Gemeentewapen van Retranchement

Retranchement is een klein plaatsje en valt onder de gemeente Sluis in het westen van Zeeuw-Vlaanderen. Het dorp ligt aan de grens met Belgie tussen Cadzand en het Vlaamse Knokke-Heist.

Retranchement was een zelfstandige gemeente tot 31 maart 1907, waarna het werd toegevoegd aan de gemeente Sluis.

Het plaatsje  telde op 1 januari nog maar 315 inwoners.

 

Retranchement vanuit de lucht

Retranchement vanuit de lucht

 

 

 

Retranchement is het meest zuidwestelijke kustdorpje van Nederland. De naam is ontleend aan het Frans en staat voor een verschansing in de vorm van een aarden wal zonder vaste vorm.

De stichter

Prins Maurits (een verre voorvader van onze huidige koning) stichtte het dorp in 1614 na de verovering van Sluis als de vesting Retranchement Cadsandria. Het was een bescheiden vesting waar slechts enkele soldaten met hun gezinnen woonden. Na een paar jaar was hier een compleet dorp ontstaan, compleet met kerk en molen.

Prins Maurits, schilderij van Michiel Jansz. Van Miereveld

Prins Maurits, schilderij van Michiel Jansz. Van Miereveld

Vestingwerken

Het later omwalde dorp is een onderdeel van een veel groter geheel van vestingwerken. Deze waren bedoeld om de Staatse oever van het Zwin te beschermen. Het geheel bestond uit Retranchement Cadsandria met fort Oranje in het noorden en Fort Nassau in het zuiden. Zij werden omstreeks 1621 gebouwd en lagen op een afstand van iets meer dan een kilometer uit elkaar.

Tussen 1630 en 1640 werd een omwalling met drie bastions aangelegd welke het dorp Retranchement (ook tegenwoordig nog) omsluit en zich tussen de beide forten bevond. Aan de landzijde waren twee poorten voorzien; de Zandpoort en de Slijkpoort. Deze hebben de tand des tijds niet kunnen doorstaan.

In 1643 kwam daar nog de redoute bij, een kleine, geheel omsloten veldschans met alleen uitspringende en geen inspringende hoeken op een kilometer bezuiden het huidige dorp. Deze werd gebouwd op de westelijke punt van de ‘Bewesten Terhofstedepolder’. Deze polder vormde een onderdeel van de polders van Cadzand, Zuidzande en Nieuwvliet. De polder is feitelijk het zuidelijk deel of ‘Zuudpolre’ van de voormalige Zandpolder die in 1423 werd ingedijkt. In 1497 overstroomde de 34 ha grote polder en werd in 1498 weer herdijkt.

De Bewesten Terhofstedepolder

De Bewesten Terhofstedepolder

 

Stormvloed

Bij de stormvloed van 1682 zakte een deel van Fort Oranje weg in het Zwin. Naar aanleiding daarvan werd een dam aangelegd om de verdedigingswerken tussen de beide forten tegen de zee te beschermen. Uit deze ‘Boerendam’ de huidige Molenstraat, ontwikkelde zich het huidige dorp.

De wallen bij Retranchement

De wallen bij Retranchement

 

 

Grensovergang

Retranchement was een grensovergang en ook een belangrijk verkeersknooppunt. Het was de overstapplaats tussen de metersporige Belgische Buurtspoorwegen en het tramnet van de stoomtram Maatschappij Breskens-Maldeghem.

Op 4 juli 1929 werd een elektrische tramverbinding op Knokke geopend die geen lang leven was beschoren. De lijn werd op 30 augustus 1939 opgeheven. Deze internationale tramlijn diende vooral voor het vervoer van toeristen, maar er was geen reguliere dienstregeling. Wel werden doorgaande tramdiensten van Breskens naar de Belgische kusttram ingelegd. Retranchement lag aan de tramlijn Breskens – Sluis. Deze lijn werd in 1948 opgeheven. Later werden de rails opgebroken.

De voormalige Stoomtram Breskens – Maldegem

De voormalige Stoomtram Breskens – Maldegem

 

Tweede Wereldoorlog

Zeeland maakte in de Tweede Wereldoorlog tweemaal onderdeel uit van het internationale strijdtoneel. Zowel tijdens de inval van de Duitsers in mei 1940 als vier jaar later, in oktober en november 1944 werd er zwaar gevochten. Veel van die oorlogsschade is dan ook nog terug te vinden in het landschap en de bebouwing.

De slag om de Schelde vormde in 1944 de sleutel voor de bevrijding van Nederland en het einde van de oorlog. Bij deze slag wilden de geallieerden de Scheldemonding vrij maken van Duitse strijdkrachten zodat Antwerpen,de belangrijkste bevoorradingshaven voor de geallieerden zou worden. Deze operatie was cruciaal omdat de geallieerde bevoorradingslijnen steeds verder erug voerden  tot de landingsstranden in Normandië. door het niet in kunnen nemen van de brug bij Arnhem en het mislukken van Operatie Market Garden ging de oorlog nog langer duren dan was voorzien. Antwerpen was op 4 september 1944 al bevrijd, maar het gebied aan de Scheldemonding tot aan de stad was nog steeds in Duitse handen.

Canadezen

Op 12 oktober kreeg het Canadese 1e leger onder commando van luitenant-generaal Guy Simonds de taak de Scheldemonding van de Duitse troepen te zuiveren. In november 1944 waren Sluis en Retranchement de laatste plaatsen die door de Canadese militairen werden bevrijd van de Duitsers.

Canadese soldaten ploeteren aan land in Zeeuws-Vlaanderen

Canadese soldaten ploeteren aan land in Zeeuws-Vlaanderen

 De Westerschelde en de beide oevers moesten als toegangsweg tot Antwerpen in geallieerde handen komen. Het plan bestond uit offensieven op meerdere fronten. Acht weken lang werden op Zeeuws grondgebied een aantal van de moeilijkste gevechten uit de hele oorlog gevoerd, waaronder amfibische landingen en aanvallen op open terrein. Een uitgebreid stelsel van Duitse fortificaties langs de kust in combinatie met onder water gezet, modderig terrein leidde tot afschuwelijke en bloedige gevechten.

Sergeant Hickman

Eind oktober 1944 bereikte The Royal Canadian Engineers Regiment onder leiding van sergeant J.L.Hickman het afwateringskaneel bij Retranchement. Tijdens het bouwen van een van de destijds beroemde Baileybruggen over het kanaal raakte Hickman op 31 oktober 1944 dodelijk gewond. Ter herinnering aan hem en zijn medesoldaten draagt de huidige brug sinds 30 oktober 1986 zijn naam.

Monument bij de Hickmanbrug

Monument bij de Hickmanbrug

 Aan het einde van het offensief waren 41.000 Duitsers krijgsgevangen gemaakt. Totaal sneuvelden er 13.000 soldaten.

Bij Retranchement sneuvelden 779 Canadese soldaten en lieten 1.305 Duitse soldaten het leven.

‘t Zwin

Het natuurgebied ’t Zwin heeft zich ontwikkeld tot een heel bijzonder en grensoverschrijdend natuurgebied. Hier leeft een enorme vogelpopulatie. De wallen van Retranchement, die zijn aangelegd volgens het Oud-Hollandse vestingstelsel, vormen binnen ’t Zwin een natuurgebied dat veel landschapselementen met elkaar verbindt, zoals dijken, weiden, hagen en bomen. Ook zijn hier nog de restanten van de forten Oranje en Nassau te ontdekken.

Het kerkje van Retranchement

Bijzonder Retranchement

In het dorpje zelf staat een eenvoudig hervormd zaalkerkje uit 1630. Uit die tijd stamt ook de oude preekstoel. Het kerkje werd flink beschadigd tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar in 1948 gerestaureerd en in 1955 was het hele interieur aangepast.

De ‘Drieling van Retranchement’ zijn drie grenspalen aan de sinds 1873 ingepolderde Zwingeul. Ze hebben alle drie hetzelfde nummer 364 en markeren de grens tussen Nederland en België.

Die situatie herinnert aan de tijd dat ter plaatse nog het water van een restant van een geul door ’t Zwin stroomde, waardoor het onmogelijk was de paal op de grens te zetten. De middelste paal heeft het nummer 364. De hulpgrenspalen, ook wel de verklikkers genoemd hebben de nummers 364A op het grondgebied van het Belgische Westkapelle en 364B aan de Nederlandse kant bij het oude Fort Nassau.

De drieling van Retranchement.

De drieling van Retranchement.

 Als u in Retranchement bent, bezoek dan ook zeker de molen, een houten standerdmolen die gebouwd is in 1643. Het is een koren- en pelmolen die in 1818 werd herbouwd nadat de oorspronkelijke molen was omgewaaid, en is bedekt met schaliën. De molen heeft een vlucht van 20,7 meter en is maalvaardig. De molen wordt nog gebruikt door vrijwilligers om graan te malen.

Het kleine Retranchement wordt in de zomermaanden druk bezocht door wandelaars en fietsers die hier hun hart op kunnen halen aan een prachtig en historisch natuurgebied.