Zeeland: waterland. Daar maken zowel de beroepsmatige vaart als de waterrecreant gretig gebruik van. Omdat de Ooster- en Westerschelde grote open vaarwateren zijn, is de binnenvaart sterk vertegenwoordigd. Op de Westerschelde zie je de allergrootste zeeschepen die de aan- en afvoer van goederen voor grote havens als Gent en Antwerpen verzorgen. Vissersschepen zie je overal en met name in de zomer mengt de watersport zich ook in deze drukte.

In goede banen leiden

 Alle soorten vaartuigen van groot tot klein zijn dus door elkaar, in wisselende omstandigheden op de Zeeuwse wateren aanwezig. Om al dit scheepvaartverkeer in goede banen te leiden zijn er een duidelijke vaarwegmarkering en faciliteiten als een scheepvaartbegeleidingssysteem nodig. Maar ook toezicht en advies van mensen die de scheepvaart in de gaten houden en begeleiden.

Rijkswaterstaatboot vaart zelf ook met schepen om het scheepvaartverkeer te begeleiden. Bron: https://beeldbank.rws.nl

Rijkswaterstaatboot vaart zelf ook met schepen om het scheepvaartverkeer te begeleiden. Bron: https://beeldbank.rws.nl

 

Verkeersposten

Net als op de weg komt ook op het water veel verkeer samen op drukke knooppunten. Voor de schippers is het vaak moeilijk om op zo’n druk punt de situatie helemaal in te schatten en het overzicht te bewaren. Dit kan gevaarlijke situaties opleveren en om dit te voorkomen en het scheepvaartverkeer te begeleiden, staan op de drukste punten verkeersposten. Dit is het geval in Vlissingen, Terneuzen, Hansweert en Wemeldinge.

radarpost Hansweert

Verkeerspost Hansweert. Hier komen zee- en binnenvaart samen. Foto: www.laatzeelandzien.nl

 

Contact met schippers

Op een verkeerspost werken mensen die in dienst zijn bij Rijkswaterstaat en de functie hebben van verkeersleider. Vanuit de verkeersposten assisteren de verkeersleiders de schippers bij het varen. Met een radar wordt de positie, koers en vaart van de schepen bepaald. De informatie van alle schepen in het gebied kan de verkeersleider gebruiken om schippers te adviseren en instructies te geven. Via de marifoon – een zendontvanger om te communiceren tussen wal en schip- hebben de verkeersleiders contact met de schippers. Deze informatie kan betrekking hebben over de scheepvaart, maar ook over zaken als stremmingen, golfhoogte en de wind.

Ook een onbemande walradar is onderdeel van het begeleidingssysteem. Foto: www.laatzeelandzien.nl

Ook een onbemande walradar is onderdeel van het begeleidingssysteem. Foto: www.laatzeelandzien.nl

Vaarwegmarkering

Voor een vlotte en veilige reis zijn er op het water ook zaken als (licht)boeien, bakens en tonnen nodig. Dit noemt men de vaarwegmarkering of betonning. Boeien markeren vaarroutes, geulen en gevaarlijke locaties. Ze zijn herkenbaar aan hun kleur, vorm en opschrift, met elk hun eigen betekenis. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor het plaatsen en het onderhoud van deze markeringen.

Groot, klein, geel, groen en rood. Elke boei z’n eigen betekenis.

Loods: begeleider/adviseur aan boord

Een loods is een specialist die heel erg goed bekend is met een (gedeelte van) een vaarwater. De loods heeft een adviserende rol voor de kapitein van het schip, die ondanks de aanwezigheid van een loods aan boord, eindverantwoordelijk blijft voor het schip. Loodsen zijn er voor zee, rivieren en havens. Ze worden vanaf een loodsboot op een schip afgezet, dat een loods nodig heeft om verder te kunnen varen.  Ze varen mee tot de eindbestemming of worden tussendoor opgepikt door een loodsboot.

Loods verplicht op de Westerschelde

Zeegebieden, maar zeker zeearmen als bijvoorbeeld de Westerschelde hebben veel ondiepe plekken en er is sprake van sterke stromingen. Moeilijke gebieden dus om zonder enige ervaring te varen, ook al omdat de zandbanken en stromingen zich continu verplaatsen. Schepen zijn verplicht een loods aan boord nemen als ze in dergelijke gebieden komen. Voor kleinere schepen zonder gevaarlijke lading en schepen die zeer frequent in een bepaald gebied varen, wordt een uitzondering gemaakt. Loodsen zijn bijzonder goed getraind en hebben naast veel vaarervaring ook een grondige kennis van een bepaald gebied.

Onder alle omstandigheden beloodsen op de Westerschelde. Foto: www.laatzeeland.nl

Onder alle omstandigheden beloodsen op de Westerschelde. Foto: www.laatzeeland.nl

 

Regio Scheldemond.

Hier opereren de loodsen in alle havens langs de Westerschelde: het zeegebied voor Vlissingen, de havens van Vlissingen, Terneuzen, Gent en Antwerpen. In dit gebied werken zowel Vlaamse als Nederlandse loodsen op de schepen. De meerderheid van de loodsen is Vlaams. Schepen met als bestemming een Nederlandse haven worden geloodst door Nederlandse loodsen. De schepen voor Gent en Antwerpen nemen de Vlamingen voor hun rekening.

Metingen ten behoeve van de scheepvaart

Omdat de omstandigheden op de open en grote Zeeuwse wateren snel kunnen veranderen, voert Rijkswaterstaat continu metingen uit. Daardoor zijn ze een bron van kennis voor alles wat met metingen voor de scheepvaart te maken heeft. Denk aan veranderende diepten, de vorming van of juist afkalven van een zandplaat, de richting van de stroom in een geul die anders geworden is. Allemaal heel belangrijk voor schippers om te weten en rekening mee te houden.

Scheepvaartberichten

Rijkswaterstaat heeft nog een informerende rol, namelijk de scheepvaart op de hoogte houden over de laatste ontwikkelingen op de vaarwegen. Dit gebeurt door het uitgeven van scheepvaartberichten. Dit kunnen mededelingen zijn over boeien die zijn verplaatst, andere diepten in een vaargeul, stremmingen of bedieningen van bruggen of sluizen die aangepast zijn.

Scheepvaartbericht op teletekstpagina. Bron: anwb.nl

Scheepvaartbericht op teletekstpagina. Bron: anwb.nl

 

Berichten raadplegen

Scheepvaartberichten zijn op verschillende manieren te raadplegen. Elk bericht komt direct op internet te staan. Op de website Vaarweginformatie staan alle scheepvaartberichten. Dus ook de berichten van werkzaamheden over een paar weken. Het is mogelijk een abonnement te nemen op alle scheepvaartberichten per (zelfgekozen) gebied of een route. Deze wordt per e-mail toegestuurd. Een andere mogelijkheid is NOS Teletekstpagina 721 te raadplegen.

 

Via alle boven beschreven manieren wordt er dag in dag uit alles aan gedaan om een veilige vaart voor alle schepen te bewerkstelligen.

Mocht het ondanks de vele vormen van begeleiding dan toch nog misgaan, dan zijn er organisaties als de reddingsdienst KNRM, sleepboten- en bergingsbedrijven en oliebestrijdingsvaartuigen. Meer hierover in het artikel: Calamiteitenbestrijding op de Zeeuwse wateren.

 

Tekst: Kees Kole – wilt u meer lezen van deze schrijver? Kijk dan hier.