Hansweert is een kleine gemeenschap op het voormalige eiland Zuid-Beveland  en maakt deel uit van de gemeente Reimerswaal.  Het ligt aan de Westerschelde. 1.710 mensen kunnen zich inwoner noemen van Hansweert. Hansweert beslaat een oppervlakte van 503 ha. waarvan 31 ha. uit water bestaat. Er zijn maar weinig dorpen in de grootte van Hansweert die zo een roemruchte geschiedenis hebben die gepaard ging met hoogte en dieptepunten. Vooral de aanleg van twee kanalen was bepalend voor de geschiedenis van Hansweert.

Het gemeentewapen van Hansweert

Het gemeentewapen van Hansweert

 

Verleden

In 1353 wordt Hansweert voor het eerst genoemd. De naamgeving was nogal verwarrend. Het gehucht werd onder andere genoemd als Hannekinswaerde, Hannekijnswaard en Hanzwartz. Uit die laatste naam is waarschijnlijk ook verbasterde Answest ontstaan. Het toenmalig gehucht bestond voornamelijk uit kleine boerderijen met evenveel kleine boeren.

Dat veranderde toen er in 1474 een veerrecht werd verleend door het ambacht Kruiningen. Vanuit Hansweert ging een veerpont varen naar Walsoorden op Zeeuws-Vlaanderen. De plaats van afvaart was de Hannekijnswaard, een omstreeks 1325 bedijkte schorinham. Er kwam een veerhuis en er werden enkele huizen gebouwd.

Veerdienst

Lange tijd bleef het die kleine plaats met slechts een aantal boerderijen. De veerdienst bracht daar verandering in.

In 1521 werd deze dienst officieel erkend. Over de frequentie van de diensten uit die tijd is weinig bekend. Zeker is wel dat er in de 18de eeuw tenminste een keer per dag werd gevaren. De dienst werd uitgevoerd door particuliere ondernemers. Zo werd Kornelis Griep uit Hoedekenskerke rond 1770 de eigenaar van de veerdienst. Meer dan een eeuw bleven Kornelis en zijn nazaten het veer exploiteren.

Maar kon niet blijven. Het verkeersaanbod werd steeds groter en het autoverkeer groeide. Om die reden werden veerponten met koplading noodzakelijk. In 1940 werd Walsoorden vervangen door een ruimere haven in Perkpolder. In 1943 kwam ook de nieuwe haven in Kruiningen gereed. De veerdienst werd onderhouden door de Provinciale Stoombootdiensten Zeeland. Hansweert was een deel van haar bestaan kwijtgeraakt. Veerboten bleven in de rest van Zeeland onontbeerlijk getuige deze film.

Hansweert - foto Staatspareltjes

Hansweert – foto Staatspareltjes

Kanaal door Zuid-Beveland

Naast het veer kwam er voor Hansweert nog een tweede economische poot bij. Er werd meer en meer aangedrongen op een kortere verbinding over water tussen Antwerpen en Rotterdam. Er moest een waterweg komen tussen de Ooster- en de Westerschelde.

 

De werkzaamheden begonnen in 1850 met het graven van een bouwput voor de sluis in Hansweert. Maar al snel lag het werk stil. De werkzaamheden waren door de aannemer vreselijk onderschat en het geld raakte op. Er werd in 1852 een doorstart gemaakt en in 1855 was de bouw van de sluis voltooid.

Bouw van de sluis te Hansweert 1869 - afbeelding C.W. Bauer, Beeldbank Nationaal Archief.

Bouw van de sluis te Hansweert 1869 – afbeelding C.W. Bauer, Beeldbank Nationaal Archief.

Een jaar later, in 1866 werd het kanaal feestelijk geopend en kon de vaarweg in gebruik worden genomen. Het kanaal met een lengte van 9 km. liep van Hansweert naar Wemeldinge. In de 20ste eeuw was het een van de drukst bevaren kanalen van Europa.

Vanaf het eerste moment werd zo druk gebruik gemaakt van het kanaal dat in 1872 een aanvulling met reservesluizen al noodzakelijk was.

 

De sluis bij Hansweert in 1910

De sluis bij Hansweert in 1910

Welvaart

Het kanaal had een grote invloed op het dagelijks leven in Hansweert. De waterweg liep dwars door het dorp en verdeelde Hansweert in een oostelijk en westelijk deel. Het dorp werd een centrum van bedrijvigheid. Voor de vele schippers was het schutten in de sluizen een rustig moment op hun tocht van Antwerpen naar Rotterdam. Zij maakten dan ook gretig gebruik van de mogelijkheden die Hansweert hen bood. Hier werden poststukken opgehaald of verzonden. Telefoongesprekken en telegraafberichten werden vanuit het postkantoor verzorgd.

Parlevinker levert flessen verse melk

Parlevinker levert flessen verse melk

Parlevinkers

Maar de schippers gebruikten de haven van Hansweert vooral voor proviandering. En ook de middenstand en de cafés deden goede zaken. Het verzorgen van goederen werd uitgevoerd door parlevinkers, ondernemers die vanaf hun boot levensmiddelen en andere goederen verkochten. De naam parlevinker of zoetelaar werd op de rivieren gebruikt. In de havengebieden noemde men hen kadraaier of kaaidraaier.

Niet alleen vanaf bootjes werden goederen rechtstreeks verkocht. Vaak werden bestellingen vooraf doorgegeven, waarna de parlevinkers deze bij de sluis afgemeerde schepen rechtstreeks afleverden.

Internaat

Een andere reden voor schippers (vaak met hun vrouw aan boord) pauzerend in Hansweert, was de aanwezigheid van het Katholieke Schippers internaat. Hier kregen tientallen schipperskinderen hun opleiding.

Op 8 september 1938 arriveerden vijf zusters van de congregatie der dochters van Onze Lieve Vrouw van het Heilige Hart in Hansweert. Zij kochten het voormalige hotel-paviljoen Luyk. Voordien werden hier jaagpaarden gestald die zeilschepen door het kanaal trokken. Later stalden katholieke boeren hun paarden hier als ze naar de kerk gingen. De nonnen startten hier een internaat voor schipperskinderen.

Internaat Maria Oord rond 1950

Internaat Maria Oord rond 1950

Het internaat bestond van 1938 tot 1953. In dat jaar werd ook Hansweert getroffen door de Watersnoodramp. De kinderen werden allemaal geëvacueerd in de bedoeling dat ze later terug zouden keren. Maar toen bleek dat het internaat niet langer lonend was, waarna het werd gesloten.

Alles verloren

Het Kanaal door Zuid-Beveland was belangrijk voor Hansweert. Maar een sombere toekomst kondigde zich aan.

Al in 1920 begon de Belgische regering aan te dringen op een vervanging van het kanaal. Antwerpen moest beter bereikbaar worden voor de Rijnhandel. Ook Duitsland mengde zich in de discussie. Nederlandse havens konden dankzij hun monopoliepositie hoge overslagtarieven handhaven. Dat was oneerlijk vond men. Het duurde ruim 40 jaar voor de regeringen onderling een verdrag zouden sluiten. Op 13 mei 1963 werd eindelijk een document ondertekend.

In dat jaar begon men met de aanleg van het Schelde-Rijnkanaal. Het duurde echter tot 1975 voor deze vaarweg werd geopend. Het nieuwe kanaal lag kilometers oostwaarts van Hansweert en verkortte de afstand tot Rotterdam met vijf uur varen.

De Dorpsstraat, levendige handel

De Dorpsstraat, ooit levendige handel

 

De middenstand van Hansweert had ruim een eeuw gefloreerd dank zij het kanaal. Het kreeg daardoor zelfs de bijnaam ‘Klein Antwerpen’. Door de aanleg van het nieuwe kanaal nam het aantal schepen dat Hansweert passeerde in snel tempo af. Daarnaast werd het kanaal in het midden van de jaren 90 van vorige eeuw ook nog eens verlegd, meer richting oosten. Daardoor kwam het op enige afstand van het dorp te liggen. Het vroegere kanaaltracé werd gedempt en wat nog rest is het ooit zo indrukwekkende sluizencomplex.

Hansweert werd terug gegooid in de tijd en men kon opnieuw beginnen. Na een lange tijd van economische voorspoed en welvaart brak een tijd van verpaupering en verval aan.

Hansweert nu

Is er dan niets meer overgebleven?  Geen zorgen. De ruim 1.700 inwoners bewonen een leuk dorp met een fraai centrum. Aan de rand van het dorp ligt de indrukwekkende Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen kerk. Deze kerk werd in 1870-1871 gebouwd op aanwijzingen van architect Theo Asseler. Deze ontwierp een zaalkerk in neo-romaanse stijl.

De Rooms Katholieke kerk - foto staatspareltjes

De Rooms Katholieke kerk – foto staatspareltjes

 

 

De hoofdingang bevindt zich in de, uit vier geledingen opgebouwde, toren. In 1940 werd de spits van de toren door oorlogshandelingen verwoest en men plaatste later een klein tentdak op het gebouw. In de kerk zijn nog steeds de oorspronkelijke kruiswegstaties te bewonderen.

 

 

Verkeersplein in Hansweert

Verkeersplein in Hansweert

Het centrum van Hansweert is gezellig en hier en daar in een stijl ingericht die aan betere tijden doet denken.

 

Er zijn nog tal van Zeeuws noodwoningen in het dorp. Deze werden als prefab huizen na de Watersnood geleverd en zijn nog steeds in gebruik

 

Uitgestorven is het zeker niet. Van een zo kleine gemeenschap verwacht men niet dat er 120 bedrijfsvestigingen zijn, variërend van agrarische bedrijven, bosbouw en visserij tot detailhandel en horeca. Kortom, Hansweert is een levendig dorp.

Noorse huizen - Foto Staatspareltje

Noorse huizen – Foto Staatspareltjes

 

 

 

In de omgeving is het leuk fietsen. De provincie en VVV zijn verantwoordelijk voor goed aangelegde en perfect onderhouden fietspaden. Tips kunt u hier vinden.

Ook vaart er sinds 2005 weer een voetveer naar Perkpolder. In 2011 werd deze dienst gestaakt, maar sinds 2014 hervat als veer voor voetgangers en fietsers die een dagje Zeeuws-Vlaanderen willen doen.

Gaat u toch wandelen? Loop dan eens naar de verkeerspost Hansweert. Verkeersposten vormen gezamenlijk de Nederlandse Vessel Trafic Service. Hiermee wordt het verkeer op de Nederlandse vaarwegen aangestuurd en gecontroleerd. Bij de verkeerspost Hansweert heeft u een prachtig uitzicht over de Westerschelde en het passerende scheepvaartverkeer.

Verkeerspost Hansweert-Google streetview

Verkeerspost Hansweert-Google streetview

Evenementen

Dorpshuis Kaj Munk speelt een belangrijke rol bij evenementen. Hier zetelt volksdansvereniging Scalis die in 1972 werd opgericht. Deze vereniging heeft een behoorlijke naam opgebouwd en verzorgde optredens in hun traditionele Zeeuwse kleding in landen als Polen, Duitsland, Rusland en Frankrijk.

Volksdansvereniging Scaldis

Volksdansvereniging Scaldis

 

In het paasweekeinde is het ieder jaar zwieren en zwaaien op de Paaskermis, waar de hele omgeving deel van uit wil maken.

Zeeland heeft tal van grote namen in het Nederlandse wielrennen voortgebracht. Veel van die renners zijn klein begonnen in lokale rondes. Iedere laatste zaterdag in augustus heeft Hansweert haar eigen wielerronde. Wellicht ziet u hier de toekomstige Jan Raas, Jo de Roo of Cees Priem aan het werk.

En laten we zeker de Answester dweildag niet vergeten! Op de laatste zondag van september treden tal van dweilorkesten op. Iedere band verzorgd drie optredens op vijf verschillende locaties. Alle terrassen worden buiten gezet, er is een grote braderie, rondvaarten op de Westerschelde en het dorp is een en al gezelligheid.

Dorpshuis Kaj Munk - Foto Staatpareltjes

Dorpshuis Kaj Munk – Foto Staatpareltjes

Groots in al haar eenvoud

Hansweert heeft haar neergang in de vorige eeuw volledig overleefd en heeft zich opgericht als een dorp waar het goed toeven is. Een bezoek aan Hansweert is dan ook zeker aan te bevelen.