Versierde paarden, witte broeken, koperen toeters en een rit door de branding om ‘de voeten wassen’. Dat is in het kort Straô.

Traditie

Vaak wordt gedacht dat straôrijden een traditie is die alles te maken heeft met het imposante Zeeuwse trekpaard. Maar dat is een vergissing.

Zeeuwse trekpaarden

Zeeuwse trekpaarden

Ruim een eeuw geleden domineerden deze imposante dieren het Zeeuwse platteland. Door elke boer werd dit prachtige ras gebruikt voor de ploeg, de eg of de kar.  Toch is het Zeeuwse trekpaard een betrekkelijk jong ras. Het is ontstond na kruising met Belgische trekpaarden. In Zeeuws-Vlaanderen doken ze voor het eerst op. Daarna verspreidde het nieuwe ras zich al snel over de Zeeuwse eilanden. Hun glorietijd was van korte duur. In het midden van de 20ste eeuw, vooral na de Watersnoodramp, werd dit prachtige ras verdrongen door de opkomst van de tractor.

Liefhebbers

Een enkele boer werk nog weleens met dit trekpaard, maar het merendeel van het ras wordt gehouden door uitgesproken liefhebbers. Deze zetten ze dan ook altijd in bij het traditionele ringrijden en bij de straô.

Het optuigen begint.

Esmeralda Boshuizen begint met optuigen.

Dus bij het oorspronkelijke straôrijden moest het eerste Zeeuwse trekpaard nog worden geboren. Wel weten we dat het een typisch Schouwen-Duivelands folkloristisch feest is geworden.

In de afgelopen decennia is er veel geschreven en gespeculeerd over de oorsprong waarvan niemand met enige zekerheid kan zeggen wanneer het is ontstaan.

 

 

Dr. Huib Uil, al jaren werkzaam als stadsarchivaris van Zierikzee, kwam na uitgebreid onderzoek tot de conclusie dat de Straô zich altijd afspeelde op de zondag voor Vastenavond. Aan het einde van 17de eeuw werd dat verlegd onder invloed van de reformatie en ging men Straô rijden op maandag. De laatste dertig jaar werd de traditie om praktische redenen verplaatst naar de zaterdagen.

Zeeuws feestje

De keuring, links in klederdracht de keurmeester

De keuring, links in klederdracht de keurmeester

Toch een link met carnaval?  Tot 1600 was de bevolking van het eiland grotendeels katholiek. In die tijd speelden de vastenavondfeesten een veel grotere rol op Schouwen-Duiveland dan nu. Maar het katholieke geloof werd verdrongen en de nieuwe gereformeerde predikanten zagen in de katholieke tradities een heidens gebruik. Bekend is dat de dominee van Elkerzee in 1643 klaagde: “uut meest alle plaatsen van Schouwen vele peerden comen waardoor den sabbath ten hoochsten ontheyligt wordt”. Dit is de oudste vermelding die gevonden is van wat vermoedelijk bedoeld werd met straôrijden.

De Straô was dus blijkbaar niet alleen een gebruik in de kustdorpen, maar over heel Schouwen. Uit de archieven uit de 17de en 18de eeuw zijn nogal wat uitspattingen en veroordelingen terug te vinden over dit doldwaze lentefeest.

Toch zijn deze niet direct te koppelen aan het straôrijden. Men hield zich blijkbaar rustig op de Straô zondag. Over de uitspattingen klaagde ook de kerk niet al te veel in deze toch zeer strenge 17de eeuw.

Opstellen voor de rit

Opstellen voor de rit

Een, volgens Uil, andere reden waarom de kerk niet klaagde over het straôrijden als oorspronkelijk van heidense gebruik, kan zijn dat tot in de late middeleeuwen paarden, die beschouwd werden als edele dieren, alleen door de adel, ridders, kasteelbewoners en rijke ambachtslieden gebruikt (mochten) worden. Dit waren overigens veelal de mensen die grote invloed hadden op godsdienstige zaken.

Hierdoor kan aan de Straô dus een vorm van belangrijkheid zijn ontleend doordat alleen de best gesitueerden een processieachtige Straô optocht vormden waaraan het gewone volk zich kon vergapen. Als dat al zo was, dan kan het straôrijden in de vroege middeleeuwen zijn ontstaan.

Straô is strand

In colonne het dorp uit

In colonne het dorp uit

Als we afgaan op het woord Straô, dan moeten de oorsprong zeker op het strand bij het zeewater worden gezocht. Volgens boerenopvattingen was het zeewater goed voor winterse paardenhoeven en benen.

Volgens een Neerlandicus en Schouwse streektaalkenner zou het alleen op Schouwen-Duiveland voorkomende woord straô nog maar 300 jaar oud zijn. Het is afgeleid van het op meer Zeeuwse plaatsen voorkomende woord strange.

Op bepaalde delen van de dorpen tot aan het strand werd tijdens de Straô gedraafd met de paarden. Op zondag 4 maart 1832 liet de burgemeester van Haamstede een publicatie uitvaardigen. Hierin verordonneerde hij dat het op de dag, volgend op de Straô, verboden was te galopperen, te draven of te springen op de straten, op de Ring of tussen de aldaar staande bomen. Veiligheid speelde blijkbaar mee. Terecht, de paarden van toen waren lichter en sneller dan de zware werkpaarden uit de vorige eeuw. Zij zullen dichter bij het type rijpaard hebben gestaan.

In galop naar het strand. Foto Petra Noordijke

In galop naar het strand. Foto Petra Noordijke

Wedstrijd

Er was ook altijd en wedstrijdelement aanwezig. Tijdens de Straô, maar ook tijdens de paardenmarkten die in veel dorpen plaats vonden, werden draverijen gehouden. Een ander woord voor draven is dapperen. Op een aantal plaatsen op Schouwen werd lange tijd een Dapperweg genoemd. Alleen in Burgh-Haamstede is deze naam bewaard gebleven.

Maar uit alles blijkt dat het paard altijd een belangrijke rol heeft gespeeld in het leven op Schouwen. En nog speelt.

Medische verzorging

Als de paarden na een lange winter weer van stal werden gehaald hadden ze veel, zeker die met lange haren aan hun benen, last van hun hoeven en benen. Om de benen en hoeven weer fris te krijgen en zeker stramheid en mok, een hardnekkige kwaal die begint met korstjes en eczeemachtige wondjes, tegen te gaan en kleine ontstekingen van de huid te ontsmetten, werden de paardenhoeven met zeewater gespoeld.

Volgens bijgeloof hielp het ook tegen nachtmerries waarbij de betovering door het zeewater werd verbroken.

Mok

Mok

Dankzij de inzet van een aantal paardenliefhebbers vieren zes Schouwse dorpen nog steeds deze oude traditie, het Straô rieën.

Tegenwoordig staat deze oude traditie weer helemaal in de belangstelling en is het uitgegroeid tot een waar spektakel. De paarden, waarvan de Zeeuwse trekpaarden het meest in het oog springen, worden versierd met papieren rozen, slingers van wol en bloemen in hun manen. Als het goed is, zijn de paarden niet gezadeld en de teugels bestaan uit touwen. Het evenement trekt elk jaar meer toeschouwers. Wie als paardenliefhebber ooit een Straô voorbij heeft zien trekken, wil het jaar daarop zelf meedoen. Om die reden zien we steeds meer “gewone” rijpaarden en pony’s in de stoet meelopen.

Zelfs plaats voor de allerkleinsten

Zelfs plaats voor de allerkleinsten

 

 

In optocht

Ze verzamelen (honderd of meer paarden is niet ongebruikelijk) op een centrale plaats in het dorp, waarna ze worden gekeurd. Daarna trekken ze in een bonte stoet richting strand. De stoet wordt aangevoerd door diegene die het vaakst heeft meegedaan. Hij of zij rijdt voorop en blaast op een koperen hoorn. Diegene die nieuw is, moet achteraan sluiten.

Verzamelen op het strand

Verzamelen op het strand

Op het strand aangekomen valt de stoet uiteen en gaan veel ruiters draven of galopperen met hun ros. Om uiteindelijk de branding in te gaan en de voeten te reinigen. Soms wordt een soort van zegening gedaan door een dominee.

Pieter Goodijk., de dominee van Renesse in een speciaal gewaad, staat klaar om de parden te zegenen.

Pieter Goodijk., de dominee van Renesse in een speciaal gewaad, staat klaar om de paarden te zegenen – foto Joke Bot

Na een poos in het water te zijn verbleven, verzameld de stoet zich weer om terug te keren naar het dorp. Meestal wordt de colonne dan voorafgegaan door het plaatselijke muziekkorps.

 

 

 

Unesco Immaterieel Erfgoed.

Het Schouwse Straô Rieën, zoals het door de bewoners van de Kop van Schouwen wordt genoemd, is in januari 2018 door de Unesco toegevoegd aan de lijst van Internationaal Immaterieel Erfgoed. Dat is een goede zaak. Door de erkenning heeft deze traditie een behoorlijke status verworven en moet worden bewaard. Daarvoor zouden in voorkomende gevallen subsidies ter beschikking kunnen worden verstrekt.

Het traditionele voeten wassen

Het traditionele voeten wassen

Competitie

Na terugkeer in het dorp worden vaak wedstrijden als ringsteken gehouden en zijn er feestelijkheden.

Het Straô rijden vindt ieder jaar plaats in zes Schouwse gemeenten. Renesse bijt op zaterdag, acht weken voor Pasen,  het spits af. Vervolgens volgen steeds een weekend daarop Noordwelle, Burgh-Haamstede, Ellemeet en Scharendijke, waarna Serooskerke de rij sluit.

... of soms iets meer

… of soms iets meer

 

 

 

Als u Schouwen-Duiveland op haar feestelijks mee wilt maken, plan zet een van deze zaterdagen in uw agenda. En als u een van deze geweldige optochten heeft gezien, komt u ieder jaar terug.