Het wapen van Biervliet

Het wapen van Biervliet

Biervliet is een dorp op Zeeuws-Vlaanderen en valt onder de gemeente Terneuzen. Het dorp telde in 2019 ongeveer 1.600 inwoners. Het ligt ten westen van Terneuzen en leunt tegen de Braakman, een voormalige zeearm van de Westerschelde.

Bij de herindeling van 1 april 1970 ging Biervliet op in de nieuw gevormde gemeente Terneuzen. Biervliet loste het einde van haar zelfstandig bestaan op ludieke wijze op. Daar waar de posterijen bekend staan om hun ‘eerste dag uitgaven’ van postzegels in een gedateerde omslag, kwam Biervliet met een ‘laatste dag uitgave’.

Laatste dag uitgave Biervliet.

Laatste dag uitgave Biervliet.

 

 

 Eerste naamsvermelding

De oudste vermelding van Biervliet wordt gevonden in een charter uit 984. Hierin is sprake van de Fluvium Berverna, een beek of kreek. Het is aan te nemen dat langs deze waterloop de eerste bebouwing is geconcentreerd waarvan de naam in 1075 wordt genoemd als Bierfletum. Deze naam zou ‘bierkleurige waterloop’ betekenen. Het Germaanse woord bir of bier stond voor modder of mest.

Ook is het niet uitgesloten dat bier in de naam een verwijzing is naar de bevers die in de vliet voorkwamen.

Biervliet was onderdeel van de Vier Ambachten, in dit geval het Ambacht Boekhoute. De grens met het Vrije van Brugge lag aan de westkant van de stad. De stad hoorde bij een serie van havensteden die door de graven Diederik en Philips van de Elzas aan de kust van de Noordzee werden gesticht. Hiermee wilden zij het economische leven langs de kust stimuleren.

Biervliet kreeg al vóór 1183 stadsrechten van graaf Philips van de Elzas. Daardoor kreeg de stad vrijstelling van tol en van hanzerecht.

Beeld van Philips van de Elzas in de kerk van Brugge

Beeld van Philips van de Elzas in de kerk van Brugge

Bestuur

In 1224 werd het bestuur van de gemeente gereorganiseerd. Voortaan bestond het bestuur uit twee ambachtsheren en zeven schepenen. Er waren in die periode twee parochiekerken. Even buiten de stad bevond zich het kasteel van de graaf van Vlaanderen.

In de 13de eeuw groeide Biervliet uit tot een bruisende en bloeiende handels- en nijverheidsstad. De belangrijkste bronnen van inkomsten waren de visserij en de moernering, het afgraven van moer, ooit door de zee overspoelt veen. Aan de oostkant van Biervliet lag een uitgebreid moer- of turfgebied dat voor brandstof werd afgegraven. Tot ongeveer 1400 was Biervliet een centrum van de zoutindustrie. Het hier gewonnen selzout was uitermate geschikt voor het latere 890 , kaken van haring.

Darinck Delven of moer-nering, schilderij uit ~1540 waarin de verschillende stadia van de moernering te zien zijn. Stadhuismuseum Zierikzee

Darinck Delven of moer-nering, schilderij uit ~1540 waarin de verschillende stadia van de moernering te zien zijn. Stadhuismuseum Zierikzee

 

Zout- en lakenindustrie hielpen mee de welvaart van Biervliet te vergroten. De week- en jaarmarkten, in combinatie met de goed bereikbare haven, droegen sterk bij aan deze groei.

 

Biervliet moet een vrij omvangrijke stad geweest zijn voorzien van een wal met dubbele grachten en 4 poorten te weten de Westpoort, de Oostpoort (Calcpoort), de Brielpoort en een Waterpoort aan de haven. De haven liep door tot in het hart van de stad. De in de kronieken genoemde Gevangentoren (een restant van het kasteel) lag buiten de wallen. Op dit kasteel heeft o.a. in 1290 Floris V gevangen gezeten.

Het toenmalige belang van Biervliet blijkt ook uit de aanwezigheid van een aantal geestelijke instellingen: het Wilhelmietenklooster, dat ten zuiden van Biervliet lag, het Emmaüsklooster van Augustijner servitinnen, het Elizabethgasthuis, een leprozerie en een begijnhof.

Een eiland

Maar elk voordeel heeft zijn nadeel. Het zout dat werd gewonnen door het weggraven en verbranden van zouthoudend veen, verzwakte de dijken. Hierdoor werd het land getroffen door ernstige dijkdoorbraken en overstromingen. De dijkdoorbraken van 1375 en 1404 hadden tot gevolg dat Biervliet op een eiland kwam te liggen. Hierdoor kwam aan de handel met Vlaanderen, met uitzondering van het zout een einde.

Comminittus  van Axel en Terneuzen rond 1600 volgen een kaart van Blaeu

De stad was sindsdien voortdurend in financiële nood door de hoge dijklasten. Rond 1450 wist de St. Nicolaaskerk een pauselijk privilege te verkrijgen voor een bijzondere aflaat, waaruit, naar men hoopte, voor de stad inkomsten zouden voortvloeien. Als bedevaartplaats kreeg Biervliet echter geen betekenis. Gedwongen door de zware schuldenlast stelde Biervliet zich in 1516 in ‘s conincxhanden’ d.w.z. de stad gaf haar zelfstandigheid prijs en werd vanaf dat moment financieel beheerd van overheidswege.

 

Watergeuzen

Hoewel Biervliet reeds in 1573 gedurende enige jaren door de Geuzen werd bezet vanwege de strategische ligging, kwam de stad in 1583 definitief onder het beheer van de Gecommitteerde Raden van Zeeland. De stad was helemaal vervallen en bijna verlaten. Vanwege de strategische ligging werd op aandrang van de Staten van Holland door de Staten-Generaal besloten tot de aanleg van een fort. In 1603 was het fort, de kern van het huidige Biervliet, gereed. Het was ten noordoosten van de oude stad gebouwd als een regelmatige vijfhoek met 5 bastions, een gracht en contrascarpen rondom. Na de vrede van Munster in 1648 verwaarloosde men de vesting. In 1688 werd ze afgebroken.

Beukelszoon

Biervliet bleef ‘wereldnieuws’. Ergens in deze periode zou Willem Beukelszoon de techniek van het haringkaken hebben ontwikkeld. Een methode die tot op de dag van vandaag nog wordt gebruikt.

Hoewel de ontdekking van deze manier van haring verwerking nogal wordt betwist door historici’

Jan Willem Beukelszoon

Jan Willem Beukelszoon

 

 Tachtigjarige Oorlog

In 1588 viel Biervliet definitief onder Staatsgezag. Het werd opgenomen in het Comminittus, een unie van Axel en Terneuzen. Deze werd bestuurd vanuit Middelburg. Men begon in 1590 gefaseerd met de aanleg van een fort binnen de oude middeleeuwse stad. Het fort kreeg de vorm van een vijfhoekige ster en kwam gereed in 1604.

In 1643 kreeg Biervliet een eigen magistraat. De burgemeester werd Magiel de la Palma.

45 jaar later, in 1688 werd het eiland door de inpoldering van de Zuiddiepepolder verbonden met het vasteland. De aanhechting met IJzendijke in 1702 had een groter effect op de bereikbaarheid.

 

Raam in de hervormde kerk van Biervliet

Raam in de hervormde kerk van Biervliet
(Foto: Omroep Zeeland)

Hervormde kerk

De Nederlands Hervormde kerk is het oudste gebouw van Biervliet.

De kerk is oorspronkelijk  ergens in de 13de eeuw gebouwd als rooms katholieke kerk en vernoemd naar Sint-Nicolaas.  Door de Sint Elisabethsvloed in 1404 en later de Allerheiligenvloed raakt de oude kerk zwaar beschadigd. De kerk werd daarom afgebroken en in 1659/1660 werd een nieuwe, maar nu hervormde kerk gebouwd. Een eenvoudige zaalkerk. Voor de bouw werd het materiaal van de oude kerk gebruikt.  In de kerk werden drie gebrandschilderde ramen geplaatst van de Middelburgse glazenier Cornelis van Barlaer. Op één daarvan komen we de man die het haringkaken uitvond, en Biervliet wereldwijd op de kaart zette, uitgebreid tegen.

Een van de oudste kerken van Zeeland

Volgens de sage heeft keizer Karel V het graf van Willem Beukelszoon, de uitvinder van het haringkaken, bezocht, en daar een haring gegeten en een tombe voor hem gesticht in de St. Nicolaaskerk.

Tijdens de restauratie van 1948 werden de ontbrekende familiewapens van de Biervlietse notabelen in de glazen hersteld of vernieuwd. In de kerk bevinden zich een preekstoel en doophek van 1660 en een koperen kroonluchter en doopvont uit 1771.

Inpoldering

Door inpolderingen werd het gebied rondom Biervliet vergroot en werd het een landbouwgebied. Het stadje werd een agrarisch gebied en dat bleef het. Er waren verschillende landbouwhaventjes. Maar door de mechanisatie in de landbouw en verdere inpolderingen verdwenen deze. De laatste dijkverzwaring in 1970 betekende het einde van het laatste haventje, de Paulinakaai.

Tweede Wereldoorlog

In de Tweede Wereldoorlog werd er rond de streek van Biervliet hevig gevochten. Gedurende de bevrijding van Biervliet door de Canadezen, tussen 8 en 11 oktober 1944 waren het niet alleen soldaten die sneuvelden. Ook 64 burgers verloren het leven. Ter herinnering aan deze droeve dagen werd een monument opgericht. Het monument bestaat uit een gemetselde muur van gele baksteen. Hierop is een reliëf aangebracht met daarop een esdoornblad en een buffel. Het is geplaatst op een voetstuk van blokken graniet. Op de voor- en achterzijde van het voetstuk is een bronzen plaquette ingemetseld. Het monument staat aan de Paulinahaven.

Braakman

Het landingsmonument in Biervliet

Het landingsmonument in Biervliet

Een bezoek aan Biervliet is, los van de mythe van Jan Willem Beukelszoon om andere redenen de moeite waard. De Braakman, de voormalige zeearm van de Westerschelde is nu een enorme kreek. Door het werk van Staatsbosbeheer is het gebied ontwikkeld tot een prachtig natuurgebied waar bossen, weiden en open water elkaar afwisselen. Er zijn mooie wandelpaden aangelegd en er is een vogelkijkplaats.

De bijzondere flora herbergt onder andere parnassia, kruipwilg, zeegroene zegge, moeraswesporcis, vleeskleurige orchis, breedbladige orchis en keverorchis.

Vogelliefhebbers kunnen zich vergapen aan de veldleeuwerik, graspieper, gele kwikstaart, zomertaling, kuifeend, grutto, kievit en tureluur. Dit gebied nodigt uit tot het maken van lange wandelingen.

Sociaal leven

Een belangrijk deel van het sociale leven in Biervliet speelt zich af in het Dorpshuis. Een monumentaal pand. Vroeger deed het dienst als café ‘Het oude Raedhuys’. Het interieur is in de loop der jaren verbouwd, gerenoveerd en gemoderniseerd.

Gezicht op Biervliet.

Gezicht op Biervliet. © www.staatspareltjes.nl

 In Biervliet zijn een aantal kleine winkels en een supermarkt. Voor uitgebreid shoppen bent u aangewezen op het ca. 10 km. verder gelegen Terneuzen.

Er is een apotheekhoudende huisartsenpraktijk die gerund wordt door de dokters Duysens en Duysens-Power.

In Biervliet is een openbare lagere school; ’t Geuzennest. Op deze school wordt de katholieke identiteit gewaarborgd, maar de school is toegankelijk voor alle kinderen zonder onderscheid in godsdienst of levensbeschouwing.

Tenslotte, voor de toeristen, bij Biervliet liggen een aantal leuke campings, zoals Camping Willen Beukelszoon, Camping Braakman, Camping de Savooyaard en de boerderijcamping de Helenahoeve.

Bij Camping Braakman is, voor watersportliefhebbers, een jachthaven.

 

De vechtersbaasjes van Biervliet