De Sint-Lievensmonstertoren in Zierikzee met een hoogte 62 meter wordt in de volksmond ook wel de ‘Dikke Toren’ genoemd. De toren werd gewijd aan Livinus van Gent, vandaar de naam Sint Lievens, een afgeleide van Livinius.

Begin van de bouw

Met de bouw, van wat de hoogste toren van Nederland moest worden, werd begonnen in 1454. Het oorspronkelijke bouwplan was van de Mechelse bouwmeester Andries Keldermans, ook de bouwmeester van het Stadhuis van Middelburg en het stadhuis van Tholen. Hij overleed in 1488 en de bouw werd overgenomen door zijn zoon Antoon en later diens zoon Rombout.

Aan het fundament van de kerk werd, onderbroken door de stadsbrand van 1466, waarschijnlijk 25 jaar gewerkt. Verantwoordelijk voor dit oponthoud was het feit dat het westelijk deel van de kerk door de brand zwaar werd beschadigd.

De oorspronkelijke plannen die nooit werden uitgevoerd

De oorspronkelijke plannen die nooit werden uitgevoerd

Omvang

De omvang van de voet van de toren is 16 x 16 meter. Als de steunberen mee worden gerekend zelfs 24,5 x 24,5 meter. Dat was voldoende om tot de hoogste toren van Nederland te komen. Lang is gedacht dat de toren tussen de 180 en 200 meter hoog had moeten worden. Maar berekeningen achteraf gaan uit van een meer realistische hoogte van ca. 130 meter. Altijd nog hoger dan de Domtoren van Utrecht, met 112,32 meter nog steeds de hoogste kerktoren van Nederland.

Na ongeveer 30 jaar bouwen kwam de bouw van de toren tot de eerste omloop eindelijk gereed. Dit deel werd opgetrokken met miljoenen bakstenen die per schip werden aangevoerd vanuit Gouda, Dordrecht en Rotterdam. De buitenkant werd bekleed met Brabants wit arduin, kleine witte blokken duur natuursteen dat werd gevonden in de buurt van Brussel.

Brussels wit arduin

Brussels wit arduin

 

Bouw gestaakt

Maar in 1510 werd de bouw gestaakt. De kosten voor de toren zoals hij was gedacht bedroegen ongeveer 100.000 guldens, een waanzinnig hoog bedrag voor die tijd. De lokale economie was zover teruggelopen dat het geld ontbrak om de bouw voort te zetten. Ook waren schepen met steen, bestemd voor de bouw, verloren gegaan.Wel werd later nog een houten overkragende lijst en een nooddak met een klokkenhuis gebouwd.

 

Verval

In de jaren die hierop volgden verloor de toren veel van haar glans. Vooral in de 18de eeuw werden veel van de prachtige versieringen verwijderd.

De houten torenbekroning werd in 1835 afgebroken. Drie jaar later kwam een nieuwe kap gereed. Er kwam een nieuwe kroonlijst en een balustrade.

torenkap met het zeilschip

Het heeft maar weinig gescheeld of de toren had niet meer bestaan. Voor het bestuur van Zierikzee werd het onderhoud van de toren een niet meer te dragen last. Er gingen steeds meer stemmen op om het monument plat te gooien. In 1881 kwam de redding. De toren werd overgenomen door de staat, door wat we tegenwoordig de Rijksgebouwendienst noemen.

De Gemeente Zierikzee en het Rijk besloten elk een aandeel in een restauratie te betalen. De plannen voor de restauratie werden gegund aan Evert Margry, een leerling van de architect Pierre (Peter) Cuypers.

Margry deed bij de restauratie zijn uiterste best om de toren een meer spits uiterlijk te geven. De kroonlijst werd verwijderd en de steunberen werden gedeeltelijk weggenomen. Deze verbouwing was zo ingrijpend dat, voor de inwoners van Zierikzee, de Dikke toren niet meer herkenbaar was.

Zware beschadigingen

In het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog raakte de zuidkant van de toren door geallieerd bombardement zwaar beschadigd. Er moest opnieuw tot restauratie werden over gegaan. Tussen 1957 en 1972 werden die werkzaamheden uitgevoerd. De oude kap werd vervangen door een nieuwe die sterk doet denken aan het vroegere klokkenhuis. Hierop werd een windvaan geplaatst in de vorm van een zeilschip.

Het oorspronkelijke Brabants wit arduin was kwetsbaar gebleken en mocht niet meer worden gebruikt. In plaats daarvan werd gekozen voor basaltlava.

De Dikke Toren zoals hij nu is

De Dikke Toren in 2017

De balustrade werd vervangen en de ingekorte steunberen werden in de oorspronkelijke staat teruggebracht.

De verloren gegane versieringen werden voor een groot gedeelte weer teruggeplaatst. Met dank aan een aantal beeldhouwers.

Ter afronding van de restauratie werd op kosten van de staat een plantsoen rondom de kerk aangelegd.

Toch bleken de nieuwe beeldhouwwerkjes ook niet bestemd tot het eeuwige leven. Tijdens de eerste storm van 2018 waaiden delen van de toren en kwamen, zonder persoonlijke schade aan te richten, op het gras terecht. Ook deze schade is inmiddels hersteld.

De Sint-Lievensmonstertoren kan er weer een hele poos tegen. Maar de kwetsbaarheid van onze Zeeuwse monumenten moet blijvend beschermd worden heeft het verleden ons geleerd.

 

In de toren is plaats gemaakt voor een beeld van de Amsterdamse beeldhouwer Eric Claus. Het stelt de Zeeslag op de Gouwe, gekoppeld aan het beleg van Zierikzee in 1304 voor. Dit monument is op 15 januari 2016 overgedragen aan de Nationale Monumentenorganisatie. 

Beeld van Eric Claus

Beeld van Eric Claus

 

 

Tijdens een wandeling over het gazon dat de toren omringd, ontdekt u nog meer kunstwerken. U staat bijvoorbeeld voor twee in elkaar overgaande ringen die eb en vloed verbeelden. Het is een kunstwerk vervaardigd door de Brabantse kunstenaar Piet Slegers en werd in 2002 onthuld.

 

Eb en Vloed

 

 

Tentoonstellingen

In te toren worden regelmatig exposities en tentoonstellingen ingericht. Deze zijn vaak van grote waarde voor fans van Zierikzee, maar evengoed voor toevallige passanten die een dagje Zierikzee doen. Ze worden dan ook druk bezocht.

 

Open voor publiek

Tijdens het seizoen, van april tot november, is de toren van dinsdag t/m zaterdag voor publiek geopend. De openingstijden zijn van 10:00 tot 17:00 uur.

Tijdens de schoolvakanties zijn de openingsdagen met de maandag uitgebreid. Op zondagen is de toren gesloten.

Interieur van de toren

 

Wilt u van een prachtig uitzicht over de stad, de Zeelandbrug of de Oosterschelde genieten? Dat kan! Voor € 4.- is de toren te beklimmen. Wel is een goede conditie een must. Er is geen lift.

Maar laat dat geen belemmering zijn. Jaarlijks zijn ongeveer 40.000 bezoekers u voor gegaan.

 

 

 

 

De Sint-Lievensmonstertoren is een baken voor de stad Zierikzee en is niet meer uit het stadsbeeld en de omgeving weg te denken.

Voor meer informatie over Zierikzee en haar bijzondere gebouwen, kijk hier.