Wapen van Baarland

Wapen van Baarland

Baarland is een klein dorpje dat onderdeel is van de gemeente Borsele. Het ligt vlak bij de zuidelijke kust van de zogenaamde Zak van Zuid-Beveland. Dit is een gebied met waardevolle natuur- en landschapselementen. U vindt hier welen, grenslinden, kreken, vliedbergen en schilderachtige dorpjes. De Zak van Zuid-Beveland is sinds 2005 een onderdeel van het Nationaal Landschap Zuidwest Zeeland.

Een van die kleine dorpjes is dus Baarland. In 1960 telde Baarland nog 742 inwoners. Dat aantal is inmiddels teruggelopen tot 620. In de 19de eeuw heette de gemeente Baarland en Bakendorp. Dit laatste is een buurtschap ten oosten van Baarland. Tot 1970 was Baarland een zelfstandige gemeente.

Voormalig eiland

Baarland was, voor er sprake was van het dorp, een eilandje. Op 28 september 1014 woedde een bijzonder zware storm over het zuidelijk deel van de Noordzee. Naar alle waarschijnlijk was deze storm verantwoordelijk voor de eerste doorbraak van de kustlijn van o.a. Zeeland.

De storm veroorzaakte een watersnood die eerst de Engelse kust trof. ’s Avonds kregen Vlaanderen en het zuidelijke deel van Nederland de volle laag.

Walcheren werd het zwaarst getroffen en daarbij vielen duizenden slachtoffers.

Baarland en omgeving - afb. Google Earth

Baarland en omgeving – afb. Google Earth

Toen de storm was uitgeraasd bleek dat Zuid-Beveland ook niet gespaard was gebleven. Aan de zuidkant van de resten van Zuid-Beveland bleven een paar kleine eilandjes over. Ze werden Oost- en West Borsele genoemd. Op Oost-Borsele liep van oost naar west een smalle kreekrug. De eerste bewoners die naar het eiland terugkeerden namen de schop ter hand en verhoogden de kreekrug met nog enkele meters. De kreekruggen lagen hierdoor flink hoger dan het omringende land. In de ondergrond bevond zich een veenpakket. Het is dus niet verwonderlijk dat de eerste vaste bewoners hun huizen bouwden op deze hoge ruggen. Zodoende ontstonden een aantal nederzettingen die later uitgroeiden tot woonkernen. Dit was het begin van dorpen als Baarland, Bakendorp, Oudelande, Westdorp en Delie. Samen vormden zij later de Heerlijkheid Baarland.

Strijd om de heerschappij

Over de heerschappij over Zeeland bewesten Schelde werd al jarenlang strijd gevoerd tussen de graven van Vlaanderen en de graven van Holland.

Afbeelding van een Schabische brandschatter

In 1295 landde een Vlaamse strijdmacht bij Baarland. Zij kwamen wraak nemen op een actie van graaf Floris V die kort daarvoor Sluis had geplunderd. Het Vlaamse leger kreeg weinig en onregelmatig soldij. De dorpen die werden aangevallen werden daarom veroordeeld tot het betalen van een bepaalde prijs (brandschatting). Uit de opbrengsten van deze brandschatting werden de legers betaald. Maar indien deze dorpen het bedrag niet op konden brengen voelde de troepen zich gerechtigd over te gaan tot plunderen en ander wangedrag. De Heerlijkheid Baarland was het slachtoffer.

Na weken van hevige strijd werden de Vlamingen verslagen door de legertjes van Doedijn, Everinge en de Van Borselens.

Graven van Renesse

Veel graven van Holland en Vlaanderen raakten in de 13de eeuw met elkaar in conflict. De strijd tussen de graven van Holland en van Renesse werd na veel geruzie eindelijk bijgelegd. Hierbij kregen de twee broers van Jan III van Renesse, Hendrick en Costijn, in 1312 weer het eigendomsrecht over delen van Zeeland. In 1313 werden zij gecompenseerd voor in beslag genomen goederen op Schouwen-Duiveland. Met Willem III van Holland werden bezittingen op Schouwen geruild tegen goederen op Zuid-Beveland en Walcheren. De heren van Renesse kregen zo de Heerlijkheid Baarland in bezit.

 

Het familiewapen van Renesse

Het familiewapen van Renesse

Tweede Wereldoorlog

Naast allerlei natuurrampen en oorlogen bleef Baarland in de moderne tijd ook niet gespaard tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op 26 oktober 1944 voeren honderden soldaten van de Schotse 52nd (Lowland) Division een landing uit op Zuid-Beveland bij Baarland. De landingsstrook wordt verdeeld in een Green Beach ten oosten en Amber Beach ten westen van Baarland. De eerste soldaten die voet aan land zetten konden zonder veel moeite een bruggenhoofd vormen. Maar de hoge dijk bij Green Beach bleek voor veel voertuigen een behoorlijk obstakel. Amber Beach werd hierdoor de belangrijkste landingsplaats.

Bij een tweede aanvalsgolf werden diezelfde ochtend nog twee bataljons en 18 amfibische Shermantanks over gezet.

Hevig Duits verzet

Hevig Duits verzet

 

 

 

Met deze troepenmacht werd de sterke verdediging van de Duitse verdediging van het Kanaal door Zuid-Beveland in de rug aangevallen. Zij werden totaal verrast, maar een reactie kwam snel. Onmiddellijk werden vijf infanteriecompagnieën ingezet met de opdracht de Canadezen terug de Westerschelde in te drijven. De Duitsers kregen nog extra versterking vanuit Walcheren. Met zwaar geschut werden 15 van de 60 landingsboten van de tweede aanvalsgolf getroffen zodat ze zonken. Hetzelfde lot onderging 10 amfibische tanks.

Ondanks de Duitse tegenstand veroverden de geallieerden dezelfde dag Baarland en Oudelande. De verliezen liepen hoog op en bijna de helft van de huizen in beide dorpen raakten ernstig beschadigd.

Landingsmomument in Baarland

Landingsmomument in Baarland

Weer moesten de inwoners moesten worden geëvacueerd, ditmaal naar Zeeuws-Vlaanderen.

Op de zeedijk staan twee kleine gedenktekentjes die herinneren aan deze dag.

Slot Baarland

Het slot Baarland werd in de 13de eeuw voor het eerst ge noemd.  In de 17de eeuw werd het verfraaid en uitgebreid. In de 18de eeuw kwam het slot in het bezit van de familie Lapsins, eigenaren van een bekend handelshuis in Vlissingen. Zij waren ook de werkgevers van een nog jonge Michiel de Ruyter. Deze familie liet de prachtige tuinen aanleggen.

In 1923 werd het slot openbaar verkocht en al snel raakte het in  verval. De watersnoodramp van 1953 deed vooral de tuinen weinig goed. Tal van de oude bomen overleefden de ramp niet. Maar het slot kwam de ramp te boven.

Slot Baarland – foto Ben Hendriks

Het centrum van Baarland wordt weer, naast de kerk, gedomineerd door het vroegere Slot Baarland dat in 1840 werd gesloopt. Het is nu een ommuurd kasteelterrein.  In 1970 werd aangevangen met de restauratie. Uit de oude slotgracht rijzen  nu de onregelmatige vormen van een oud huis op. Met gevonden stenen werd op het nog bestaande fundament een muur gemetseld, compleet met 4 torens. Ook is er in een poortdoorgang voorzien. Over de gracht kwam een brug. De werken werden uitgevoerd aan de hand van oude  bestaande tekeningen van Pronk.

Kasteel Hellenburg - 1696

Kasteel Hellenburg – 1696

 

 

Kasteel Hellenburg

Ook zijn, net buiten het dorp, aan de weg naar Oudelande de fundamenten bewaard gebleven van het middeleeuwse kasteel Hellenburg.

Kasteel Hellenburg is ontstaan rond 1300 en gebouwd door de familie van Borssele. Aangenomen wordt dat er voor die tijd al een woontoren is gebouwd.  Later werd in de 14de en 15de eeuw werd het vierkante kasteel er omheen gebouwd.

Bij een wetenschappelijk onderzoek in 1958 zijn er resten opgegraven. Alle bouwfasen vanaf de omgrachte woontoren tot aan een volledig met acht torens versterkt slot konden worden vastgesteld.

Het kasteel is door de Cosmas- en Damianusvloed van 1477 verwoest.

Door grondwerken in 1957 werd het kasteel door een toeval ontdekt. De fundamenten van de hoofdburcht zijn goed bewaard gebleven.  Alle bouwfasen vanaf de omgrachte woontoren tot aan een volledig met acht torens versterkt slot konden worden vastgesteld. Van de voorburcht echter resteert niet veel meer. De ruïne van het kasteel is voor publiek toegankelijk en staat op de lijst van monumenten.

Openbaar vervoer

Baarland had vroeger een station aan de tramlijn Goes – Hoedekenskerke. In 1927 werd deze tramlijn geopend. De lijn was in beheer van de Spoorweg Maatschappij Zuid-Beveland. De lijn is inmiddels opgeheven, maar een stuk van de nostalgie is overgebleven.

Nu is het kleine stationnetje een opstapplaats in een museale spoorlijn. De authentieke museumtreinen rijden nu over een eigen spoorweg. Deze loopt van Goes naar Hoedekenskerke via Kwadendamme.

Zittend in een oud treinstel komt de conducteur van vroeger langs om de kaartjes knippen, terwijl de stoker zich op de locomotief in het zweet werk.

 

De stoomlok bij het station Kwadendamme - foto Rijksdienst Monumentaal Erfgoed

De stoomlok bij het station Kwadendamme – foto Rijksdienst Monumentaal Erfgoed

Er wordt gereden met twee soorten voertuigen. De stoomtijd die nostalgische gevoelens oproept. Deze rijdt, op alle dagen waarop hij wordt ingezet, twee keer per dag vanuit Goes.

Daarnaast is er een oud dieseltreintje dat drie keer per dag zijn rit maakt. Dit boemeltje stopt in de plaatsen ’s Gravenpolder, ’s Heer-Abtskerke, Nisse en Baarland. Voor u en uw kinderen is deze reis zeker een belevenis.

Aanduiding stations

Aanduiding stations

Baarland is een heerlijk historisch dorpje. Door het dorp loopt een mooie brede straat, de Dorpsstraat. Aan de Sluisstraat staat een rijksmonument uit het begin van de 14de eeuw, de Nederlands Hervormde Kerk. Om de kerk staan oude woonhuizen uit de 17de en 18de eeuw gegroepeerd. Op het met lindenbomen omzoomde pleintje rond de kerk staat een oude muziektent. Ook vindt u hier een “vaete”. Dit is een soort vijvertje waar vroeger het vee, als het van dorp naar dorp werd gedreven, halt hield om te drinken.

De monumentale kerk van Baarland

Baarland heeft een tweetal leuke restaurants waar het goed toeven is. Naast enkele kleine winkeltjes is er een supermarkt.

In de omgeving zijn goede campings die een fijn beginpunt kunnen zijn voor wandelingen in de heerlijke natuur of als vertrekpunt voor de fietsers. Door de prachtige omgeving kunt u dorpjes als Hoedekenskerke, Bakendorp, Oudelande, Ellewoutsdijk en Kwadendamme bezoeken en elke keer weer verrast zijn.

Het “nietige” Baarland, met haar rijke historie, is echt een verfrissing.

de Zwaakse Weel

de Zwaakse Weel