Rilland is een dorp op Zuid-Beveland en ligt bijna op de grens met Noord-Brabant op het smalste deel van de gemeente Reimerswaal. Het deel dat ook wel ‘de Staart’ van Zuid-Beveland wordt genoemd. Het dorp telt ruim 3.000 inwoners. De gezamenlijke oppervlakte van het vroegere Rilland-Bath bedraagt 5.695 ha. waarvan 1.025 ha. uit water bestaat.

Het gemeentewapen van Rilland

Het gemeentewapen van Rilland

Rilland-Bath is een onterechte samentrekking van twee afzonderlijke dorpen die de poort tot Zeeland vormen voor verkeer, zowel over de weg als over het water.

Rilland ligt direct ten zuiden van de A58 en op slechts enkele kilometers van het Schelde-Rijnkanaal.

Naam

Het huidige Rilland heeft haar naam te danken aan een gelijknamig verdwenen dorp. Dat oude dorp is tijdens de Sint-Felixvloed verloren gegaan. De oude kern van Rilland lag in de Rietland polder.

Tot in de 13de eeuw was het oude Rilland een eiland. Het werd in de tijd ook wel Reilande, Reland, Rieland Rotelande en Ryland genoemd.

Op dit eiland had de abdij van Nijvel waarschijnlijk in 980 al bezittingen. Rilland lag samen met Maire (Mare) centraal op het eiland. Meer naar het westen lagen Valkenisse en Waarde. Rilland was een ambachtsheerlijkheid.

Op de tiend lijst van 1275-1280 wordt voor het eerst melding gemaakt van een kerk. De parochie was een onderdeel van het kapittel van Oudmunster in Utrecht. In de kerk was een vicarie (een stichting), een middeleeuws rechtspersoon naar kerkelijk én wereldlijk recht. De Kapel te Grobbenoord die genoemd werd in 1365 stond binnen de parochie Rilland.

Rilland, ingeklemd tussen twee kanalen

Rilland, ingeklemd tussen twee kanalen

De Honte

Een deel van de Schelde Delta werd de Honte ook wel de Heidezee genoemd. De Honte is aan het begin van de jaartelling ontstaan als een veenriviertje, een zijriviertje van de Schelde. In de 15de eeuw brak de zeearm vanuit de Wielingen in het westen door naar het oosten tot aan de Honte. Vanaf dat moment werd de hele zeearm Honte genoemd. Vanaf de 17de eeuw liep de afvoer van de Schelde via de Honte. Men ging toen ook de naam Westerschelde gebruiken. Aan de oever van de Honte lag in die tijd een tol die vrij veel geld in de lokale lade bracht.

Rilland, ingeklemd tussen twee kanalen

Rilland, ingeklemd tussen twee kanalen

Verdwenen

In 1530 vond op 5 november, de dag van Sint Felix, een stormvloed plaats die later de St. Felixvloed genoemd werd. Opnieuw en voor de zoveelste keer werden grote delen van Zeeland overspoeld door het water. Het gebied ten oosten van Yerseke, dat toen Oost-Watering heette, werd volledig weggevaagd. In dat gebied waren toen 18 dorpen en de stad Reimerswaal gevestigd. De St. Felixvloed betekende het definitieve einde voor de stad Reimerswaal. Maar ook Rilland bleek niet opgewassen tegen het natuurgeweld. Door de stormvloed verdween het oude dorp, ook de kerk werd van de kaart geveegd. Met de kerk verdwenen ook de begraafplaatsen van enkele edelen. De meesten stamden uit het geslacht Valckenisse.

Herrijzenis

In de 17de en 18de eeuw werd begonnen met het terugwinnen van het verloren land. Als gevolg van de stormvloed was de Hinkelinge opnieuw ontstaan als diep water. Deze oude waterloop belemmerde indijking. In 1656 werd de Oostpolder eindelijk ingedijkt. In diezelfde periode werden ook de Mairepolder en de Valkenissepolder ingedijkt.

Dijkwerkers, zwaar werk tegen een laag loon en ver van huis

Dijkwerkers, zwaar werk tegen een laag loon en ver van huis

 

 

 

In 1754 werden er plannen gemaakt om de Reigersbergsepolder te bedijken. Maar de werkzaamheden werden uitgesteld en men begon hiermee pas in 1773. De reden was grote onenigheid tussen de ambachtsheren. Het bedijken was aanvankelijk een drama. Vanwege onvrede over het loon gingen de dijkwerkers op 25 mei van dat jaar staken. Door het inzetten van soldaten werd de staking gebroken. Ruim 300 polderwerkers, voornamelijk uit Oost Friesland werden naar huis gestuurd.

Na het gereedkomen van de polder ging men bouwen aan een nieuw Rilland, een paar kilometer van de vroegere ligging van het oude Rilland. In 1782 bestond het nieuwe dorp uit tien arbeiderswoningen, een smederij, een wagenmakerij, een herberg en een school. De kern van wat later een agrarische gemeente zou worden was een feit.

Het Watersnoodmonument - Foto Staatspareltjes

Het Watersnoodmonument – Foto Staatspareltjes

Watersnoodramp

In 1953 sloeg het noodlot opnieuw toe. Het water werd met geweld opgestuwd in de Westerschelde. Het Nauw van Bath kon het binnenstromende water niet aan en grote delen van de Staart van Zuid-Beveland stroomden onder. In Rilland-Bath lieten 12 mensen het leven.

Het water steeg ruim 2 ½ meter en de ravage die door het water was aangericht was vreselijk. Met name de noordkant van het dorp en de buitengebieden werden zwaar beschadigd. De oorzaak was het wrakhout dat bij iedere vloed tegen de huizen en gebouwen beukte. Ook de kerk die aan de noordwestkant van het dorp stond werd zwaar beschadigd. Stukken van de muur raakten beschadigd en alle ramen sneuvelden. Daardoor kreeg het wrakhout in de kerk vrij spel en de ravage in het gebedshuis was groot.

Spoorlijn en station

Op 18 augustus 1860 werd in Nederland besloten dat er Staatlijnen moesten worden aangelegd. In Zeeland zou de Staatslijn F, ook wel de Zeeuwse Lijn worden aangelegd. Deze kon echter pas worden gelegd na de bouw van de Sloedam en de Kreekrakdam. Na de aanleg van de Zeeuwse Lijn hadden de eilanden Walcheren en Zuid-Beveland een directe verbinding met de rest van Nederland.

Rilland-Bath, dat in die tijd één gemeente was, kreeg een station. Dit werd geopend in 1872. Het werd gesloopt en in 1951 vervangen door een nieuw gebouw. Het ontwerp was van de architect Sybold van Ravesteyn die tal van stationsgebouwen ontwierp, waaronder het station Middelburg en het Centraal Station in Rotterdam.

Station Rilland-Bath

Station Rilland-Bath

Drama

Toch ging ook dit station tegen de grond en bleef er een uitgeklede versie over. Eigenlijk zou niemand ooit hebben gehoord van station Rilland-Bath. Tot 1 juni 1988. Op die morgen, om half elf, deed zich een ernstig ongeluk voor. Op die dag mochten, als cadeautje van de spoorwegen, alle 65-plussers gratis reizen. De trein van Roosendaal naar Vlissingen vervoerde dan ook aanzienlijk meer (oudere passagiers) reizigers dan normaal. Vlak voor station Rilland-Bath reed deze trein in volle vaart op een stilstaande goederentrein. De ravage was enorm. De machinist en twee inzittenden overleefde de klap niet en bijna dertig mensen moesten worden opgenomen in verschillende ziekenhuizen.

Het gevolg van een zware klap. De personentrein hangend boven de goederentrein. Foto ANP

Het gevolg van een zware klap. De personentrein hangend boven de goederentrein. Foto ANP

Molen

In 1851 werd de korenmolen, een stellingmolen, gebouwd. Als eerste molenaar vinden we Foort de Jonge terug. Door het overlijden van Foort werd H. de Jonge de nieuwe eigenaar. Deze voelde zich niet aangetrokken tot het beroep van molenaar. Drie jaar later, in 1896 verkocht hij ‘de Witte Molen’ aan de familie Weele. Deze hield de molen in eeuw in bedrijf. Ze richtten een vennootschap op. Deze werd in 1954 ontbonden waarna C.A. van Weele eigenaar werd. In 1969 verkocht hij de molen aan de gemeente Rilland-Bath. De molen werd buiten bedrijf gesteld.

De molen is nog steeds goed onderhouden en, traditioneel Zeeuws, wit geschilderd. Er wordt door vrijwilligers nog steeds gemalen. De molen (een rijksmonument) is op afspraak te bezoeken en is open voor publiek op de Nationale Molendag en Open Monumentendag.

De Witte Molen

De Witte Molen

Beroemd geworden

Cornelius Lambrechtse is op 16 januari 1916 in Rilland geboren. Na zijn opleiding werkte hij aanvankelijk als onderwijzer in Nederland. In 1947 emigreerde hij naar de Verenigde Staten. Toch kon hij zijn geboortegrond nooit helemaal loslaten. De herinneringen aan het Zeeuwse landschap en het dialect bleven hem bij. Zij inspireerden hem tot het schrijven van een groot aantal boeken. Zijn bekendste werk is ‘In Zijn arm de lammeren’.

Lambrechtse overleed op 4 januari 2004 in zijn woonplaats in Michigan.

Omslag

Omslag In zijn Arm de lammeren

Omgeving

Lambrechtse had gelijk. Rilland staat bekend om haar weidse vergezichten in het mooie poldergebied. Voor toeristen een uitnodiging om eindeloze wandelingen of fietstochten te maken. Deze zijn mooi samengevat in folders van het VVV. Ga eens naar die website waar u u ook kunt laten inspireren tot het zelf samenstellen van wandelroutes aan de hand van het knooppuntensysteem.

Deze zullen u ook leiden naar Vôlckerdorp, het meest oostelijk gelegen buurtschap van Zeeland.

Völckerdorp

Achttienhuizen of de 18 huizen, in de volksmond ook wel het Zeeuws Markiezaat genoemd, bestaat momenteel nog uit zeven woningen.

Völckerdorp

Völckerdorp

In 1902 kreeg de eigenaar van de zuidelijk van de Kreekrakdam gelegen schorren en slikken, H.G.J. Vôlcker van Soelen en den Aldenhaag toestemming tot bedijking. Met de besturen van Brabantse polders en waterschappen werd een overeenkomst bereikt. Er werd begonnen met het aanleggen van een ‘keiweg’ en in 1903 startte men de bedijking. Deze was op de helft van 1904 voltooid.

MIddelburgse Courant 8 oktober 1904

MIddelburgse Courant 8 oktober 1904

 

 

 

Na het droogvallen van de nieuwe polder werd meteen begonnen met het bouwen van een 18-tal arbeiderswoningen in de vorm van een dorp met in het midden een plein, zoals we in de Middelburgse Courant van 8 oktober konden lezen. Het gehucht kreeg officieel de naam van de eigenaar. Völckerdorp

Rilland

Al met al kan men constateren dat Rilland een gezellig dorp is. Er zijn maar liefst 235 bedrijfsvestigingen ingeschreven in allerlei bedrijfstakken. In het centrum zijn gezellige winkeltjes en een moderne supermarkt.

 

Hartje Rilland - foto Staatspareltjes

Hartje Rilland – foto Staatspareltjes

De omgeving nodigt uit tot lange wandelingen en/of fietstochten. Laat u verlijden tot een bezoek aan Kapelle  of ga eens lekker shoppen in Goes. De kust, aan de Westerschelde is vlakbij. Schepen spotten, in het water spelen of gewoon heerlijk zonnen. Of maak een tochtje met het veer van Kruiningen naar Zeeuws-Vlaanderen. In Rilland is alles mogelijk en hoeft u zich geen moment te vervelen.

 

 

 

Strand bij het nauw van Bath

Strand bij het nauw van Bath