Fotografie is eigenlijk een simpel systeem. Maar je moet er maar opkomen. Het is het met behulp van licht en andere vormen van straling vastleggen van afbeeldingen van voorwerpen of personen op radiatie- of stralingsgevoelig materiaal. Het woord is afgeleid van het Grieks en betekent letterlijk schrijven met licht (φῶς (phōs): licht, en γράφειν (graphein): schrijven).

Iemand die beroepsmatig fotografie verricht heet een fotograaf. Lang was het een gerespecteerd beroep. In het midden van de vorige eeuw werden fotocamera’s goedkoper en simpeler. Fotograferen was voor iedereen en iedereen maakte foto’s.

De eerste bewaarde foto. Gezicht vanuit het raam - La Gras Frankrijk foto Joseph Nicéphore Niépce

De eerste bewaarde foto. Gezicht vanuit het raam – La Gras Frankrijk foto Joseph Nicéphore Niépce

 

Foto’s nemen of maken?

 

Sinds de intrede van de digitale fotografie bestaat er een verschil tussen het nemen van een foto en het maken van een foto. Zeker met de huidige digitale techniek zijn er steeds meer mensen die met een fotobewerkingsprogramma foto’s maken. Hiervoor is het niet eens noodzakelijk een fotocamera nodig; men kan bestaande foto’s makkelijk bewerken tot een eigen product. Echter, voor het nemen van een foto maakt men wel degelijk gebruik van een camera. En hiervoor is nog steeds een goed oog voor detail en creatief inzicht nodig.

We zien dat er meer en meer mensen achter een digitale camera gaan staan en proberen kunst te maken.

Het begin

Al in 1826 maakte Joseph Nicéphore Niépce foto’s door een plaat met een lichtgevoelig materiaal in een camera obscure bloot te stellen aan licht. Het beeld dat werd gevormd, was een negatiefbeeld dat niet was gefixeerd, en dus door verdere belichting buiten de camera obscure verloren ging. De beelden die waren gemaakt met deze techniek noemde hij retinas (“Netvlies”).

Joseph Nicéphore Niépce

Joseph Nicéphore Niépce

Louis Daguerre wordt ook vaak beschouwd als de uitvinder van de fotografie. In 1831 zette Daguerre de proefnemingen van Niépce voort met zilverjodide.

 

Verdere ontwikkeling

 

Drie jaar later, in 1834 begon William Fox Talbot  te experimenteren. Hij ontwikkelde een methode om papier lichtgevoelig te maken door het te dompelen in een zwakke zoutoplossing en daarna in een zilvernitraatoplossing. De lichtgevoeligheid van zilvernitraat was reeds in 1727 ontdekt door Johann Heinrich Schulze maar was tot dan toe niet meer dan een curiositeit en kermisattractie. Thomas Wedgewood en Humphry Davy slaagden er in 1802 al in onder invloed van licht een beeld te vangen op voorbewerkt papier, alleen lukte het hun niet dit beeld te fixeren. Talbot lukte dit wel, door ze te dompelen in een sterke zoutoplossing. Ook ontdekte hij het negatief-positiefprocedé.

Daguerreotype van de Boulevard du Temple in Parijs. Hierop de eerste fotografische afbeelding van een mens (linlsonder) Daguerre 1838

Daguerreotype van de Boulevard du Temple in Parijs. Hierop de eerste fotografische afbeelding van een mens (linlsonder) Daguerre 1838

 

 

In 1837 ontdekte Daguerre bij toeval de mogelijkheid van ontwikkeling van het latente beeld. Hij had een gejodeerde verzilverde koperplaat kort belicht en hierna blootgesteld aan Kwikdamp. Hierop bleek zich een beeld te hebben gevormd. Hij noemde dit procesdaguerreotypie.

De ‘uitvinding van de fotografie’ werd in januari 1839 bijna gelijktijdig in Parijs en in Londen aangekondigd.

Fotografie nam een vlucht.

Kort na de uitvinding van de fotografie namen fotografen de plaats in van rondreizende kunstschilders, om de mensen in het gehele land te vereeuwigen. Deze rondreizende fotografen namen hun apparatuur, inclusief de materialen om hun glasplaten te ontwikkelen, en soms zelfs een leren tent als donkere kamer, mee op reis.

 

Alexandrine Tinne met haar koetsje

Alexandrine Tinne met haar koetsje

Een van eerste Nederlandse rondreizende fotografen was de in 1835 in Den Haag geboren Alexandrine Tinne. In 1862 en 1863 reisde zij als eerste westerse vrouw door Centraal-Afrika om vijf jaar later de Sahara te doorkruisen. Haar doel was mensen en landschappen in deze gebieden op de gevoelige plaat vast te leggen. Zij liet zich tijdens haar reizen in haar, tot donkere kamer omgebouwd rijtuig, vergezellen door haar Zierikzeese matroos Arie Jacobse die dienst deed als haar kasbeheerder en doka laborant. Voor haar geschiedenis en andere wetenswaardigheden, kijk hier.

 

Kiekjes maken voor iedereen

Aan het begin van de vorige eeuw werd Kodak Eastman een begrip. Met Amerikaanse voortvarendheid ontwikkelde zijn een simpele camera, een box, met bijbehorende filmrolletjes. Daardoor werd het fototoestel ook voor gewone mensen betaalbaar en bruikbaar. Hierdoor verdween de rondreizende fotograaf, met uitzondering van de landschapsfotograaf.

Het beroemde Kodak Boxje

Het beroemde Kodak Boxje

 

In de grotere plaatsen vestigden zich fotografen die mensen portretteerden, in eerste instantie uitsluitend voor familieportretten, maar naderhand ook voor het gebruik op identiteitsbewijzen.

Israël David Kiek was een fotograaf die zich in Leiden had gevestigd. Hij was een Nederlandse fotopionier die bekend stond om zijn, uit de losse hand gemaakte foto’s. Hij was de naamgever van het achteloos gemaakte fotootje, het kiekje.

Naast het maken van portretfoto’s verdienden deze fotografen hun brood met de verkoop van filmmateriaal en camera’s en het ontwikkelen en afdrukken van de foto’s die de mensen zelf maakten.

Israël David Kiek

Israël David Kiek

 

Steeds verder

In de loop van de tijd hebben zich veel specialismen ontwikkeld binnen de fotografie, die onderling nauwelijks raakvlakken hebben, zelfs waar het de schaal van het werk betreft. Sinds de ontwikkeling van de luchtvaart zijn er gespecialiseerde fotografen voor het maken van luchtopnamen, terwijl aan de andere kant preparaten onder een microscoop op de gevoelige plaat worden gelegd voor biologen en metallurgen. Ook is er een uitsplitsing naar technisch-documentalistisch werk en naar artistieke fotografie.

Maar kunstenaars bleven bestaan. Er werd gewerkt met diverse soorten filters variërend van een Fish Eye tot een soft focus. Ook werd er in de donkere kamers druk geëxperimenteerd met overbelichten en bepaalde delen van het negatief, tijdens het afdrukken van foto’s, onderdrukken. Tijdens opnames werd gewerkt met licht en donker en belichting werd steeds belangrijker.

 

Digitale fotografie.

 

Maar al dat werk en inventiviteit werd in één klap overbodig door de uitvinding van de digitale fotografie, het vastleggen van beelden met een digitale camera. Hierin bevind zich een lichtgevoelige beeldchip die met elektronica en software voor de beeldopbouw en het vastleggen zorgt. De uitvinding dateert van september 1981.

Kodak was al vanaf 1975 aan het experimenteren met digitale fotografie. Zich niet realiserend dat zij haar eigen ondergang aan het graven was. Consumenten hadden geen rolletjes meer nodig. Papier en chemicaliën waren overbodig. Iedereen met een computer kon zijn eigen foto’s maken. Iedereen was, zonder hulp van een fotograaf of fotowinkel in staat haar kiekjes te produceren.

prototype van de 5 kilo zware Kodag digitale camera - 1975

prototype van de 5 kilo zware Kodak digitale camera – 1975

Toch nog kunst.

Digitale fotografie heeft zich in 30 jaar ontwikkeld tot een vorm van kunst. Er kwamen foto- bewerkingsprogramma’s op de markt. Foto’s konden worden gemanipuleerd en aangepast aan de bijzondere wensen van de maker.

 

Maar het blijft natuurlijk in principe hetzelfde als in de eerste jaren van de fotografie. De massa maakt kiekjes. De echte fotografen, de kunstenaars, nemen nog steeds foto’s. En deze verheffen zij tot een onmiskenbare vorm van kunst.

 

Op de onderliggende pagina’s laten we u kennis maken van een aantal Zeeuwse fotografische kunstenaars. Deze pagina wordt regelmatig aangevuld.

Aren Admiraal

Aren Admiraal

Leen Koper

Leen Koper