Wapen van Brouwershaven

Wapen van Brouwershaven

Brouwershaven, of zoals de inwoners de stad noemen, Brouwesaeven of kortweg Brou, is een stad op het voormalige eiland Schouwen. Tot 1 januari 1961 was Brouwershaven een zelfstandige gemeente. Op die datum werd een nieuwe gemeente Brouwershaven gevormd waarvan het de gemeentezetel werd. In 1997 werden alle gemeenten op het eiland samengevoegd en ontstond de gemeente Schouwen-Duiveland.

Brouwershaven ligt aan het Brouwershavense Gat en aan het Grevelingenmeer. Het gebied dat binnen de oude vestingwerken ligt telt ca. 1.500 inwoners. Sinds 1973 is het beschermd stadsgezicht.

Brouwershaven werd gesticht omstreeks 1295. Het werd de nieuwe haven voor het buurtschap Brijdorpe waarvan de haven verzand was. Voor het eerst vinden we de naam van de stad terug in archieven van 1318. Albrecht van Beieren kende Brouwershaven in 1403 stadsrechten toe. Maar de stad kreeg echter geen zitting in de Staten van Zeeland.

In 1619 en 1620 werd er alsnog een poging ondernomen om hierin zitting te krijgen, maar door tegenwerking van Prins Maurits en de Gecommitteerde Raden mislukte deze poging. Brouwershaven bleef een smalstad.

Brouwershaven omstreeks 1450

Brouwershaven omstreeks 1450

In de tweede helft van de Middeleeuwen zag de adel haar vooraanstaande positie wankelen. De belangrijkste reden hiervoor was de opkomst van steden. Als gevolg daarvan zochten leenheren en leenmannen naar mogelijkheden om hun positie te versterken.

In Zeeland betekende dit dat het bezit van een zeehaven grote mogelijkheden bood. Het eiland Schouwen, het meest noordelijke van Zeeland, beschikte in die periode alleen over Zierikzee als zeehaven. Deze haven was sterk in opkomst. Voor de leenheren en leenmannen was er dus een goede reden om aan de noordkant van het eiland een haven te bouwen.

Maar waarom kiezen voor Brouwershaven? Zierikzee lag hemelsbreed maar 12 kilometer van Brouwershaven. Dus zinloos? Neen!

Vanuit Brouwershaven was de weg naar de Noordzee aanzienlijk korter dan vanuit Zierikzee. Ook waren er in het zeegat tussen de Grevelingen en de Noordzee veel minder zandbanken die een risico vormden voor aan de grond lopen dan in de monding van de Oosterschelde, waar men vanuit Zierikzee langs moest laveren.

De afstand tot Dordrecht, de belangrijkste stapelplaats in die tijd, was vanuit Brouwershaven veel korter dan vanuit Zierikzee. Zeker als we er rekening mee houden dat er nauwelijks wegen waren. Brouwershaven was dus een gouden greep.

Het huidige slot Moermond bij Renesse

Het huidige slot Moermond bij Renesse

Althans, zo dacht Jan III van Renesse die vanuit Slot Moermond, vlak bij Brouwershaven, namens de graaf van Holland en Zeeland Floris V, de macht uitoefende in dit gebied. Een goede zeehaven zou zijn macht sterk vergroten. Daarom kocht hij 42 hectaren grond aan bij Brijdorpe, in die tijd een belangrijk dorp.

Schouwen en Duiveland waren in die periode nog gescheiden door de Gouwe. Deze stroom was bevaarbaar, maar werd sterk door getijstromen beïnvloed. Op de Gouwe kwamen een aantal kreken uit. Deze voerden het overtollige water van Schouwen in oostelijke richting af.

Aan de zuidelijke kant van de Gouwe was Zierikzee ontstaan. Aan de noordkant zag de adel dus potentiële mogelijkheden.

Vanaf Brijdorpe stroomde dat overtollige regenwater richting Gouwe om bij de Grevelingen in zee uit te stromen. Er was een waterweg dus wat was makkelijker dan hier, met enig vernuft, een haven te bouwen.

Men bouwde een spuisluis en achter de sluis begon men aan een haven te werken. De sluis noemde men de Brijdorpersluis. Door het regenwater te verzamelen en regelmatig de grote hoeveelheden te spuien kon men de voorziene haven en de Gouwe schoonspoelen.

Kaart van de situatie na het gereedkomen van de haven en de bouw van de stad

Kaart van de situatie na het gereedkomen van de haven en de bouw van de stad

Na de eerste aanleg van de haven kwamen er schepen die Brouwershaven verkozen boven Zierikzee. Men begon huizen en schuren te bouwen en al snel kwamen er riante herenhuizen. Een stad zonder kerk kon niet. Er werd een kerk gebouwd van een omvang die in een middelgrote andere stad in Nederland niet zo misstaan. Er kwam een stadhuis die in de tijd van renaissance een passende voorgevel kreeg.

Het middeleeuwse stadhuis van Brouwershaven

Het middeleeuwse stadhuis van Brouwershaven

 

Brouwershaven werd welvarend en groeide uit tot een behoorlijke stad. Het telde in die tijd ruim 2.000 inwoners. Nu halen we over zo’n aantal onze neus op, maar in die periode was dat een groot aantal. Ter vergelijking, Amsterdam telde in die tijd ongeveer 10.000 inwoners.

Brouwershaven groeide en werd een stad van de zee. Visvangst en vangst van schelpdieren werd een belangrijke bron van inkomsten. Maar ook de handel tierde welig. Wijn en bier werden druk verhandeld. Er was een levendige handel in hout en steen, wol en vlas, rapen en bieten. Brouwershaven deed goede zaken met de rest van de wereld.

Aan de overslag van Delfts bier zou Brouwershaven zelfs haar naam hebben ontleend.

drie stadia van meekrap

drie stadia van meekrap

Kades werden langer gemaakt en er werden meer pakhuizen gebouwd. Vooral voor meekrap. Dat was een eeuwenlang gebruikte kleurstof welke werd gewonnen uit de wortels van de meekrapplant die vooral op Schouwen-Duiveland veel groeide en later massaal werd geteeld.

Ook de handel in zout speelde een belangrijke rol. In die tijd was zout het conserveringsmiddel bij uitstek.

Tot in de 19de eeuw zien we in Brouwershaven een wisselend economisch beeld. Perioden van voor- en tegenspoed wisselden elkaar af. De stad kreeg te maken met een vooraf niet voorzien probleem. De route van de haven naar de Grevelingen bestond uit een lang en smal kanaal. Dat kanaal was een uitvloeisel van de Gouwe en slibde langzaam dicht. In de loop der tijden werden schepen steeds groter en konden daardoor de haven niet meer bereiken. Brouwershaven werd een minder aantrekkelijke haven en de economie liep terug. Het dreigde in verval te raken.

Er deed zich nog een opleving voor in de 19de eeuw. De Brielse Maas en het Goerese Gat verzandden. Hierdoor werd het steeds moeilijker voor zeeschepen de haven van Rotterdam te bereiken. Om die reden lagen er steeds meer grote zeeschepen op de rede van Brouwershaven. Hier werd de lading overgeheveld in kleinere schepen die de vracht verder naar de Maasstad vervoerden. De overheid liet in Brouwershaven een groot kantoor voor het loodswezen bouwen, er kwam een gebouw voor de belastingdienst. Een grote werkplaats waar tonnen en boeien werden vervaardigd, die de vaarweg moesten bebakenen zag het daglicht.

De oude haven

De oude haven

Het maakte van Brouwershaven een drukke stad. Er werd een luxe hotel gebouwd en de eerste telegraafverbinding in Nederland liep van Brouwershaven via Hellevoetsluis naar Rotterdam. Het krioelde er van zeelieden, consuls, loodsen, ambtenaren, stuwadoors, handelaren en “vreemd volk”.

Meer dan 20 hotels en vooral cafés deden goede zaken, maar ook prostitutie tierde welig.

De route van de Sara Ludta

De route van de Sara Ludta

 

In die tijd werd wel gezegd dat Brouwershaven halfweg Rotterdam en Java lag. Het was geen uitzondering dat schepen die uit Rotterdam vertrokken, meer dan een maand nodig hadden om Brouwershaven te bereiken. Zo deed de “Sara Lydta” in 1840 maar liefst 34 dagen over de trip.

De reis liep van Rotterdam via het Voornes Kanaal naar Hellevoetsluis. Van deze stad werd de reis ondernomen naar de rede van Goeree. Vanwege slecht weer, teveel diepgang van de schepen en zandbanken kon het regelmatig voorkomen dat het schip vastliep en door stoomslepers vlot getrokken moest worden. Het duurde tot 30 maart voor de Sara Lydta in Brouwershaven arriveerde.

De opleving was echter maar van korte duur. In 1872, nadat de Nieuwe Waterweg was aangelegd was Brouwershaven als overslaghaven overbodig en verdween het belang van de stad. Brouwershaven zou misschien zelfs wel helemaal vergeten raken.

De onvergetelijke ellende van de Watersnood in 1953 werd uiteindelijk de redding van Brouwershaven. De oude smalstad kwam opnieuw tot leven vanwege de sterk verbeterde verbindingen dankzij de Deltawerken. Er werd een jachthaven aangelegd en het toerisme werd gestimuleerd. Momenteel vormen vakantievierders de grootste bron van inkomsten van Brouwershaven.

St. Nicolaaskerk in Brouwershaven

St. Nicolaaskerk in Brouwershaven

 

Het silhouet van Brouwershaven wordt bepaald door de kolossale Sint Nicolaaskerk. In 1325 werd begonnen met de bouw hiervan. In verschillende fasen werd de kerk uitgebreid tot een kerk die bestond uit een drie schepige hallenkerk. Halverwege de 16de eeuw kwam de kerk eindelijk gereed.

Het stadhuis bestaat uit twee delen en heeft twee voorgevels. Het oudste deel staat onder aan de dijk en werd in 1599 uitgebreid met een deel aan de havenzijde.

Er zijn in de loop der jaren veel mensen uit Brouwershaven belangrijk geweest. Een van de beroemdste is wel Jacob Cats. Cats is geboren op 10 november 1577 als 4de kind in een wat minder bekende regentenfamilie uit Zeeland.

Jacob Cats was een Nederlands dichter, jurist en politicus. Hij werd bekend onder de naam Vader Cats. Die naam had hij vooral te danken aan zijn veelal didactische gedichten. Een van zijn bekendste schrijfregels is: “Kinderen zijn hinderen”.

Op de markt in Brouwershaven wordt Cats herdacht door middel van een standbeeld, gemaakt door de Gentse beeldhouwer G. Parmentier. Het beeld werd onthuld in 1829.

Voor meer informatie over Jacob Cats, klik hier.

Vadertje Cats op de markt

Vadertje Cats op de markt

Brouwershaven heeft toeristen veel te bieden. Het gezellige centrum met een grote verscheidenheid aan winkels is gebouwd rond de oude haven, nu jachthaven. Het moet al raar lopen als u iets wil kopen dat niet in Brouwershaven op de kop te tikken is.

De stad heeft twee lagere scholen. In huisartsenpraktijk De Waag zijn drie huisartsen met de nodige ondersteuners werkzaam.

U vindt hier voor noodgevallen een Tandartsen Maatschap.

In de onmiddellijke omgeving vindt u een groot en modern bungalowpark. Er zijn een drietal campings vanwaar u te voet naar Brouwershaven kunt wandelen.

Bent u met een boot op vakantie? De oude koopvaarders haven in het centrum is omgebouwd tot jachthaven en behoort tot een van de beste van Zeeland.

Voor meer en actuele informatie, volg de website van de dorpsraad.

Wat houdt u tegen? Ga eens naar Brouwershaven !!!