Bruinisse is een dorp in het uiterste oosten van de gemeente Schouwen-Duiveland. De inwoners spreken over Brunisse of ook wel de veelvuldig gebruikte afkorting Bru en zelfs Republiek Bru. Bruinisse telt 3.035 (2019) inwoners. Het dorp telt relatief veel kinderen.

dorpsgezicht vanaf de dijk

 

Ontstaan

Bruinisse is aan het eind van de 15de eeuw in opdracht van Anna van Bourgondië gesticht nadat het toenmalige eiland Duiveland bedijkt werd. De oude kern van het dorp bestaat uit een zogenoemde ringkern die het centrum van het dorp vormt. Smalle straatjes, die allemaal uit lijken te komen op de dijk, geven Bruinisse een speciaal karakter.

Schorren is de naam die men gaf aan begroeide buitendijkse landaanwas welke bij gemiddeld hoogwater niet meer onderloopt. Alleen bij erg hoge waterstanden komen ze nog blank te staan.

Schorren bij Bruinisse – Hynckes, Raoul (1893 – 1973)

De schorren aan de oostpunt van het toenmalige Duiveland werden in 1468 ingedijkt. Op die plaats ontstond een dorp dat aanvankelijk Oost-Duiveland werd genoemd. Later kreeg het een van oorsprong oudere naam; Bruinisse. “Nisse” is hierbij een ander woord voor landtong. Over “Bruin” zijn de meningen verdeeld. Het kan zijn dat de naam is ontleend aan een persoon. Ook wordt gedacht dat het een verwijzing is naar de bruine kleur van de schorre. Schorren waren vaak een geliefd onderwerp voor kunstschilders.

Het dorp staat bekend als een vissers- en landbouwgemeente. Hoewel de landbouw een belangrijke plaats inneemt in de economie van Bruinisse, is het toch voornamelijk bekend van de visserij. Meer speciaal de mossel- en schelpdiervisserij.

Yerseke

Bruinisse was een echt vissersdorp vol stoere zeebonken. Hier was de mosselkweek en de visserij een belangrijke bron van inkomsten. De mossel, een Zeeuws product, wordt al sinds eeuwen in de wateren rondom Bruinisse gekweekt. De vissersboten uit Bruinisse herken je in de haven aan de letters BRU op de boeg.

Door innovaties en veranderde de economie voor Bruinisse. De mosselhandel en de kweek en verwerking is voor een belangrijk deel over gegaan naar Yerseke. Ook mosselkotters uit Bruinisse zijn daardoor van thuishaven veranderd.

De Bruse vloot telt momenteel nog maar en paar schepen.

Een deel van de vissersvloot in de haven

Een deel van de vissersvloot in de haven

Mosselkweek

Al eeuwenlang was de mosselkweek een belangrijk bron van inkomsten voor Bruinisse. Vroeger kon men het mosselzaad zelf nog winnen in de Oosterschelde. Na de sluiting van het Brouwershavense Gat in 1971 wordt het mosselzaad in de Waddenzee gewonnen.

Visserijdagen

Elk jaar worden, in de derde week van juli, gedurende drie dagen de Visserijdagen gevierd. Dit is het grootste non-profit evenement van Schouwen-Duiveland.

Dit evenement trekt jaarlijks ruim 50.000 bezoekers vanuit binnen- en buitenland naar het vissersdorp Bruinisse. Drie dagen lang is er een kermis te vinden op het Kerkplein. In het dorp wordt een braderie georganiseerd en zijn er nog allerlei andere activiteiten voor een breed publiek.

Visserijdagen

Visserijdagen

 

 

 

Om aan te geven dat de mosselvangst zo belangrijk is voor Bruinisse, staat in de haven een grote sculptuur van een geopende mossel.

De mossel aan de haven

De mossel aan de haven

Eigen scheepswerf

De vissersschepen worden in hun Bruinisse goed verzorgd. Er zijn twee scheepswerven waar ze regelmatig onderhoud krijgen. De scheepswerf van van Duivendijk is er een uit een reeks van gelijknamige werven. De familie van Duivendijk heeft steeds weer zonen voortgebracht die, en daarbij gaan we terug tot in de 18de eeuw, zelfstandig scheepsbouwer wilden zijn.

Zo zijn er werven in Lekkerkerk en Krimpen aan de IJssel. Thans bestaan er nog werven in Bruinisse en op Tholen.

In Bruinisse wordt gebruik gemaakt van een hellingwerf. Daarbij worden de schepen tussen palen tegen de oprit van de helling gevaren, om vervolgens met lieren op het droge getrokken te worden. Tal van schepen krijgen hier jaarlijks onderhoud, maar er wordt ook nieuwbouw gepleegd.

Vanaf de dijk, en afgeschermd door een muur van doorzichtige platen, is het proces en de werkzaamheden, goed te volgen.

Onderhoudswerf van Van Duivendijk

Onderhoudswerf van Van Duivendijk

De dijk

Over de dijk gesproken. Vanaf de haven loopt er een dijk tot aan de zogenaamde vluchthaven, vlak bij de voormaliege veerhaven Zijpe, een haven waar schepen bij opstekende storm kunnen schuilen. Vooral jachten willen hier nog wel eens gebruik van maken. Vanaf de vluchthaven loopt u via Het Nieuwe Landje en de Boomdijk terug richting het dorp. Een wandeling van ongeveer drie kilometer, deels langs het water, deels via akkers en park, maar altijd met zicht op de Oosterschelde.

Een van de twee praathuisjes

Sta tijdens die wandeling even stil bij het praathuisje. Praathuisjes hebben een lang verleden. Mannen en vrouwen kwamen hier, afzonderlijk van elkaar om de laatste roddels uit te wisselen. Maar langzaam maar zeker verdwenen ze. In Zierikzee staat er nog één. Bruinisse telt er nog twee. Voor de mannen staat het tegenover de haven. De vrouwen ontmoeten elkaar halverwege de dijk. En al je er voor staat, lees dan boven de deur de veelzeggende spreuk: “Hier kan je niet alles geloven wat ze zeggen”.

Bru Verbeeld

Bruinisse beschikt over een leuke wandelattractie. Wandelcoach Marianne Ketting  kreeg tijdens een van haar wandeldagen het idee om een tocht te voet aantrekkelijker te maken, zowel voor bewoners als voor bezoekers van Bru. Samen met de dorpsraad, gefinancierd door de RABO Bank en met medewerking van Brusea werden markante punten in het dorp geselecteerd. Daar werden foto’s van een eeuw geleden bij gezocht. Het project ging van start onder de naam Bru Verbeeld.

Dijk - Steinstraat

Dijk – Steinstraat

De foto’s werden afgedrukt op panelen en tussen meerpalen geplaatst op dezelfde plaats waar ze zoveel jaren geleden werden gemaakt. Het resultaat toont duidelijk het verschil tussen verleden en heden. En dat is zacht uitgedrukt, verrassend.

De eerste borden zijn geplaatst. Het ligt in de bedoeling deze geïllustreerde wandelroute’ in de toekomst verder uit te breiden.

 

Brusea

Brusea

 

Historie

De historie van Bruinisse is ook goed weergegeven in het museum Brusea. In een voormalige mosselvissers woning uit de eerste helft van de 19de eeuw aan de Oudestraat is het Vissers uusje ingericht  en het visserijmuseum brengt het verleden en het heden van de schelpdierencultuur in beeld. Na het bezoek aan Brusea, kunt u distillateur Van Kampen bezoeken voor een rondleiding, met uiteraard een proeverij, waarbij u kennis kunt maken met de heerlijke bolislikeur of de Zeeuwse babbelaar likeur.

Beusje

De geschiedenis van Bruinisse in het kort, is terug te vinden op een plaquette in wat vroeger het Beusje heette en die voor een deel in oude glorie is hersteld. In de hoogtijdagen van de mosselvangst werden hier de aangevoerde mosselen verhandeld. Op deze plaat worden de belangrijkste jaartallen vernoemd.

Het Beusje

 

Heden

Sinds een aantal jaren, na de tot standkoming van de gemeente Schouwen-Duiveland, waarvan Bruinisse sinds die datum een onderdeel van is geworden, begon Bruinisse meer en meer te verpauperen. Er werd voortijdig gesloopt, niet meer gebouwd en er ontstond veel achterstallig onderhoud. Bruinisse was tot de periode waarin het zelfstandig was, de rijkste gemeente van het eiland. En deed pijn.

Als onderdeel van de grote gemeente die het nu is, werd het volgens de inwoners een beetje het ondergeschoven kindje. Al het geld werd in Zierikzee geïnvesteerd en Bruinisse bleef troosteloos achter was een veelgehoorde klacht.

Facelift

Maar Bruinisse zou geen republiek zijn als ze zich niet op het standpunt stelden niemand nodig te hebben. Op initiatief van enkele doortastende inwoners werd besloten niet langer te wachten. Als u het dorp binnen rijdt was de entree een gapend gat. Daar komt nu een einde aan. Het voormalige Market Plaza wordt verbouwd en aangepast. Dit winkelcentrum wordt veel groter van opzet en daarbij wordt ook de omgeving aangepast en verfraaid.

Nieuwbouw winkelcentrum Market Plaza

Bij de kerk in het centrum was de situatie niet veel beter. Onlangs is daar een nieuw project afgerond. Er is een groot gebouw verrezen dat de naam centrum eer aan doet. Ruimte voor winkeltjes en de bibliotheek heeft hier onderdak gevonden. Aan de overzijde is een bijzonder gezellig cafetaria met een groot terras. Een uitnodiging voor een mooie zonnige dag, een centrum waardig.

Monumenten

Aan de Hageweg ligt de Boerenhoeve Nooitgedacht, een boerderij uit de 18de eeuw. Dit is een verdiepingloos woonhuis uit 1700. Naast de voordeur bevinden zich aan elke kant twee vensters. Het huis is voorzien van luiken. Het heeft twee dakvensters met vleugelstukken.

Het pand waar nu ‘t  Visseruusje (Brusea) is een voormalige mosselvisserswoning. Het is een pandje zonder verdieping onder een met pannen gedekt zadeldak met afhang aan de achterzijde en een gedeeltelijk in de afhang opgenomen vertrek onder afzonderlijk met pannen gedekt zadeldak.

De officiële heringebruikname van ‘t Vissersuusje

Het heeft een gebosseerd gepleisterde voorgevel met drie 9-ruits schuifvensters en een omlijste deur met bovenlicht, waarin een levensboom. De achtergevels bestaan uit schoon metselwerk en met in totaal twee vensters met T-ramen en 3-ruits bovenlicht, en een deur met 4-ruits bovenlicht.

Inwendig is de volledig oorspronkelijke inrichting van het interieur, kamers met betimmerde wanden, waarin bedsteden en kasten; houten vloeren en eenvoudige marmeren schoorsteenmantel in het voorhuis; plavuizen vloeren en twee haardplaatsen in het achterhuis; enkelvoudige balklagen bewaard gebleven. Het zou de oudst bewaarde woning van het dorp zijn.

Gemeentewapen

Bruinisse heeft haar eigen wapen. Dit werd op 31 juli 1817 bevestigd door de hoge raad van adel aan Bruinisse.

De officiële blazoenering van het wapen luidde: “Gegeerd van sabel en zilver van acht stukken, en chef van zilver beladen met een grasend hert van keel op een terras van synobel”.

In verstaanbaar Nederlands betekent dat dat de geren, symbool voor de schorren, zijn afgeleid van het wapen van Duiveland. Het hert is afkomstig uit het familiewapen van Paulus van Hertsbeke die in 1566 de heerlijkheid Bruinisse kocht. Dit familiewapen bevat een drinkend hert aan een beek. Bij de bevestiging van het wapen is per abuis het water in het schildhoofd weggelaten. Sindsdien is een grazend hert afgebeeld.

Tweede Wereldoorlog

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd Bruinisse zwaar getroffen door een bombardement van de geallieerden. Meer hierover kunt u onderaan deze pagina terug vinden.

Na de oorlog

Na de oorlog lag de Noordzee, de Ooster- en de Westerschelde vol zeemijnen. Deze bestonden uit akoestische, magnetische en contactmijnen. Het zou een gigantisch karwij zijn om deze allemaal te ruimen. De Koninklijke Marine begon in ijltempo mijnenvegers en mijnenjagers te bouwen, kleine houten vaartuigen die volledig waren uitgerust om het tuig op te ruimen.

De mijnenvegers kregen allemaal de naam van een havenplaats en werden vaak geadopteerd door de naamgevers.

Zo ontstond er een levendig contact tussen Hr. Ms Bruinisse en het vissersdorp. Hr. Ms. Bruinisse bestaat niet meer, maar herinneringen aan dat warme contact bestaan nog steeds. In het museum hang boven de receptie het oude scheepswapen van het schip. Aan de dijk vindt u een onschadelijke gemaakte contactmijn.

contactmijn

contactmijn

Bruinisse is een dorp dat alles in  eigen huis heeft. Er is een overdekt winkelcentrum waarin een supermarkt, drogisterij en slijterij. Er is een warme bakker, een winkel voor huishoudelijke benodigdheden, een gecombineerde tijdschriften en sigarenwinkel en een aantal leuke boetieks, modezaken, kapsalons, en bazaars.

Aan kwalitatief goede restaurantjes, bruine cafeetjes en terrasjes is geen gebrek. De ruim 20 eetgelegenheden, waarvan een aantal samen het ‘Mosselgilde’ vormen staan in voor een lekkere mosselmaaltijd.

Mosselgilde, duidelijk herkenbaar

Watersport en sluis

Bruinisse ligt aan de N59 die aansluit op de A59 van Rotterdam naar Dinteloord. Tot 2005 was de brug over de Grevelingensluis in Bruinisse een berucht punt in de N59. In de zomermaanden kon de wachttijd daar oplopen tot bijna één uur. In 2005 werd een tweede brug met een bypass over de sluis aangelegd. Hierdoor kon het verkeer altijd doorstromen.

De voormalige sluiswachterspost is alleen nog in de zomermaanden bemand. In de winter worden bruggen en sluizen van op afstand bediend.

Sluis en saluiswachterspost

Sluis en sluiswachterspost

 

 

Goed bereikbaar

Bruinisse is met openbaar vervoer goed te bereiken. Er lopen verschillende buslijnen naar Zierikzee, Goes en Oude-Tonge. Ook de interliner tussen Rotterdam en Zierikzee heeft een halte in Bruinisse.

’s Ochtends en ’s middags zijn er directe busverbindingen met Goes en Middelharnis, waar veel van de jeugd van Bru naar school gaat.

 

Scholen en voorzieningen

Bruinisse telt drie lagere scholen. De openbare basisschool de Meerpaal wordt voornamelijk bezocht door leerlingen uit Bruinisse zelf. Maar er zijn ook een aantal leerlingen afkomstig uit andere dorpen. Gemiddeld telt deze school 140 leerlingen.

Verder is er de CBS Op Dreef, een school voor Protestants Christelijk Basisonderwijs.

Tenslotte is er nog de ds. Pieter van Dijkschool. Hier wordt les gegeven op basis van onderwijs op Gereformeerde Grondslag.

Het lijkt misschien wat overtrokken voor een klein plaatsje als Bruinisse, maar u dient zich wel te realiseren dat 31% van de bevolking van deze plaats jonger is dan 25 jaar. Misschien wel daardoor zijn er in Bruinisse veel sportverenigingen. Het eerste elftal van de voetbalvereniging Bruse Boys, speelt al jaren heel behoorlijk mee in de zaterdag competitie. Vollybalvereniging Kwiek fuseerde in 2007 met Mevo ’80 uit Zierikzee tot de nieuwe vereniging Forza Schouwen-Duiveland.

Er zijn verder een tennisvereniging, een touwtrekvereniging, een sloeproeivereniging en een zeilvereniging.

Aan de Oudendijk op enige afstand van het dorp, vind u de uiterst moderne 18-holesbaan van Golfclub Grevelingenhout.

Golfbaan Grevelingenhout

Golfbaan Grevelingenhout

Op het gebied van de gezondheidszorg is Bruinisse zelfvoorzienend. De huisartsenpraktijk wordt gerund door Dr. van der Valk met enige assistenten. De voormalige praktijk, die niet meer van deze tijd was, is inmiddels tijdelijk verhuisd naar het centrum, waar ze in de voormalige Rabobank onderdak heeft gevonden. Maar er wordt gewerkt aan nieuwbouw.

 

 

De praktijk heeft haar eigen apotheek die een aantal uren per dag geopend is.

In 1868 werd door landbouwer Lambertus van Vessum "Huize 't Hof" gebouwd. Sinds 1893 fungeerde dit statige herenhuis als dokterswoning. De praktijk werd in 2016 verplaatst naar het centrum.

In 1868 werd door landbouwer Lambertus van Vessum “Huize ‘t Hof” gebouwd. Sinds 1893 fungeerde dit statige herenhuis als dokterswoning. De praktijk werd in 2016 verplaatst naar het centrum.

Voor tandartsen kunt u terecht bij Mondzorg Bruinisse. Drie tandartsen en een mondhygiëniste staan klaar om uw gebit in prima conditie te houden.

Bruinisse  beschikt over een goede fysiotherapiepraktijk waar iedere vorm van therapie kan worden verzorgd, zoals manuele, sport en oedeemfysiotherapie.

Daarnaast is er een kleine, maar leuke sportschool. Brufit is alle werkdagen geopend tot 21:00 uur, maar ook op zaterdag kunt u hier terecht.

Toerisme

Bruinisse ligt gunstig aan het water wat de mogelijkheden voor toeristen zeer ten goede komt.  Het is een mooie omgeving om te fietsen, skeeleren, zeilen, surfen, golfen en wandelen. Het Grevelingenmeer is een voormalige zeearm van de Noordzee en is nu het grootste zoutwatermeer van West Europa. Het zoutgehalte van het meer wordt op peil gehouden door de Brouwerssluis.

Een gebied met een oppervlakte van 13.872 ha. is aangemerkt als beschermd Natura 2000-gebied, een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden.

Jachthaven Bruinisse

Jachthaven Bruinisse

De jachthaven van Bruinisse is een van de grootste van Nederland. Er is hier een trailerhelling voor het te water laten van uw schip. In het oude Bruinisse is een onderhouds- en reparatiewerf.

Tegenover Bruinisse, aan de andere kant van de N59 is groot vakantiepark aangelegd. Dit vakantiepark is voor iedereen vrij toegankelijk. Het is voorzien van een overdekt zwembad, bowlingbanen, tennisbanen en een midgetgolfbaan. Hier kunt u fietsen huren en er zijn een aantal leuke restaurants. Er is een grote jachthaven van waaruit men vrij gemakkelijk de Oosterschelde of het Veerse meer kan bereiken.

Aqua Delta

Aqua Delta

Het stadje beschikt over een grote Groepsaccomodatie; “De Stoofpolder”. Deze ligt onder aan de dijk en geeft directe toegang tot het Grevelingenmeer. In de vakantiemaanden kan de Stoofpolder aan ongeveer 200 mensen onderdak bieden. Buiten het seizoen wordt veel van de mogelijkheden gebruik gemaakt door grote groepen of voor familiebijeenkomsten en zelfs worden er congressen georganiseerd.

Bruinisse is een heerlijke plaats om van een rustige vakantie te genieten. Ga het zelf eens ondervinden.

 

Bruinisse en de Tweede Wereldoorlog