Het jaar 1672 is de Nederlandse geschiedenis ingegaan als het Rampjaar. Het staat bekend als het jaar waarin het volk redeloos, de regering radeloos en het land reddeloos was.

1572 was het jaar waarin de Hollandse Oorlog begon en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden vanaf verschillende kanten werd aangevallen.

De vijanden

Engeland, Frankrijk en de bisdommen Münster en Keulen, onder aanvoering van Bernhard von Galen en Maximiliaan Hendrik van Beieren zagen hun kans schoon.

Lodewijk XIV van Frankrijk

Er waren echter praktische problemen. De Fransen moesten een omweg maken naar de Nederlanden, dus de Spaanse Nederlanden niet konden gebruiken om aan te vallen omdat zij Keizer Leopold I de aartshertog  Oostenrijk buiten de strijd wilden houden. Het was om die reden dat de Duitse bisdommen, louter om logistieke redenen tot bondgenoot werden gemaakt.

 

 

De Fransen en hun bondgenoten trekken bij Lobith de grens over

 

 

 

 

 

 

 

Onverwacht

De Franse legers en de legers van de bisdommen trokken op 12 juni 1672 bij Lobith de Rijn over en hier ontspon zich de Slag bij Tolhuis.

De republiek beschikte in de periode over een machtige oorlogsvloot, maar de staatsgezinde regent en raadspensionaris Johan de Witt had te weinig aandacht besteed aan het leger. De vijanden versloegen snel het veel zwakkere leger van de Republiek en bezetten grote delen van het landschap van Twente en het graafschap Zutphen.

Stadhouder Willem III van Oranje, makkelijk beinvloedbaar vanwege zijn jonge leeftijd

Paniek

De Republiek had niet gerekend op deze tegenslag Er brak meteen paniek uit in de niet bezette delen van de Republiek. Er was al eerder verdeeldheid tussen z.g. Staatsgezinden en Prinsgezinden. Veel van de toenmalige bestuurders stonden aan de kant van de Staatsgezinden. Zij werden onder druk van de toestand gedwongen hun posities over te dragen aan Orangisten, zoals de Prinsgezinden ook wel werden genoemd.

In 1672 kwam door al deze problemen ook een einde aan het Eerste StaatsgezindeTijdperk.

De gebroeders de Witt

 

Johan de Witt

De belangrijkste staatgezinde regent, tevens raadspensionaris was Johan de Witt. Samen met zijn broer Cornelis had hij veel staatshervormingen doorgevoerd. Wellicht was Johan de Witt wel de meest toonaangevende staatsman die Nederland ooit heeft gekend. In 1672 verloor hij niet alleen zijn ambt, maar samen met Cornelis zijn leven. Zij werden door een opgezweepte en woedende menigte Orangisten opgepakt en op gruwelijke wijze vermoord. Daarna was de weg vrij voor Willem III om de macht naar zich toe te trekken

Het Groene Zoodje. Het ophangen van de lichamen van Cornelis en Johan de Witt. Rechts is de Gevangenpoort.

 

 

Einde van de ellende

 

Het Rampjaar duurde ongeveer 17 maanden. Gedurende die periode bleven scholen, banken, winkels, rechtbanken en schouwburgen gesloten. Kunsthandelaren en kunstschilder gingen failliet als gevolg van de heftige crisis.

Onderstaand interview is afkomstig van Omroep Zeeland

Zierikzee

Dit jaar zijn er in het hele land activiteiten om het Rampjaar te herdenken. Hoewel deze ellende goeddeels aan Zierikzee voorbij ging heeft het Stadhuismuseum Zierikzee besloten toch aan dit belangrijk jaar de nodige aandacht te besteden.

“Zierikzee was net als de rest van het land niet voorbereid op een oorlog”  zegt Albert Scheffers, directeur van het museum. “Het was niet voorbereid op aanvallen van verschillende kanten.  Engeland had problemen met het feit dat de Republiek tot een eenheid was gesmeed en op het gebied van handel en internationale scheepvaart een enorme boom had doorgemaakt. Engeland zag haar hegemonie aangetast die ze met zeeoorlogen 9de Eerste en Tweede Engelse oorlog) te doorbreken”.

Albert Scheffers – foto Dick van der Veer

 

De Engelsen kregen hulp van de Franse koning Lodewijk XIV. “ Hij wilde de Republiek ook maar wat graag een kopje kleiner maken”.

“ Zierikzee lag in die tijd strategisch aan de Oosterschelde’ gaat Scheffers verder. “Veel scheepvaart richting Antwerpen kwam min of meer langs Zierikzee.De Westerschelde die we nu kennen als de belangrijkste weg naar en van de Noordzee was toen nog niet breed en diep genoeg voor grote schepen met interernationale handelswaar”.

Relletjes

Tijdens de oorlog was het onrustig in de stad. “Men had het gehad met het oude bestuur In de Meelstraat waren boeren en vissers bijeengekomen. Zij  maakten duidelijk, onder andere  het gooien van stenen tegen de ramen van het stadhuis, dat zij verandering wilden” .

De Franse en Engelse soldaten zijn de stad niet binnengekomen en hebben ook niet geplunderd en hebben de bevolking ook niets aangedaan.

Het enige wat Zierikzee van de oorlog merkte was een economische terugslag. De jaarmarkt werd geschrapt waardoor waren niet aan de man konden worden gebracht. Het was een soort crisis, maar zonder compensatiemaatregelen zoals we die nu doormaken. Volgens Scheffers is er van die oorlog van toen niets meer te zien in de stad.

Het vroegere stadhuis

Stadhuismuseum

Toch is deze periode in onze geschiedenis belangrijk genoeg om bij stil te staan. Immers, de het Eerste Stadhouderloze Tijdperk hield op te bestaan en er kwam weer een Oranje aan de macht. Het Stadhuismuseum tracht, samen met het Zeeuws Archief Zierikzee, objecten en documenten uit die tijd nu bijeen te brengen om er, later dit jaar, toch een kleine maar waardige expositie mee samen te stellen. Wij houden u verder op de hoogte.