Brigdamme is een buurtschap dat valt onder de gemeente Middelburg. Perdamme, zoals de inwoners hun dorpje noemen was lange tijd een zelfstandige gemeente. In de archieven kwam de naam al in 1205 voor.

De naam Brigdamme is weleens in verband gebracht met een aan de Ierse heilige Brigitta gewijde kapel, die hier zou hebben gestaan. Het is echter waarschijnlijker dat de naam een samenstelling is van ‘brie’ (brug en `damme’, dam in een geul die van de zuidoostrand het eiland Walcheren binnendrong); vermoedelijk vóór de 12e eeuw.

Wel was er, door de ligging altijd een bepaalde band met het op anderhalve kilometer verder gelegen Sint Laurens. Beide waren heerlijkheden.

Kaart van Brigdamme uit 1811

Heerlijkheid

Een heerlijkheid was een bezit van een heer, die hier bepaalde heerlijke rechten aan kon ontlenen. Het was dus een bestuursvorm die voortkwam uit de feodale onderverdeling van het overheidsgezag in de middeleeuwen.

Een rijk bestond uit landsheerlijkheid, een hoge- of vrije heerlijkheid en een heerlijkheid. Daarnaast bestond nog de ambachtsheerlijkheid.

Een land of landsheerlijkheid werd bestuurd door een vorst. Deze verleende op zijn beurt rechten aan de hogere adel in land, uitgedrukt als hoge- of vrije heerlijkheid. Op hun beurt verleenden zij rechten over kleinere gebieden (heerlijkheden) aan lagere adel, die op hun beurt, binnen hun gebied rechten konden verlenen. Zij werden ambachtsheer of ambachtsvrouwe genoemd. De heerlijkheid en de ambachtsheerlijkheid waren dus de kleinste bestuursvorm. Vaak werd deze heerlijkheden uitgegeven door leenheren zoals graven, bisdommen en hertogen.

Walcheren was in die tijd bezaaid met heerlijkheden.

 

Kaart met een aantal Walcherse heerlijkheden

Heren van Brigdamme

Brigdamme heeft in de loop van de eeuwen heren en vrouwen uit belangrijke Zeeuwse geslachten als leenheervrouwe gehad. De belangrijkste familie was waarschijnlijk wel Van Borselen. Deze familie was van groot belang voor de hele provincie Zeeland. Er zijn nauwelijks gebieden op Walcheren of Noord- en Zuid-Beveland te noemen die niet ooit onder het gezag van deze familie vielen. Er is zelfs één tak die Van Borselen – Brigdamme werd genoemd.

Ook Maria van Bourgondie maakte deel uit van de geschiedenis van Brigdamme.

Deze adellijke families verbleven voornamelijk op slot Popkensburg.

Kasteel Popkensburg

 

 

Hadewich Van Borselen – Brigdamme ontleende haar naam aan haar geboorteplaats. Zij zag het levenslicht in 1390 in deze heerlijkheid. Zij was de moeder van Wolfert V van Borselen. Wolfert ging tijdens de Hoekse en Kabeljauwse Twistende heer van Arkel steunen met Zeeuwse troepen. In een van de confrontaties met het Hollandse leger moet Wolfert V gesneuveld zijn op 24-jarige leeftijd. Hij werd begraven in de kapel van het Slot Zandenburg.

 

Tegen het einde van de 15de eeuw waren de verschillende wettige familietakken uitgestorven en enige eeuwen later waren ook de bastaardtakken verdwenen. In de tijd die hierop volgde werden heerlijkheden te koop aangeboden. Vooral rijke kooplieden en bestuurders die zich een statussymbool wilden verwerven, maakten hier gebruik van. Latere heren van Brigdamme waren De Vriese, Tulleken en De Bruyn.

Willem Hendrik de Bruyn (1853 – 1936)

Belangrijke ligging

Brigdamme lag op een strategische plaats op Walcheren. Het was, samen met Sint-Laurens, een vaste pleisterplaats aan de weg tussen Middelburg en Serooskerke. Wilden men tussen deze plaatsen reizen dan diende men zelfs tol te betalen.

De heerlijkheden Brigdamme en Sint-Laurens hadden dan ook een sterke band.

Ingenomen door de watergeuzen

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog speelde Brigdamme geen onbelangrijke rol. De meeste plaatsen op Walcheren hadden de kant van Oranje gekozen. Middelburg en de omringende plaatsen hielden zich aan het Spaanse gezag.

Middelburg had zich ingegraven en werd diverse malen door de Geuzen belegerd. Door tekort aan manschappen en hardnekkig verzet van de Spanjaarden bleef de stad onder bevel staan van Mondragon.

Watergeuzen, helden of geboefte

 

 

In de zomer van 1573 veroverden de Geuzen onder leiding van Jacobus Schotte Brigdamme. Nagenoeg gelijktijdig werd Fort Rammekens ingenomen. De troepen trokken zich samen en marcheerden op naar Middelburg.

Hoewel de aanval op de stad opnieuw mislukte werd de situatie voor Mondragon onhoudbaar. Op een dreigende brief van Oranje besloot hij Middelburg over te geven en met zijn troepen de stad te verlaten.

Parochiekerk

Met name in de vroege middeleeuwen was het bestaan van een kerk belangrijk voor een dorp. Men was dan officieel een parochie en werd als zodanig erkent. Het dorp ‘bestond’.

In 1196 bestond er al een kerk in Brigdamme. Maar in 1562 speelde zich een drama af.

De Oost-Souburger Leunis Dommis, die ook wel Leunis Keyser werd genoemd, was in dienst bij een landsman. Daar stal hij een hemd. Zijn baas betrapte hem, hij rukte het hemd uit zijn handen en ontsloeg Leunis.

De ruine van Brigdamme

Leunis was hier woedend over en uit wraak (of waanzin?) stak hij op 1 juni 1562 de kerk in brand. Nu was men in die tijd niet zo kinderachtig. Leunis werd ter dood veroordeeld. Het vonnis werd voltrokken in Middelburg. Hangende aan een staak werd hij levend in brand gestoken. Daarna werd zijn lichaam aan een galg gehangen die opgetrokken was aan het havenkanaal bij Nieuw- en Sint Joosland, welke toegang gaf tot het scheepvaartverkeer naar Middelburg.

Boven de galg hingen tekenen van de kerk zodat het voor passanten meteen duidelijk was welke misdaad de gehangene had begaan.

Vanaf dat jaar, 1562 is de parochie Brigdamme met St.-Laurens gecombineerd geweest.

De kerk bleef als ruïne achter en is nooit meer heropgebouwd.  Restanten van de ruïne van de voormalige kerk werden in de tweede wereldoorlog door de Duitsers opgeruimd om het puin als bunkerbedekking te gebruiken.

 Brigdamme nu

Brigdamme blijft Brigdamme, hoewel het nu een deel van de gemeente Middelburg is. Daaraan ging wel wat vooraf. In 1816 werd de gemeente officieel opgeheven en ging het samen met Sint-Laurens.

In 1966 werden zij, samen met Nieuw- en Sint Joosland toegevoegd aan Middelburg, dat na het opheffen van Arnemuiden op 1 januari 1997 de huidige gemeente Middelburg vormt.

Brigdamme vanuit de lucht – Google Earth

In 2019 telde het buurtschap nog 590 inwoners. Het ligt gesitueerd aan de Noordweg die Middelburg met Serooskerke verbind. Brigdamme is links en rechts van deze weg gebouwd. Daardoor wordt het een lintdorp genoemd. Lintbebouwing komt in België, en het noorden en westen van Nederland veel voor. In Zeeland is het vrij uniek. Hier zijn de meeste dorpen ringdorpen.

Toch, ondanks haar nietigheid, mag Brigdamme, gezien haar historische gebeurtenissen en fraaie  verleden niet ontbreken in onze lijst van Zeeuwse namen.