Zeewier wordt al heel lang gegeten door bewoners van landen die aan de kust leven. Heel lang werd zeewier vooral in het wild verzameld. Japan, China en Korea waren de eerste landen die zich gingen specialiseren in de teelt van zeewier. Door vraagstukken als het opraken van fossiele brandstoffen en de groei van de wereldbevolking is zeewier meer in beeld gekomen.

Ook Nederland ziet kansen en is bezig de mogelijkheden te onderzoeken om zeewier te telen in onze eigen wateren. Ook is sinds 2013 de commerciële zeewierteelt van start gegaan.

Als voedsel al lang op de kaart

Als voedsel al lang op de kaart

Wereldproductie zeewier

Het Verre Oosten heeft ongeveer 90% van de totale zeewier productie in handen. China neemt ongeveer 60% van de totale zeewierproductie voor haar rekening.

Korea, Japan, Chili en Indonesië volgen. In Europa zijn het vooral Noorwegen en Frankrijk waar veel zeewier wordt geteeld. Ongeveer 60% van de totale zeewierproductie is teelt; de rest wordt in het wild geoogst.

Duurzame teelt

Naarmate de vraag naar zeewier toenam werd de teelt in de Aziatische landen ook steeds intensiever. De productie is daar niet duurzaam te noemen, omdat het zeewier bemest wordt met door er dierlijke mest aan toe te voegen. Met de toenemende vraag naar zeewier wordt het meer dan ooit belangrijk om zeewier duurzaam te telen. Dit betekent zonder toevoegingen en niet de balans van teelt en zee verstoren. De zee is immers het laatste grote ecosysteem van de wereld en de zorg hiervoor kan beter. Nederland spant zich daarom vanaf het begin in voor een duurzame teelt. Er wordt vanaf het begin gekeken naar de effecten die zeewierteelt zou kunnen hebben op de omgeving.

Schone stranden en schoon water, een must

Schone stranden en schoon water, een must – Foto Groos op Zeeland

Zeewierteelt in Zeeland

 Zeewierteelt speelt zich hoofdzakelijk af in en rond de Oosterschelde. Nadat er eerst ervaring is opgedaan tijdens onderzoeken, wordt er sinds 2013 op kleine schaal commercieel zeewier geteeld. Dit gebeurt in een voormalige werkhaven van de stormvloedkering Oosterschelde. Dit is een perfectie locatie. Vlak bij de stormvloedkering/Noordzee, zodat er genoeg voedselaanbod is. Wel in de luwte van de haven. Storm en bijbehorende golven hebben zodoende geen invloed op de kweekinstallatie in het water.

Ook nu wordt er natuurlijk nog steeds onderzoek gedaan. Zaken als groei, temperatuur zeewater, welke soorten kan men hier kweken, materialen die men kan gebruiken et cetera, worden continu onderzocht. De grote onbekende factor is of en wAar Nederlands zeewier voor gebruikt kan worden en welke soorten geschikt zijn om te kweken.

De productie wordt nu in zijn geheel gebruikt voor het gebruik in voedsel. Dit kan vers zeewier of in gedroogde vorm zijn. Restaurants en groothandels zijn de belangrijkste afnemers.

Nu nog kleinschalig

Nu nog kleinschalig

 

Opschaling van de zeewierteelt?

De zeewierkweek in Zeeland heeft een kleinschalig karakter. Producenten die zeewier willen gaan verwerken voor andere doeleinden dan gebruik in voedsel, hebben behoefte hebben aan grote volumes zeewier. Die kunnen nog niet geleverd worden.

Teelt en oogst van zeewier is nu nog een intensief proces en hoofdzakelijk handwerk. Verdere opschaling is een mooie kans voor technische bedrijven omdat er dan grootschaliger teeltsystemen en oogstmachines nodig zijn. Door de kweek efficiënter te maken kan ook de kostprijs van het kweken omlaag.

Daarnaast kan de kweek van zeewieren als onderdeel van een geïntegreerd productiesysteem met vis en schelpdieren een mogelijkheid zijn. De kweek van zeewier kan hierdoor ook in bassins op land plaats gaan vinden.

Welke factoren beïnvloeden zeewierteelt?

Om zeewier te telen op zee moeten er vele factoren onderzocht worden.

Temperatuur. Een hele belangrijke factor met betrekking tot de groei van zeewier. De optimale omgevingstemperatuur van suikerwier ligt tussen 5 en 15 °C. Komt de temperatuur onder de 5 °C of boven de 15 °C, dan zal de groei snel afnemen. Sterker nog, als de temperatuur langere tijd meer dan 20 °C is, zal het zeewier dit niet overleven. Dit kan van invloed zijn op de Zeeuwse kweek. In de zomermaanden kan het water in de Oosterschelde tijdens warme perioden opwarmen tot 23 à 24 graden. Het water wat verder op de Noordzee kouder is dan aan de kust, zou dit een goede locatie zijn om zeewier te telen.

Dicht bij de kust blijven

Dicht bij de kust blijven

Voedingsstoffen. Zeewier heeft net als iedere plant voedingsstoffen nodig om te groeien. De belangrijkste voedingsstoffen zijn stikstof en fosfaat. Wanneer deze niet of nauwelijks voorkomen, zal het wier langzamer gaan groeien. De Noordzee heeft aan de kust bij het zuidwestelijk deltagebied een gebied waar veel voedingsstoffen de zee instromen. Als men verder de zee opgaat zal de stroom voedingsstoffen afnemen.

 

 

Stroomsnelheid.  Speelt een hoofdrol bij de aanvoer van voedingsstoffen en is daarmee van invloed op de groei van zeewier. Bij een sterkere stroming zal meer uitwisseling van de benodigde nutriënten plaatsvinden wat de groei ten goede komt.

De diepte van de zee. Zeewier wordt geteeld net onder het wateroppervlak. De eerste meters onder het zeeoppervlak kan het zonlicht nog goed doordringen in het water. Dit bevordert de groei vaan het zeewier. Dieper dan ongeveer 4 meter kan het licht niet verder meer doordringen en stagneert de groei van het zeewier. Ook moet men rekening houden dat een kweekinstallatie verankerd moet worden. In hoge golven moet het platform kunnen werken. Dus een bepaalde diepte is wel vereist.

Vaarroutes op de Westerschelde - fotojachthaven-nl

Vaarroutes op de Westerschelde – fotojachthaven-nl

Ruimte

Niet overal kan men natuurlijk installaties neerleggen om zeewier te telen. Men zal rekening moeten houden met watervaarroutes, visserij, recreatie en natuur.

Logistiek

Een ander punt om rekening mee te houden is het feit dat op zee geteeld wier naar het land zal moeten worden gebracht. De afstanden mogen dus niet te groot zijn en teeltlocaties in de buurt van de kust verdienen de voorkeur.

Golven. Zijn van grote invloed op de kweekinstallatie. Bij te hoge golven kan een installatie beschadigd raken en kan het wier losraken van de touwen.

Controle van de oogst - foto Groos op Zeeland

Controle van de oogst – foto Groos op Zeeland

Zeewieratlas: waar zijn er locaties met kansen voor de zeewierteelt?

Dat er kansen zijn om zeewier te kweken op de Noordzee en in de Oosterschelde is voor alle betrokkenen duidelijk. Dat er nog veel kennis ontbreekt en veel uitdagingen is ook een feit. Een van de stappen is om een zeewieratlas te maken en zo in kaart te brengen welke locaties geschikt zouden kunnen zijn om zeewier te telen in de Noordzee. Het doel hiervan is het stimuleren van de zeewierteelt.

 

Zeezwierplatform

Zeezwierplatform

Het Zeewierplatform: pionieren op zee en op land

Natuurlijk kan een ondernemer in een nieuwe tak van sport niet zonder kennis. Behalve pioniers op zee zijn er op het land ook mensen nodig die kennis over teelt en verwerking ontwikkelen. Maar ook afzetmarkten onderzoeken en het product zeewier bekend maken onder het grote publiek hoort tot de taken. Daarom is er in 2014 een zogenaamd ‘Zeewierplatform’ opgericht, dat deze taken voor z’n rekening neemt. Er worden projecten ontwikkeld en onderzoeksprogramma’s opgezet en ondernemers werken hier en op de Noordzee samen met kennisinstellingen en overheden.

Kortom, de teelt van Zeewier krijgt alle aandacht. Ligt het straks ook uw bord?

Tekst: Kees Kole – wilt u meer lezen van deze schrijver? Kijk dan hier.