Burgh-Haamstede

 

001. Stadswapen Burgh    002. Stadswapen Haamstede

Gemeentewapens, links Burgh, rechts Haamstede

 

Het ontstaan van Burgh-Haamstede is eigenlijk een beetje rommelig. Burgh was een dorp in het meest westelijke deel van Schouwen-Duiveland en lag pal achter de westelijke duinenrij. Haamstede ligt iets noordelijker, maar deze twee dorpen zijn tot één bebouwde kom samengegroeid. Daardoor beschouwt de gemeente ze ook als één kern; Burgh-Haamstede. Toch zijn de dorpskernen nog duidelijk herkenbaar. Voor de inwoners voelt dat ook nog steeds zo aan.

Door de opkomst van het toerisme werd vlak voor de Tweede Wereldoorlog begonnen met de bouw van Nieuw Haamstede. Eigenlijk was dit een wijk van Haamstede. Dit deel, uitgegroeid tot een heus  dorp, dat slechts via één toegangsweg te bereiken is, bestond aanvankelijk uit houten vakantiewoningen die later meer en meer werden vervangen door stenen huizen. Daardoor mist het een gezellige dorpskern. Een kijkje nemen in Burgh-Haamstede? Klik hier of kijk hier

 

In 1961 ontstond door fusies de zelfstandige gemeente Westerschouwe. Hieronder vielen de dorpen Burgh, Haamstede, Noordwelle, Renesse en Serooskerke. Haamstede was de hoofdzetel.

In 1997 gingen alle gemeenten van het eiland op in de gemeente Schouwen-Duiveland.

Het vroegere gemeentehuis van Haamstede

Het vroegere gemeentehuis van Haamstede

Burg werd aan het einde van de 9de eeuw gebouwd om een ringburgwal die werd opgeworpen om bescherming te bieden tegen de invallen van de Noormannen.

Iets noordelijker ligt Haamstede (Aemstie, zoals de inwoners het noemen). De naam is afgeleid van “heem” dat woning betekent en “stede” dat een verouderd woord voor plaats is. Haamstede betekent dus letterlijk woonplaats.

In de Romeinse tijd was er al sprake van bewoning van het gebied.

De geschiedenis van Haamstede is vooral de geschiedenis van Slot Haamstede. Tussen de strandwallen waren de kreken de Amer en de Schelveringe ontstaan. Tussen deze kreken werd omstreeks 1125 de Waterburght Haamstede gebouwd. Het kasteel stond op een heel strategisch punt.

De kop van Schouwen rond 1650

De kop van Schouwen rond 1650

De eerste bewoner was Costeyn van Haemstede. Hij koos in 1175 het slot als zijn woonoord. Vanuit zijn kasteel werd de hele westhoek van het eiland Schouwen geregeerd.

De beroemdste bewoner werd echter Witte van Haemstede. Deze werd in 1281 geboren als bastaardzoon van Floris V en Aleid van Heusden.

Het kerkelijk recht bepaalde dat buitenechtelijke kinderen niet konden worden erkent. Witte groeide daarom op als Witte van Heusden. Floris V werd in 1296 vermoord en zijn zoon Jan I volgde hem op als graaf van Holland. Jan gaf zijn halfbroer Witte de heerlijkheid Haemstede in leen, waarop Witte vanaf die tijd Witte van Haemstede werd genoemd.

Later werd Witte een beroemdheid als de redder van het graafschap Holland toen hij in 1304 in de omgeving van Haarlem tijdens de Slag bij Manpad een Vlaams leger zou hebben verslagen.

 

Afbeelding van Witte van Haemstede tijdens zijn intrede in Haarlem

Afbeelding van Witte van Haemstede tijdens zijn intrede in Haarlem

In 1525 was Jan van Brugge de bewoner van het kasteel. Keizer Karel V die in die periode regeerde, streed in de Italiaanse oorlogen. In de nacht van 23 op 24 februari van dat jaar kregen de keizerlijke troepen door een verrassingsaanval via een bres de Italiaanse stad Pavia in handen. Toen Jan van Brugge, een hartstochtelijk aanhanger van Karel V van de overwinning hoorde, ging hij uitbundig aan het feesten. Maar het feest was zo uitbundig en onvoorzichtig dat zijn kasteel in vlammen opging en voor het grootste deel werd verwoest. Alleen de donjon van het slot bleef behouden.

Ruim 100 jaar stond het eens zo trotse kasteel als een ruïne in het dorp. Op 23 december 1608 kocht Jacob van den Eijnde het kasteel en een jaar later was het oostelijke deel herbouwd.

In 1973 werd het Slot Haamstede geheel gerestaureerd en in 1981  werd het kasteel, met het kasteelbos en het bijbehorende uitgestrekte duingebied verkocht aan de Vereniging Natuurmonumenten.

het huidige slot Haamstede

het huidige slot Haamstede

Het slot is overigens niet het enige monumentaal pand in het dorp. Midden in het centrum van Burgh staat, omringd door perenbomen, het oudste kerkgebouw van het eiland. Deze hervormde kerk werd gebouwd in de periode tussen 1671 en 1674. De bouw van deze Renaissance Kruiskerk, opgetrokken uit bakstenen in de vorm van een Grieks kruis met lange zijarmen, is grotendeels te danken aan de vooruitstrevende ambachtsheer Pieter de Huybert.

Blikvangers in de kerk zijn de epitaven (gebeeldhouwde grafmonumenten aan een muur bevestigd) van Huybert en dat van zijn zoon, samen met zijn vrouw Catharina Cornelia.

In 1924 werd de kerk flink beschadigd door brand waardoor het oorspronkelijke meubilair verloren ging. Of dat nog niet genoeg was, door bombardementen in 1945 werd de schade nog verergerd. Enige jaren later werd begonnen met de volledige restauratie van het gebouw. Details zijn gewijzigd, zoals de gootlijsten, maar de uitstraling en de sfeer van de historische kerk zijn bewaard gebleven.

 

Grafmonument van Pieter de Huybert

Grafmonument van Pieter de Huybert

Aan het begin van de vorige eeuw kwam Burgh-Haamstede meer en meer in de invloedssfeer van het toerisme. De RTM (Rotterdamse Tramweg Maatschappij) voerde al diverse veerdiensten uit op Zeeland. Daaraan werden tramlijnen gekoppeld. De RTM stoomveren deden via Rotterdam, Stavenisse, Anna Jacobapolder en Numansdorp ook Zijpe en Zierikzee aan. Deze veren hadden een belangrijke rol in het vervoer van goederen en personen naar en van Schouwen-Duiveland.

Op 30 april 1915 werd er een tramlijn geopend tussen Zijpen en Brouwershaven. Deze lijn werd op 1 april doorgetrokken naar Burgh en waardoor het dorp makkelijk toegankelijk werd voor toeristen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de lijn veel te lijden gehad van het onderwater zetten van het gebied, beschadiging van het materieel en andere oorlogshandelingen. Aan het einde van de veertiger jaren van vorige eeuw werd de lijn weer operationeel gemaakt.

De watersnood van 1953 kostte 10 inwoners van Burgh-Haamstede het leven. Er werd begonnen aan het herstel van de schade, maar het was voor de tramlijn de genadeklap. De bevolking en de overheid van het eiland zagen opnieuw een wederopbouw niet zitten.

Het oude stationsgebouw doet nu dienst als busstation.

Het oude tramstation van Burgh

Het oude tramstation van Burgh

Iets ten zuiden van Nieuw-Haamstede ligt het vliegveld Haamstede. Officieel is het vliegveld een aangewezen luchtvaartterrein, maar er mogen nu alleen nog zweefvliegtuigen starten en landen.

Haamstede was in 1930 het eerste vliegveld waarop de KLM interne lijnvluchten onderhield vanaf Waalhaven. In 1932 werd de dienst verlengd naar Vlissingen om vlak daarna doorgetrokken te worden naar Knokke in België.

Veel rijke Rotterdammers maakten gebruik van deze lijn om er mee naar de casino’s in Knokke te reizen. De verbinding kreeg dan ook al snel de naam “het milionairslijntje”. Rond 1936 was vliegveld Haamstede, na Schiphol en Waalhaven het derde vliegveld van Nederland.

De lijn werd in 1939 gestaakt naar aanleiding van de gespannen toestand in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Na de oorlog is de lijndienst niet meer hervat.

 

Het voormalige KLM gebouw

Het voormalige KLM gebouw

Sinds 1939 was het vliegveld ook in gebruik als militaire vliegschool. Op 18 maart 1940 werd het gevorderd door de militaire autoriteiten. Bij de aanvang van de oorlog beschikte het vliegveld over 26 vliegtuigen, voornamelijk Fokker C.V’s en Koolhoven FK 51’s.

Op 13 mei 1940 werd het vliegveld aangevallen door een eskader van 20 Messerschmitts. Daarbij werden alle Nederlandse toestellen op één na vernietigd. Omdat verder verzet nutteloos was werd de landingsbaan opgeblazen en een dag later werd het vliegveld verlaten. Op dat moment hadden zich op het vliegveld ongeveer 160 militairen van Haamstede en Vlissingen samen getrokken. Zij vertrokken naar Frankrijk van waaruit zij overstaken naar Engeland. Samen met 60 adelborsten uit Den Helder vormden zij het begin van de Prinses Irene Brigade.

Het vliegveld werd aangelegd vlak bij de vuurtoren West Schouwen ook wel de Westerlichttoren. De vuurtoren is gebouwd in 1837 naar een ontwerp van de architect Valk. Met zijn lichthoogte van 58 meter is de toren één van de hoogste van Nederland.

De toren is vooral bekend vanwege de beschildering in een rode en witte band die spiraalvormig omhoog lopen. Deze beschildering werd aangebracht als extra waarschuwing voor de vliegtuigen die gebruik maakten van het vliegveld.

De Westerlichttoren werd vooral bekend doordat de graficus Ootje Oxenaar hem als ontwerp koos voor het vroegere bankbiljet van 250 gulden. Het biljet werd daarom in de volksmond “de vuurtoren” genoemd.

 

Het vroegere bankbiljet de Vuurteren

Het vroegere bankbiljet de Vuurtoren

Economisch gezien zijn voor Burgh-Haamstede landbouw en visserij van enig belang. Maar in de loop der jaren is de toeristenindustrie uitgegroeid tot de belangrijkste bron van inkomsten. Burgh-Haamstede is zonder meer de meest toeristische kern van Schouwen-Duiveland. Het heeft alle elementen in zich voor een fijne vakantie of een leuk uitje.

Vermaard zijn de duinen en de schone, kilometers lange stranden. Maar net zo uniek zijn de loofbossen rond het oude slot.

Het strand is enorm uitgestrekt en is ongeveer 17 kilometer lang. En niet, zoals in andere badplaatsen in Nederland, versteend tot lange promenades, parkeerplaatsen en hoge betonnen gebouwen, maar schone ongerepte natuur. Het golvende landschap van zandheuvels en duinen met haar zandverstuivingen, valleien en duinweiden, zijn bijna overal verklaard tot (gecertificeerd) natuurgebied.

 

Duinen en zandverstuivingen aan de kust

Duinen en zandverstuivingen aan de kust

De stranden zijn verdeeld in verschillende secties. U kunt naar het familiestrand gaan, maar ook naar het watersportstrand, het luxe strand of het naturistenstrand. Er is keuze genoeg, u hoeft het maar te kiezen. Er gelden voor alle stranden andere regels. Deze zorgen er voor dat alle bezoekers op een veilige en aangename manier kunnen recreëren. De strandsecties en de bijbehorende regels staan vermeld op borden die bij de strandopgangen zijn geplaatst.

 

Een van de vele infoborden

Een van de vele infoborden

 

Burgh en Haamstede hebben nog steeds goed herkenbare kerkringen die het centrum vormen. Hier omheen treft u tal van leuke winkeltjes waarvan sommigen zich zelfs hebben getransformeerd tot een heus museum. En hier kunt u de lekkerste bolus van heel Zeeland kopen. Hoe ze gemaakt worden? Kijk hier

Tijdens het vakantieseizoen wordt er elke donderdag van 10:00 tot 17:00 uur een seizoensmarkt georganiseerd in het centrum van Burg-Haamstede. Deze markt is een echte  publiekstrekker, waar naast de toeristen, de plaatselijke bevolking niet ontbreekt. U vindt hier een grote verscheidenheid aan leuke kramen waar, naast aardige hebbedingetjes om mee naar huis te nemen, ook tal van verse streekprodukten te koop worden aangeboden.

Tal van gezellige winkeltjes

Tal van gezellige winkeltjes

Uniek voor deze regio is het transferium. Om het gebied autoarm te maken en daardoor voetgangersvriendelijk heeft de lokale overheid een grote parkeerplaats ontworpen, waar u uw auto kunt parkeren en die daar dag en nacht onder toezicht staat. Vanaf het transferium voert een uitgebreide en regelmatige busdienst u langs verschillende accommodaties naar de stranden, de dorpskernen en het achterland. Deze busdienst is op zich al een attractie.

Burgh-Haamstede heeft alles te bieden wat de verwende toerist verlangd. Urenlange wandelingen, geweldige fietstochten, gelegenheid tot watersporten en eindeloos genieten van het strand.

Er zijn goede restaurants en tal van gezellige terrassen.

Overnachtingsmogelijkheden zijn er voldoende. U kunt kiezen tussen B&B’s, hotels, campings en bungalowparken. Zoeken, klik hier

Maar waarom zouden wij u lekker maken? Ga gewoon op vakantie naar Burgh-Haamstede.