Op het meest westelijke deel van Zeeuws-Vlaanderen, aan de Noordzee ligt het schilderachtige dorpje Groede. Het valt onder de gemeente Sluis. Met recht een dorpje. In 2020 telde Groede 960 inwoners.

Tot 1970 was Groede een zelfstandige gemeente. In dat jaar ging het op in de gemeente Oostburg dat in 2003 werd ingedeeld bij de gemeente Sluis.

Groede, vlak aan zee

 

 

 

 

Oorsprong

De Sint-Pietersabdij in Gent was eigenaar van grote stukken grond. Deze abdij heeft haar bestaan te danken aan de christelijke missionaris Amandus. Deze priester kwam in de zevende eeuw in opdracht van koning Dagobert I naar Gent. Hij predikte er het christendom en wilde er ook een abdij stichten. Het werden er uiteindelijk twee.

 

Heilige Amandus

In een oorkonde van deze abdij uit het begin van de 12de eeuw werd Groede voor het eerst vermeld. De naam Groede is waarschijnlijk afgeleid van ‘Grode’.Deze term uit de middeleeuwen werd gebruikt om een naam te geven aan aan aangeslibt en begroeid buitendijks gebied. Men mag er van uitgaan dat de streek rondom Groede in de 13de eeuw nieuw ontgonnen land was.

In die periode vormden zich lang de kustlijn bij Oostburg natuurlijke schorren. Het eerste Groede bestond waarschijnlijk niet uit een compacte dorpskern. Om die reden werd het ingedeeld bij de parochie van Oostburg.

De Sint Pietersabdij in Gent

De dorpskern ontstond pas in de 14de eeuw. Vast staat dat in die eeuw een ‘Waterschap Groede’ was ingericht. Deze instelling droeg de zorg over de lokale waterhuishouding. Groede moet in die tijd snel groter zijn geworden. Er moet zelfs een kerk zijn gebouwd. De kerktoren van de huidige kerk is een overblijfsel uit de 15de eeuw.

 

Het vrije van Sluis

Het Vrije van Sluis was een bestuurlijk orgaan dat is ontstaan tijdens de Opstand tegen het Spaanse bewind. In 1582 trad een deel van de schepenen van het Brugse Vrije toe tot de Unie van Utrecht. In 1584  werd Brugge weer heroverd door Parma en aan de Unie van Utrecht onttrokken. Het Oost Vrije echter bleef trouw aan deze Unie en werd in 1586 ontheven van onderhorigheid aan Brugge. De schepenen van deze gebieden, overeenkomend met het huidige west-Zeeus-Vlaanderen werden door de Staten Generaal beedigd tot het College ‘s Lands van de Vrijen te Sluis, hetgeen kortweg het “Vrije van Sluis” werd genoemd.

Kaart van het Brugse Vrije in 1684 – Kaart van Willem Janszoon Blaeu

Dit gebied werd verdeeld in drie ambachten, namelijk Oostburg, Aardenburg en IJzendijke. In 1599 werd de Raad van Vlaanderen te Middelburg opgericht als hof van appel. Voordien zetelde dit hof te Brugge. Het bestond uit een hoogbaljuw en acht schepenen. Ook had dit college het oppertoezicht over dijken en waterstaatswerken.

Toen in 1604 ook Sluis en het Eiland van Cadzand werden veroverd door de Staatsen, werd het Vrije van Sluis een deel van Staats-Vlaanderen en kwam het onder het bestuur van de Staten-Generaal.

Wapen van Groede

Het wapen van Groede werd op 31 juli 1817 aan de gemeente Groede toegekend. Het wapen is gelijk aan het wapen van het Vrije van Sluis. De burgemeester van Groede gaf bij de aanvraag aan dat Groede het “aanzienlijkste” dorp van het Vrije was.

De schuine blauwe balk zou de Schelde voor kunnen stellen, maar er wordt ook gesteld dat het het familiewapen van de Van Negelles zou zijn. Deze familie het Vrije in leen van de graaf van Vlaanderen.

Het wapen van Groede

Het wapen van Groede is een van de weinige Nederlandse wapens dat door een ander voorwerp dan een kroon getooid wordt. De plaats van een kroon wordt ingenomen door een bloeiende distel. Het wapen zelf is van zilver met daar overheen een blauwe schuine balk. Het wapen heeft twee schildhouders: een Wildeman en Vrouwe Justitia. De wildeman heeft een gordel van eikenloof en hij houdt met zijn rechterhand zijn knots vast. Zijn knots rust op zijn rechterschouder. Vrouwe Justitia houdt in haar rechterhand een opgeheven zwaard vast, met haar linkerhand houdt zij een weegschaal omhoog. Zij is gekleed in een witte rok. Het geheel staat op een groene grasgrond.

Overstromingen

Door de geschiedenis van west-Zeeuws-Vlaanderen, dus uiteraard ook Groede, lopen als een rode draad de vele overstromingen. Sommigen door de mensen, maar de meesten door de natuur veroorzaakt.

Waar de 13de eeuw gekenmerkt werd door massale inpoldering van het gebied, het einde van de 14de en het begin van de 15de eeuw vormden een periode van tal van watersnoodrampen en overstromingen. De bekendste zijn de twee (naamloze) stormvloeden van eind 1374 en begin 1375. Iedereen kent de Elisabethstormvloeden van 1404, 1421 en 1424.

Maar ook tijdens de Tachtigjarige Oorlog werden regelmatig, om tactische redenen polders geïnundeerd. Tussen 1582 en 1612 stond heel Groede onder water. Alleen de kerktoren was nog zichtbaar.

Jacob Cats

Vadertje Cats

 

Tijdens het zogenoemde Twaalfjarig Bestand kon de streek enigszins op adem komen. Het was vooral de politicus en schrijver Jacob Cats die zelf vanaf 1613 veel investeerde in de nieuwe inpolderingen. Mede door zijn inzet kon Groede al snel de wederopbouw aanpakken. In datzelfde jaar stond er al weer een nieuwe Waalse Kerk.

 

Groede Nu

Groede is een schilderachtig dorp met een aantal historische woonhuizen. Deze staan deels gegroepeerd om de gezellige Markt, waarop zich ook de indrukwekkende Grote Kerk bevindt. Veel andere van deze panden staan in de afwisselende zijstraatjes die uitkomen op de Markt.

Grote Kerk – foto Yhoitink Publiek Domein Wiki

Grote kerk

De Grote Kerk is een driebeukige hallenkerk met driezijdig gesloten koor en een noordkoor. De toren heeft een achtkante bovenbouw en naaldspits uit de 17e eeuw. De oudste delen van deze kerk dateren uit de 13e eeuw. De toren met haakse steunberen dateert uit de 14e eeuw. Het schip en de noordbeuk zijn 15e-eeuws. De rechtgesloten zuidbeuk werd omstreeks 1500 gebouwd. Doordat Groede van 1583-1613 onder water stond, had de kerk veel te lijden. In 1619 werd het koorgedeelte hersteld en verder herstel volgde van 1632-1634. Van 1618-1808 diende de zuidbeuk als Waalse kerk, en deze werd omstreeks 1685 van de rest van de kerk gescheiden.

In 1868 werd de kerk ingrijpend verbouwd en aan de buitenkant geheel gepleisterd. Aan de binnenzijde werd een vlak stucplafond aangebracht. Nadat een blikseminslag in de toren plaatsvond, werd deze in 1950 gerestaureerd en van het pleisterwerk ontdaan. In 1970 volgde een restauratie waarbij de rest van het pleisterwerk van de kerk werd verwijderd, terwijl in 2010 de kerk opnieuw een restauratie onderging. Sindsdien is de naam in Grote kerk veranderd.

de Slijkstraat

Het Vlaemsche Erfgoed.

Een van die heerlijke straat is de Slijkstraat. Een wel heel bijzonder straatje, eigenlijk een openlucht museum. Hier kunt u een kijkje nemen in het landbouwdorpje Groede van begin 20ste eeuw. U treft hier een mix van cultuur en cultuurhistorie.

U treft in het Vlaemsche Erfgoed een reeks van kleine winkeltje en werkplaatsen die u een realistisch beeld geven van Groede meer dan een eeuw geleden.

De Erfgoedwinkel

De Erfgoedwinkel is het startpunt van dit bijzondere ‘museumbezoek’. In de winkel treft u streekproducten van wijnlandgoed De Catharine Hoeve, fraaie kunstnijverheidsartikelen van de edelsmit, de kunstsmid, de wolkunstenaar en een zijdeschilder. Verder, kleine cadeautjes en natuurlijk de heerlijke zelfgebakken wafeltjes.

De oude bakkerij

 

 

 

In de diverse werkplaatsen worden informatieve filmpjes vertoond. Uw kinderen kunnen deelnemen aan straatspelletjes zoals touwtje springen, knikkeren en stokpaard rijden.

In het huistheater ‘de Twee Duiven’ krijgen hedendaagse theaterprogramma’s vorm. Sinds het ontstaan van de museumformule woorden hier kleinkunstprogramma;s met een knipoog naar de streektaal en historisch Groede gespeeld door performer Adrie Oosterling.

Herberg ‘De Natte Pij’

 

Na deze enerverende rondgang kunt u uitblazen in herberg de Natte Pij, of u

verzekeren van versgebakken lekkernijen uit de Bakkerieje. Alleen deze avontuurlijke wandeling maakt uw bezoek aan Groede tot een ware belevenis.

Groede Podium

In 1942 bouwden de Duitsers op deze plek een artillerieopstelling. Groede ligt vlak aan de kust en behoorde tot  Hitler’s Atlantikwall, die liep vanaf Noorwegen tot aan de Frans-Spaanse grens. Langs die gehele kust werden stellingen en bunkers gebouwd.  Waar nu Groede Podium is, werd een ‘Bunkerdorp’ aangelegd met straatjes en grasperken. Hier woonden de mensen die werkten aan de Atlantikwall. Het bestond uit elf bunkers, waarvan er negen dienst deden als schuilbunker. De bunkers werden aan de buitenzijde door een dak en opgeschilderde ramen gecamoufleerd als huis. In oktober 1944 kwamen Canadese soldaten het ‘dorp’ binnen.  Ze meenden, dat ze een gehuchtje binnengedrongen waren. Tot hun verbazing betrof het echter gecamoufleerde bunkers.

Drie jaar na de oorlog werd op deze plaats een prachtig hertenkamp aangelegd. Koningin Wilhelmina schonk de eerste herten. Nu, na al die tijd, is het voormalig Duitse Artillerie Stútzpunkt omgebouwd tot Groede Podium. Jaren lagen de bunkers begraven onder een dikke laag aarde of verscholen in het struikgewas.

Het Speel- en bunkerpark Groede Podium heeft de vroegere sfeer behouden, aangevuld met veel nieuwigheden zoals het Hoofdkwartier (het restaurant in het park) met informatie over streek en verleden. De bunkers verwijzen nog steeds als stille getuigen naar het verleden en hebben nu een geheel nieuwe functie gekregen. Het park zelf is ingedeeld in kamers met ieder een eigen thema en aangekleed met natuurlijk vormgegeven speel- en landschapsmeubilair. Vooral de nieuwe speeltoestellen, de toegepaste materialen en de kleuren maken dat alles in evenwicht is. Het is een bijzonder plan, waarin recreatie, cultuur en natuur op een speciale manier verweven worden.

Prachtige fiets- en wandelomgeving

Omgeving

Groede ligt in het zeekleipoldergebied op een hoogte van ongeveer 1,5 meter. De omgeving kent vooral akkerbouw. Aan de kust vindt men -naast grootschalig toerisme- ook natuurgebieden zoals de Groedse Duintjes. Ten zuiden van Groede liggen kreken  zoals de Baarzandse Kreeken de Nieuwkerkse Kreek. Hier vindt men ook de Kasteelberg Groede, een historische vliedberg. In het oosten ligt nog de Nieuwlandse Kreek.

De Groese Polders gaan haast geruisloos over in de Cletemspolder. Hier geniet je van de vele vogels en bijzondere beplanting. Kinderen beklimmen het uitkijkpunt, steken de hangbrug over en springen op de stapstenen. Wil je aan de overkant van het water komen? Span de spieren aan en trek het vlot naar de andere kant!

Genieten van de Braamsluuiperr – foro Ekytza – Publiek domein – Wiki

 

 

 

U ziet, Groede heeft ontzettend veel te bieden voor mensen die een ontspannen en zorgeloze vakantie. Noteer daarom deze naam op uw verlanglijstje.