef, heer van Ravenstein en kapitein in het leger van hertog Karel de Stoute. Hij assisteerde zijn Anna bij de bouw van het dorp dat een goede toekomst tegemoet ging. Een toekomst die aanvankelijk zou bestaan uit een hard leven van het land en eenvoudige visserij.

 

 

 

Officieel werd het dorpje Bruinisse op 14 september 1468 als kerkdorp in gebruik genomen en gold die datum als stichtingsdatum en kreeg de naam Heerlijkheid.

Het wapen van Bruinisse

Het wapen van Bruinisse

Wapen met een foutje.

In 1566 kocht Paulus van Hertsbeke de Heerlijkheid Bruinisse. Hij wilde dat Bruinisse een eigen wapen zou gaan voeren. Bruinisse heeft haar eigen wapen. Dit wapen werd op 31 juli 1817 bevestigd door de hoge raad van adel aan Bruinisse.

De officiële blazoenering van het wapen luidde: “Gegeerd van sabel en zilver van acht stukken, en chef van zilver beladen met een grasend hert van keel op een terras van synobel”.

In verstaanbaar Nederlands betekent dat dat de geren, symbool voor de schorren, zijn afgeleid van het wapen van Duiveland. Het hert is afkomstig uit het familiewapen van Paulus van Hertsbeke. Dit familiewapen bevat een drinkend hert aan een beek. Bij de bevestiging van het wapen is per abuis het water in het schildhoofd weggelaten. Sindsdien is een grazend hert afgebeeld.

Mosseleters in de middeleeuwen

Mosseleters in de middeleeuwen

Vissers- en mosseldorp.

In de loop der eeuwen groeide Bruinisse uit tot een waar mosselvissersdorp. Iedereen was op een bepaalde manier betrokken bij de vangst en verwerking van deze delicatesse. Zelfs in de Middeleeuwen werden mosselen met genoegen geconsumeerd.

De welvaart van Bruinisse hing nauw samen met de mosselvangst. Aan het einde van de 19de en het begin van de 20ste eeuw omvatte de Bruinisser vissersvloot ruim 150 schepen. Toch werd Bruinisse ook getroffen door rampspoed. We spreken nog steeds over ‘De Watersnoodramp’ van 1953. Maar een veel grotere ramp trof het dorp in september 1911.

Iedereen verdiende zijn brood in de mosselen

Iedereen verdiende zijn brood in de mosselen

Rampspoed

Vrijdag 30 september 1911 leek aanvankelijk een dag zoals alle andere dagen. De vissersvloot van Bruinisse was huiswaarts gekeerd en de 150 schepen lagen rustig aan hun trossen te dobberen. Maar, zoals zo vaak, zonder waarschuwing sloeg het weer plots om.

Aan de stormpaal op de dijk werd het stormsein “Weest op uw hoede” gehesen.

De wind wakkerde aan tot windkracht 9 en men begon met het plaatsen van vloedplanken. Het water bleef stijgen en er werden zandzakken gevuld en tegen de vloedplanken geplaatst om ze op die manier te versterken. Uiteindelijk zakte het water en men ging er van uit dat het gevaar geweken was.

Echter, de storm hield aan en wakkerde aan tot orkaankracht. Langzaam begon de wind te draaien waardoor nu de havendam de volle laag kreeg. De dam was niet bestand tegen het gebeuk van de golven en brak door. Grote basaltblokken verdwenen als kiezelsteentjes in het kolkende water. Nagenoeg de hele dam die de haven en het dorp moest beschermen was verdwenen.

wat overbleef na de ramp

wat overbleef na de ramp

 

 

De hele vloot van 150 vissersschepen lag plotseling zonder bescherming tegen het wilde water. Rond 6 uur sloeg het eerste schip los al snel gevolgd door een vijftigtal andere. Er was in de duisternis niemand aanwezig om iets tegen deze ramp te ondernemen. Eigenlijk was dat niet verkeerd want anders waren er waarschijnlijk doden gevallen. Immers, niemand zou zijn bezit overlaten aan weer en wind zonder een poging te ondernemen zijn kapitaal te redden.

Brodeloos

De schepen bonkten op elkaar en het ene na het andere dreef de haven uit. Machteloos moest men toekijken hoe de belangrijkste bron van inkomsten voor Bruinisse ten onder ging aan het natuurgeweld.

Slechts 9 van de 150 schepen waren vast blijven liggen in de haven. De anderen lagen kapot geslagen tegen de kade, langs de dijk van de Stoofpolder en tegen de dijk van de Anna Jacobapolder.

Geen van de schepen was verzekerd, dat was te duur. Ook de oester en mosselpercelen waren door de storm zwaar beschadigd. Ondanks dat men verwachtte dat het een goed seizoen zou worden, waren alle inkomsten in één klap verdwenen.

Zelfs de tramboot lag op het droge

Zelfs de tramboot lag op het droge

 

 

 

Luctor et Emergo

Maar Bruinisse overleefde deze ramp, zoals ze zich in het verleden hadden opgericht na andere stormvloeden, en ook de Ramp van 1953 te boven kwam.

Ook dat het dorp voor een deel plat werd gebombardeerd tijdens de Tweede Wereldoorlog deerde Bruinisse schijnbaar niet.

Dat de mosselvangst verloren leek te gaan door de afsluiting van de Oosterschelde? Bruinisse verzette zich en vocht.

Het kleine dorp overleefde de tijd en zal dit jaar haar 550-jarig bestaan vieren. In die periode heeft Bruinisse tal van tot de verbeelding sprekende mensen voortgebracht. Daaronder de schrijver, en uitgever Han B. Aalberse en de politici Jan Krijger, Jacob de Jonge, Cees van Liere en huidig vicepremier Hugo de Jonge.

14 en 15 september

Voor deze dagen heeft Bruinisse, ter viering van het bereiken van deze mijlpaal, een fraai programma opgetuigd. Natuurlijk speelt de mossel en de mosselvangst hierin een belangrijke rol.

Mosseloproer

In het verlengde daarvan wordt op 5 en 6 oktober ’s middags en ’s avonds een historisch toneelspel  opgevoerd. Hierbij zal worden stilgestaan bij de Mosseloproer in 1774. Toen werd door de toenmalige overheid de vrije vangst van mosselen aan banden gelegd. Voor de vissers van Bruinisse was dat een hard gelag.

De voorstellingen vinden plaats in de tuin van Brusea.

Mosseltafel

Om niet alles te verklappen beperken we ons tot een aantal hoofdpunten. Er wordt een poging gedaan om de langste mosseltafel ter wereld te verwezenlijken. Hiervoor moeten tenminste 550 mensen aanzitten. Wilt u meedoen? U kunt bij de plaatselijke vestiging van Albert Heijn een mosselbord kopen voor de prijs van € 9,75. Met dit bord kunt u aanschuiven bij deze recordpoging. Daarbij wordt het bord gevuld met mosselen, brood en sausjes. Ook krijgt u twee consumptiebonnen. Het bord kunt u als herinnering behouden.

De mosseltafel wordt geopend door de zoon van de voormalige dominee van Bruinisse, Hugo de Jonge. Hij wordt geassisteerd door de Belgische mosselambassadeur en topkeeper Jean Marie Pfaff.

Hugo de Jonge - Foto Sebastiaan ter Burg - httpscommons.wikimedia.org

Hugo de Jonge – Foto Sebastiaan ter Burg – httpscommons.wikimedia.org

 

 

 

Muziek en volkslied

In de grote tent aan de haven wordt op vrijdagavond om 19:45 uur de aftrap gegeven voor een avond vol muziek. Begonnen wordt met de officiële presentatie van het nieuwe Bruse Volkslied. Deze hymne is geschreven door Maarten Bruijens. Onder zijn muzikale leiding zal het koor Message het volkslied voor het eerst presenteren.

Daarna zullen vanaf 20:00 uur bestaande en vergane Bruinisser zangers, zangeressen en popgroepen, elk een half uur lang muziek brengen. Sommigen met duidelijke herkenning en andere met een ’weemoedig Oh Ja’ gevoel.

 

 

Herkenbaar lid van het mosselgilde

Herkenbaar lid van het mosselgilde

Op zaterdag wordt in de tent op het havenplateau de culinaire Mosselboulevard ingericht.  \Hier kan iedereen genieten van diverse mosselrecepten, aangedragen door de leden van het mosselgilde. Het eventuele luidruchtig gesmul wordt overstemd door de muziek van de band Bruijnes & Bondgeest.

Vanaf 13:00 uur kunt u deelnemen aan een puzzeltocht door het dorp. De route is ongeveer 5 km. lang en laat u kennis maken met de leukste plekjes van het dorp.

In de haven liggen de BRU 33 en de BRU 11. Deze schepen zijn zo ingericht dat u hierop alle informatie en voorlichting kunt krijgen over de mossel- en oestervisserij.

Het Brusea, de oudheidskamer en het visserijmuseum, is op beide dagen geopend. In samenwerking met Staatsbosbeheer en het Grevelingen Informatie Centrum is hier een mooie expositie ingericht; ‘Grevelingen en Oosterschelde onder water wereld’.

Kortom, ondanks dat we maar een kleine greep uit het programma konden doen, het worden twee bruisende dagen.

Het jubileum logo

Het jubileum logo

Om volledig op de hoogte te blijven, bezoek de facebookpagina

Voor regelmatig actueel nieuws over Bruinisse, houd de website Bru.nu in de gaten.

Met dank aan Dr. Huib Uil en Henny Meeuwisse-Padmos