Sorteren en schoonmaken

Na het vissen van een lading oesters, worden ze gesorteerd op grootte en gewicht. Dit gebeurt bij de platte oester altijd. De Zeeuwse oester wordt ook nog wel handmatig, visueel op grootte gesorteerd. Daarnaast moet de platte oester, omdat dit de topper is onder de oesters, er mooi uitzien. Allerlei vormen van aangroei worden er daarom handmatig afgehaald. Dit noemt men het “kloppen” van de oester. Een erg tijdrovend werk!

Opslag en verwateren in de oesterput

De geviste oesters worden op 2 manieren aan boord van de kotters opgeslagen. Er zijn kotters van de grote schelpdierhandelaren in Yerseke, die de oesters in containers vissen. Deze worden van boord gehesen met behulp van een portaalkraan en direct in een bassin geplaatst om te worden verwaterd. Deze bassins bevinden zich op het terrein van de grote mosselbedrijven. Sommige kotters vissen een grote hoop oesters. Deze oesters worden aan boord verwerkt en worden via een verwerkingslijn in kisten gestort.
De op deze manier verwerkte oesters worden opgeslagen in de oesterputten. Deze putten dienen behalve als opslagplaats ook als verwaterplaats. Verwateren houdt in dat de oesters zichzelf zuiveren van slib. Dit gebeurt in het schone water van de Oosterschelde wat zich in de putten bevindt.

Oesterputtencomplex Yerseke - foto Your Captain Luchtfotografie

Oesterputtencomplex Yerseke – foto Your Captain Luchtfotografie

De oesterputten zijn van cultuurhistorische waarde. Ze bevinden zich tussen de havendijk die langs een gedeelte van het dorp loopt en de Oosterschelde. Het terrein bestaat uit 3 complexen van diverse oesterputten. Elk complex is onderverdeeld in allemaal kleinere, gemetselde, bassins. Elke oesterhandelaar heeft de beschikking over enkele putten. Toeristen komen speciaal naar Yerseke voor rondleidingen over de oesterputten.

Opslag in oesterputten - Foto Joop van Houdt - beeldbankrws.nl

Opslag in oesterputten – Foto Joop van Houdt – beeldbankrws.nl

 

Eb en vloed

De oesterputten staan allemaal in verbinding met de Oosterschelde door een systeem van kanaaltjes. Ze profiteren van het verschijnsel van eb en vloed. Twee keer per dag kunnen de bassins leeg lopen. Dan kunnen de werkzaamheden in de putten plaatsvinden. Twee keer per dag lopen ze ook weer onder als het vloed wordt. Dus elke dag wordt al het water in elk bassin twee keer ververst door zuiver Oosterscheldewater!

Werken in de put - Foto Willem Woznitza -laatzeelandzien.nl

Werken in de put – Foto Willem Woznitza -laatzeelandzien.nl

Opslaan van de oesters in de oesterput

In de oesterput worden diverse werkzaamheden uitgevoerd. Allereerst moeten de geviste en gesorteerde oesters worden opgeslagen. Dit kan in plastic kratjes. Vaak wordt dit gedaan met de Zeeuwse oester. Maar platte oesters worden nog steeds ‘op ziften gezet’. Het ‘op ziften zetten’ van de oesters is het zo dun mogelijk verdelen van de laag oesters in bakken van ongeveer 2 x 1 meter. Oorspronkelijk van hout en vroeger geteerd om het hout te beschermen tegen het rotten door het water. Tegenwoordig zijn de ziften van kunststof gemaakt. Aan de onderkant van een zift zit gaas. Op deze manier kan het slib uit de oesters door het gaas naar de bodem van de put zakken. Het slib op de bodem van de oesterput wordt later weer weggeveegd In de plastic kratjes die worden gebruikt om de Zeeuwse oester in op te slaan, zitten ook in de zijkanten en bodem gaten. Net als bij de ziften bedoeld om het slib wat vrijkomt uit de oester naar de bodem te laten zakken.

Schoonmaken van de platte oesters. foto www.flickr.com/photos/zeeuwsebibliotheek/3063473136/

Schoonmaken van de platte oesters. foto Zeeuwse Bibliotheek

Zwaar, handmatig werk

Voordat de oesters uit de put gehaald worden om te worden ingepakt, moeten ze eerst worden schoongemaakt. Met een bezem worden de platte oesters schoon geschuurd. Het schoonmaken van de Zeeuwse oester gebeurt tegenwoordig vaak met behulp van een spoelmachine die het zand en vuil er afspoelt. De inhoud van de plastic kratten wordt dan in een trechter met lopende bandsysteem gegooid. Dit schoonmaken gebeurt vlak voordat de oesters worden ingepakt.
Als de oesters worden schoongemaakt in de put worden ze na het schoonmaken in manden geschept, die weer met heftrucks en electrokarretjes naar de oesterloodsjes worden vervoerd om te worden ingepakt. Tot slot volgt het schoonvegen van de putten. Dit gebeurd door het water uit een andere put te gebruiken en het door de schoon te maken put te laten stromen. Het slib wordt uit de put geveegd en via een afwateringskanaaltje afgevoerd naar zee.
Ook als het hoogwater is in de oesterputten kan er worden gewerkt. De mensen dragen dan een zogenaamd waadpak!

Oesterloodsjes

Toeristische loodsjes aan de oesterputten - Foto Kees Kole

Toeristische loodsjes aan de oesterputten – Foto Kees Kole

Rondom de bassins staan allemaal kleine loodsjes. Hier worden de oesters ingepakt. De loodsjes zijn nog grotendeels zoals het vroeger was. Alleen binnen zijn ze aangepast volgens de vereiste kwaliteitsregels van tegenwoordig. Vanaf enkele jaren geleden, is men zich hier ook meer gaan richten op het toerisme met onder andere diverse proeverijen en verkooppunten.

Inpakken van de oesters

Tenslotte volgt dan nog het inpakken van de oesters als ze verkocht zijn. Juist voor dat ze verpakt worden, worden ze uit de putten of containers gehaald. Bij het inpakken worden de oesters tegen elkaar getikt. Klinkt de oester hol, dan is deze niet geschikt om te worden verkocht. De schelp is dan beschadigd en daardoor lekt het water uit de oester, wat doodgaan tot gevolg kan hebben. De Zeeuwse oesters worden met de bolle kant naar beneden gelegd. Op deze manier blijft het vocht het best in de schelp zitten.

Inpakken-van-de-oesters-Foto-Willem-Woznitza-laatzeelandzien.nl

Inpakken-van-de-oesters-Foto-Willem-Woznitza-laatzeelandzien.nl

Mandjes

Veel oesters worden nog verpakt in de traditionele houten mandjes met wat zeewier er bovenop. Dit zeewier gebruikt men om de oesters zo strak mogelijk te verpakken, zodat ze niet de kans krijgen zich te openen. Op deze manier houden ze hun vocht vast en blijft de kwaliteit zo lang mogelijk goed.
De platte oester gaat in een rond mandje. Zeeuwse oesters worden verpakt in vierkante houten mandjes. Daarnaast worden veel oesters voor de supermarkten tegenwoordig in plastic bakjes verpakt. Dit noemt men verpakken onder “atmosferische bescherming” om op deze manier een zo lang mogelijke houdbaarheid te bereiken. De oesters worden verpakt in mandjes van 6, 12, 25, 50 en 100 stuks.

Klappers op de oesters - Foto Kees Kole

Klappers op de oesters – Foto Kees Kole

Grootte en soort

De grootte van oesters wordt per soort anders aangegeven.
Bij de platte oesters hanteert men de zogenaamde nullen reeks: 1/0 t/m 6/0. Bij de Zeeuwse oester drukt men de maten uit in cijfers.
Platte oester Zeeuwse oester                                                            Zeeuwse oester
6/0 (zes-nul)                            Grootste platte oester

5/0                                                                                                             (P) 1           Grootste Zeeuwse oester
4/0                                               Meest gangbare maat                       (P)2            Meest gangbare maat
3/0                                               Meest gangbare maat                       (P)3            Meest gangbare maat
2/0                                                                                                             (P)4
1/0                                                Kleinste platte oester                       (P)5             Kleinste Zeeuwse oester

Tekst Kees Kole – Meer van deze schrijver vindt u hier.