Kruiningen, de Zeeuwen zeggen Krunege, is een plaats op het oostelijke deel van Zuid-Beveland. Tot 1970 was het een zelfstandige gemeente waaronder ook Hansweert en een deel van Oostdijk behoorden. Vanaf die laatste gemeentelijke herindeling valt het onder de gemeente Reimerswaal.   Het gemeentehuis van Reimerswaal staat in Kruiningen.

Gemeentewapen van Kruiningen

Gemeentewapen van Kruiningen

Kruiningen beslaat een oppervlakte van 1.408 ha. waarvan 9 ha. uit water bestaat. Kruiningen is een krimpdorp. In 2013 telde het nog 5.825 inwoners. Dat aantal is tot 2018 afgenomen met 23% en bestaat momenteel uit 4.430 inwoners.

Historie

Kruiningen kunnen als plaats terug vinden aan het begin van de 13de eeuw. Weliswaar onder andere namen. Zo werd er gesproken over Cruninga, Cruninc en Cruninghe. De betekenis hiervan is ‘plaats met een kruin als kenmerk’.

Inpolderen

Zuid-Beveland lag centraal in een ring van kleine eilandjes die later samen één groot eiland zouden vormen. Eén daarvan was de plaats waarop Kruiningen lag. De streek werd omdijkt door monniken van de abdij van Ter Duinen. Deze abdij lag in de Belgische plaats Koksijde. In 1138 sloten de monniken zich aan bij de orde van de cisterciënzers. In oude geschriften van deze abdij vinden we voor het eerst het woord ‘polder’. Daarmee werd ‘het door indijking op de zee veroverd land’ bedoeld.

Kaart van Zuid-Beveland in 1643 volgens de kaart van_Blaeu

Kaart van Zuid-Beveland in 1643 volgens de kaart van Blaeu

 

Kerk en kasteel

In de vroege middeleeuwen heeft het kasteel Cruininghe bestaan. Dit werd gebouwd door de Heeren van Cruininghe. Bij het kasteel werd een kapel opgetrokken. Aanvankelijk een houten gebouw. Het kasteel verdween in de loop der jaren. De vroege geschiedenis van Kruiningen werd geschreven door het adellijke geslacht van Cruininghe. Over dit geslacht is zelf een boek gepubliceerd

Oude tekening van Kasteel Kruiningen en de kerk

Oude tekening van Kasteel Kruiningen en de kerk

De vroege geschiedenis van Cruininghe werd geschreven door het adellijke geslacht van Kruiningen. Zij waren edelen, ridders en werkten zich op tot stadhouders. De kapel werd een uit stenen opgetrokken kerk. De eerste gegevens die over de kerk zijn gevonden dateren uit het jaar 1203. De toren werd gebouwd in de 14de eeuw. De kerk is dus ouder dan 800 jaar. Aanvankelijk was de kerk, gewijd aan de apostel Johannes, een zogenoemde kruiskerk. Tijdens de reformatie in de 16de eeuw, raakte de westbeuk ernstig beschadigd. Op 27 mei 1754 stortte het koor in. De kerk werd heropgebouwd, maar het koor kwam niet meer terug. De afsluiting van het koor is nog altijd te zien in het metselwerk.

 

Praalgraf Arnoud van Kruiningen

Praalgraf Arnoud van Cruininghe

 

Interieur

Het binnenwerk van de Johanneskerk is interessant. Zo treft u hier de, in steen uitgehakte, graftombe aan van de in 1561 overleden ridder Aernoud van Cruininghe aan.

 

In de kerk bevinden zich nog een aantal ‘overhuifde’ herenbanken. Op één daarvan staat het jaartal 1573. Ook de doopvond, het doophek en de preekstoel dateren uit de 16de eeuw.

 

 

 

Watersnood

Eeuwen lang waren de landbouw en visserij de belangrijkste bronnen van inkomsten voor het kleine Kruiningen. Dat bleef zo tot de Watersnoodramp van 1953. Op 1 februari van dat jaar vonden hier 59 mensen de dood.

Overstroming in de omgeving van Kruiningen

Overstroming in de omgeving van Kruiningen

Kruiningen was de eerste plaats die getroffen werd. De lagere en minder goed onderhouden dijken van de polders aan de zuidelijke kant van Zuid-Beveland liepen als eerste onder. De dijken bij Kruiningen braken door en dit deel werd een prooi van het onverzadigbare water. De schade was groot.

De kerk raakte zwaar beschadigd. Na de ramp, in 1956, werden er nieuwe ramen geplaatst. Dat waren prachtige glas-in-lood ramen gemaakt door de veelzijdige kunstenaar Wim Wagemans. Deze geboren Leidenaar was bekend als glazenier, grafisch ontwerper, lithograaf, mozaiëkkunstenaar en schilder.

Ook het vernielde orgel werd vervangen door een Van Vulpen pijporgel

Den Inkel

Een direct gevolg van de Watersnoodramp was het ontstaan van het 23 ha. grote natuurgebied den Inkel. Door de overstroming waren er talloze geulen ontstaan. In de jaren vijftig en zestig van vorige eeuw werden langs deze geulen vooral iepen en eiken aangeplant. Later werd deze flora aangevuld met verschillende soorten struiken. Daardoor ontstond een wandelgebied met hier en daar hoogteverschillen.

Natuurgebied den Inkel

Natuurgebied den Inkel

In natuurgebied den Inkel komen veel vogelsoorten voor, zoals spechten, verschillende soorten zangvogels waaronder lijsters, zwartkoppen en tuinfluiters. Maar ook tjiftjaffen, koolmezen, holen en houtduiven. Er broeden ook veel roofvogels, o.a. haviken en buizerds.

Dank zij de ramp is hier een bijzonder gebied ontstaan dat uitnodigt tot het maken van mooie wandelingen.

Kruiningen – Perkpolder

Zeeland is lange tijd voor het reizen van het ene naar het andere eiland van veerponten. In de 13de eeuw voer er al een pont van Hansweert naar Walsoorden en zorgde op deze manier voor een verbinding tussen Zuid-Beveland en Zeeuws-Vlaanderen. Door de toenemende intensiteit van autoverkeer kon deze dienst het aanbod niet meer aan. Men vond een oplossing in de bouw van veerboten met een koplading. Maar daar waren andere havens voor nodig.

In 1940 werd een nieuwe haven in Perkpolder in gebruik genomen. In 1943 was ook de nieuwe ‘fuikenhaven’ in Kruiningen gereed en werd de veerdienst Kruiningen-Perkpolder in de vaart genomen. De veerdienst werd onderhouden door de Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland. De veerdienst werd een onmisbare schakel in het verkeer. Er werden nieuwere en snellere schepen gebouwd. Vanuit de aanlegplaatsen werd een tramverbinding met het centrum in het leven geroepen.

De Watersnoodramp bracht de dienst een enorme klap toe. De veerhaven van Kruiningen werd verwoest. Een van de schepen, ‘de Willemsdorp’ spoelde zelfs door een dijkgat de polder in. Het andere schip, ‘de Prins Hendrik’ kon met grote moeite worden behouden.

Veerboot-Willemsdorp - foto psdnet

Veerboot-Willemsdorp – foto psdnet

Op 1 mei 1954 kon de dienst worden heropend. De trams waren vervangen door bussen die aansluiting verzorgden met het station Kruiningen-Yerseke. Vandaar kon men per trein verder reizen via de spoorverbinding naar Bergen op Zoom en verder.

Maar alles moest sneller en economischer. Besloten werd tot de aanleg van de Westerschelde tunnel die op 14 maart 2003 werd opengesteld voor het verkeer.

De ‘Prinses Juliana’ was het laatste schip dat de overtocht nog zou maken. Op 15 maart 2003 maakte ze de laatste oversteek. Voor de vroegere gebruikers van de veerdienst was er geen mogelijkheid meer om zonder grote kosten of tijdrovende omwegen over de Westerschelde te komen.

Voetveer

Voetgangers en fietsers waren verstoken van de mogelijk naar Zeeuws-Vlaanderen re reizen. Er kwam particulier initiatief om deze reizigers tegemoet te komen. Tussen 2005 en 2011 voer enkele keren per week het schip ‘De Onderneming’ van de oude haven in Hansweert naar Perkpolder. Maar ook hier kwam een einde aan. Rijkswaterstaat zag de veerhaven van Perkpolder niet langer als vaarwater en staakte de nodige baggerwerkzaamheden.

Vanaf 2014 is het voetveer weer in gebruik als ‘zomerattractie’.

Station Kruiningen Yerseke

Station Kruiningen Yerseke

Station

Om Zeeland aan te sluiten op het spoorwegnet, werd de zogenoemde ‘Zeeuwse Lijn’ aangelegd. Deze liep van Roosendaal naar Vlissingen. Dankzij de veerverbinding met Zeeuws-Vlaanderen werd er een halte in Kruiningen ingepland. Daarvoor werd het station Kruiningen-Yerseke gebouwd.

Het oude stationsgebouw, dat nog steeds dienst doet, werd als een standaard station van het type SS 5de klasse gebouwd. Architect K.H. van Brederode kreeg van de Spoorwegen de opdracht uniforme en herkenbare stationsgebouwen te ontwerpen. Afhankelijk van het te verwachten aantal bezoekers, moesten de groter of kleiner worden uitgevoerd.  In 1863 kreeg Kruiningen een middelgroot station.

Voormalig gemeentehuis - foto Staatspareltjes

Voormalig gemeentehuis – foto Staatspareltjes

 

Monumenten

Buiten het station heeft Kruiningen weinig monumentale gebouwen. Toch staan we even stil bij de villa aan de Hoofdstraat. Deze is, in opdracht van de toenmalige huisarts in 1898 gebouwd en staat op de lijst van rijksmonumenten.

 

 

 

Aan de Markt staan verschillende woonhuizen die men gerust monumentaal mag noemen. Je kunt ook niet om de muziektent heen. De Markt is onlangs heringericht en de muziektent gerestaureerd.

Ook het voormalige raadhuis, gebouwd in 1914 is de moeite waard. Tot 1970 was dit de huisvesting voor de gemeente. In dat jaar ontstond de gemeente Reimerswaal en was een grotere huisvesting een noodzaak. Het oude gemeentehuis werd verkocht en heeft nu een bedrijfsmatige bestemming.

Aan de voet van de kerk staat een beeld ter herinnering aan de Watersnoodramp. Dit beeld is gemaakt door de schrijver en beeldhouwer Jan Wolkers.

Monument Watersnood Jan Wolkers Staatpareltjes

Watersnoodmonument door Jan Wolkers. Foto Staatpareltjes

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ook willen we nog even stilstaan bij de begraafplaats. Op een bijzondere plaats, centraal in de begraafplaats aan de rechterkant van het hoofdpad en langs de vijver, liggen twee Engelse artilleristen begraven. Het gaat om George William Thomas Hartley en John Charles Richards. Zij overleden op 29 oktober 1944 tijdens de Slag om de Schelde. Ze werden respectievelijk 20 en 31 jaar oud.

De graven zijn erkend als Commonwealth War Graves en worden door de bewoners van Kruiningen met zorg onderhouden.

de ingang van de begraafplaats foto Staatspareltjes

de ingang van de begraafplaats foto Staatspareltjes

Molen

Een andere bezienswaardigheid vormt de Oude Molen. Een reislustige molen. Deze achtkantige korenmolen werd in 1801 gebouwd. Ze is tot 1953 in bedrijf gebleven.

De Watersnoodramp richtte behoorlijke schade aan en de molen raakte buiten bedrijf. De gemeente besloot in 1959 het monument uit het verleden aan te kopen.

In 1964-1965 werd de molen opgeknapt. Tussen 1986 en 1992 werd de molen helemaal gerestaureerd. In 2001 kwam de windvang op de 20,0 meter lange wieken in het gedrang. Men besloot tot een huzarenstukje. De Oude Molen werd in zijn geheel enkele meters verplaatst.

De molen met de karakteristieke wieken met oudhollands hekwerk wordt momenteel door een vrijwillige molenaar regelmatig in bedrijf gehouden.

De oude molen - Foto Staatspareltjes

De oude molen – Foto Staatspareltjes

Doortastend

Waar u  in Perkpolder aan het oude terrein van de voormalige veerhaven alleen maar troosteloosheid aantreft, liet Kruiningen het er niet bij zitten. De gemeente Reimerswaal ging voortvarend te werk. Op het voormalige veerplein, waar het vroeger een drukte van belang was, sloeg diezelfde troosteloosheid toe. Om verpaupering te voorkomen ging met over tot herinrichting.

Binnen tien jaar verrees op het veerplein en de directe omgeving een compleet nieuwe woonwijk; ‘Kruseveer’. Eigenlijk kan men spreken van een nieuw dorp met mooie woningen. Op de dijk werden appartementen gebouwd met een prachtig uitzicht over de Westerschelde.

Economie

Wie denkt dat Kruiningen een suf dorp is, vergist zich behoorlijk. Er zijn maar liefst 375 bedrijven geregistreerd, in verschillende bedrijfstakken. Zowel landbouw en visserij, maar ook handel en horeca, vervoer, informatica en communicatie als financiële diensten en zakelijke dienstverlening hebben hun plekje in Kruiningen gevonden.

Bijzonder aantrekkelijk is het Zwembad Den Inkel met twee buitenbaden en een overdekt bad. Bezoekers, en vooral kinderen, kunnen zich vermaken in het 25 en 50 meter bad met duikplanken en een glijbaan. Bij de zonneweide bevindt zich nog een extra kleuterbad. Den Inkel is razend populair bij de bewoners van Reimerswaal, maar ook bij vakantiegangers.

Manoir restaurant Interschaldes foto Staatspareltjes

Manoir restaurant Inter Schaldes foto Staatspareltjes

Het paradepaardje van Kruiningen is het vermaarde manoir restaurant Inter Scaldes. (tussen de Scheldes). Vanaf 1984 heeft het restaurant al twee Michelinsterren. In die tijd was Maartje Boudeling er nog chef.

In 2001 werd het restaurant overgenomen door de huidige chef Jannis Brevet. Zijn vrouw Claudia voort de directie over de zaal terwijl Jannis – die ook enkele kookboeken publiceerde – met zijn culinaire hoogstandjes zonder onderbreking de sterren wist te behouden en zelfs uit wist te breiden tot drie.

Omgeving

Het is goed toeven in Kruiningen. Rond de markt zijn een aantal leuke horecagelegenheden. In het centrum zijn verschillende winkels.

Kruiningen nodigt uit tot het maken van wandelingen of fietstochten.

We noemen al het natuurgebied den Inkel, maar er is meer. Zoek rust aan de oevers van de Westerschelde. Of ga lekker winkelen in dorpen in de buurt zoals Hansweert  of ga kennis maken met de zilte zaligheden die Yerseke in de aanbieding heeft.

Ook bent u via de Westerscheldetunnel in een uurtje in het Belgische Gent of via Bergen op Zoom in drie kwartier in het bruisende Antwerpen.

In Kruiningen, met voldoende overnachtingsmogelijkheden in de omgeving en de spreekwoordelijke Zeeuwse gastvrijheid, zal uw vakantie in goede handen zijn.