Oh, die molen langs de provinciale weg N59!? Precies, die! Maar toch is ook nog wel iets meer

Als de molen er niet stond, zou je Moriaanhoofd niet herkennen. In minder dan een minuut je het gehucht gepasseerd. Het is dat het witte bord met de plaatsaanduiding aangeeft dat Moriaanshoofd bestaat.

De naam

Over de naam Moriaanshoofd bestaat veel onduidelijkheid. Vermoedelijk is de naam een samentrekking van twee woorden. Als we met het laatste deel beginnen. Met ‘hoofd’ wordt een werk bedoeld dat dwars op een oever werd aangelegd om afslag te voorkomen. Maar het werd ook gebruikt voor een aanlegplaats. Bij de naam hoofd kan men denken aan het nog steeds gebruikte woord havenhoofd.

Klassieke Gaper – foto publiek domein wikipedia

Moriaan roept andere vragen op. Het verwijst vermoedelijk naar Merjaen. Dat kan duiden op een buitendijks gelegen nolle, een stenen of houten zeehoofd dat werd aangelegd voor bescherming tegen het water. Het zeehoofd dat hier ooit is aangelegd droeg de naam ‘Moertjenshoofd’. Later werd dat ingekort tot Moerjenshoofd om in het Schouws dialect tot Merjaensood verbasterd te worden. Later kreeg het de hoog-Hollandese naam Moriaanshoofd.

In ieder geval, de veronderstelling dat er een verband zou zijn met de gapende neger met een pil op zijn tong, zoals we die bij de drogist tegen kwamen, zou niets met Moriaanshoofd te maken hebben.

 

Van Dale

 

 

Hoewel…

In 1752 kwam de naam al reeds voor. Op de een of andere manier geven al de voorgaande veronderstellingen niet echt voldoening. Van Dale, jawel DE Van Dale, merkte terecht op dat de buurtschap op een knooppunt van vaarwegen lag. In 1865 verscheen de tweede druk van zijn schoolboekje over Zeeland. In dit boekje nam hij zijn leerlingen mee op een tocht door de provincie.  Uiteraard deed hij ook Schouwen aan.

Hij schreef in zijn boekje: “Moriaanshoofd ligt daar waar de vlieten van Haamstede, Renesse, Ellemeet en Elkerzee zich tot ééne vaart vereenigen. De bewoners van deze gehuchten vinden hun bestaan in den landbouw, veeteelt, dijkwerk, palingvisscherij en het rapen van zeevogeleijeren”.

 

Herberg

Dit kruispunt van waterwegen was een uitgelezen plek voor een herberg. Vooral in de 17de eeuw was de aanduiding Moriaan erg populair. Dat had alles te maken met de grote interesse die men in die tijd had voor exotische zaken. Met deze naam zou dus wel het hoofd van een neger zijn bedoeld.

Namen zoals negerzoenen, moorkoppen en zelfs Zwarte Piet zijn uit de gratie geraakt omdat ze racistisch zouden zijn. Moriaanshoofd is aan die aandacht ontsnapt. En dat moet vooral zo blijven. Het moge duidelijk zijn dat deze historische naam verwijst naar wat velen als iets bijzonders ervaren zegt gemeentearchivaris Huub Uil.

 

Boogerdweg – Google Streetview

Flaauwers

Iets ten zuiden van Moriaanshoofd aan de overkant van de weg ligt aan de Boogerdweg een handvol huizen. Deze worden aangeduid als het buurtschap Flaauwers. Aangezien de naam Flaauwers nergens vermeld wordt als buurtschap gaan we er van uit dat dit gebiedje onder het dichtstbijzijnde buurtschap valt. Dat is dus Moriaanshoofd.

 

 

Het haventje van Flaauwers

 

 De Heerenkeet

De Heerenkeet is een restaurant met een grote historie. Het ligt boven op de dijk bij Flaauwers. Pal voor de deur ligt het oude vluchthaventje dat ook Flaauwers heet. Het haventje deed ook dienst als bietenhaventje. Het weegbrughuisje is een van de weinige dingen die nog aan de lang vervlogen tijden herinnert.

Aan de binnenkant van de dijk liggen de Flaauwers- en de Weversinlagen. Dit is een prachtig gebied waar tal van vogels verblijven en een eldorado voor vogelaars.

Ongerepte natuur

Terug in de tijd

In 1763 werd er een ‘keet bij Flaauwers’ gebouwd. Deze ging dienst doen als onderkomen voor personeel dat betrokken was bij de aanleg van een dam. De keet deed dienst voor opslag van materialen en het Waterschap vergaderde hier. Deze ’s Lands Keet, zoals het gebouwtje werd genoemd, was ook het uitgangspunt voor inspectie tochten langs de zuidkust van het eiland. Ze bleef in gebruik tot 1783.

De Heerenkeet – Foto Marieke Wiendels

 

Zoeteltente

Na veel heen en weer praten kreeg de, uit Renesse afkomstige,   herbergier Pieter Braber toestemming om een zoeteltente te bouwen op de dijk. Omstreeks 1852 werd de keet de vaste vergaderplaats voor de dijkgraven, de Heeren van Schouwen. Hiermee is de naam, die in 1914 officieel werd, verklaard. In 1943 werd de Heerenkeet, zoals het café in de volksmond werd genoemd, afgebroken. Toch werd het zodanig gemist dat in 1948 een nieuwe Heerenkeet werd gebouwd.

De Heerenkeet tijdens de Watersnoodramp – Foto Beeldbank Zeeland

 

 

Molen de Zwaan

Moriaanshoofd is vooral bekend van de Molen de Zwaan, ook wel bekend als de ‘Merjaense mole’. Dit is een zwart geschilderde, achthoekige korenmolen van het type grondzeiler, een type windmolen die vanaf de grond kan worden bediend. Door de gedrongen bouw scheren de draaiende wieken bijna over de grond. De molen wordt door de molenaar vanaf de grond ‘opgezeild’.

Deze molens kunnen zowel in hout als achtkantige molen, dan wel als ronde stenen molen zijn gebouwd.

Rondom een grondzeiler is eigenlijk altijd een afrastering nodig, want de draaiende wieken zijn een groot gevaar voor mensen en dieren. De aan- en afvoer van materiaal (bijvoorbeeld koren) is enigszins problematisch, een probleem dat niet geldt voor een poldermolen.

Molen de Zwaan

 

Molen de Zwaan dateert uit 1866 er werd vervaardigd in Leerdam, ter vervanging van een oudere wipkorenmolen.

Sinds 1919 oefende de familie Verhage hier het maalbedrijf uit. Tot 1968 is er op windkracht gemalen. In de laatste helft van vorige eeuw werd de molen niet meer gebruikt en trad er zwaar verval in. Men stond zelfs op het punt dit klassieke bouwwerk te slopen. In 2003 werd de molen gerestaureerd en in sindsdien wordt er vaak op zaterdagmiddagen gedraaid en ook gemalen.

Gemaal Prommelsluis

Gemaal Prommelsluis

In het dijkvak de Flaauwers- en Weversinlaag, Heerenkeet en Polder Schouwen ligt het gemaal Prommelsluis. Hier vormt een deel van natuurgebied De Prunje. In 2015 heeft het waterschap naast het gemaal een vispassage aangelegd.

Deze passage moet het voor verschillende vissoorten mogelijk maken om vanaf de Oosterschelde het achterliggende gebied van Schouwen in en uit te trekken. Vooral voor het natuurgebied De Prunje is dat belangrijk.

Vispassage Prommelsluis

 

Vissen vormen voor het natuurgebied een belangrijke voedselbron voor vogels. Maar omgekeerd vormt De Prunje voor vissen als aal, driedoornige stekelbaars, spiering en bot een belangrijk opgroei en leefgebied.

Prachtig natuurgebied

 

 

Klein maar fijn

Als men de moeite neemt om eens een dag uit te trekken om Moriaanshoofd en de omgeving te ontdekken, komt tot de onverwachte conclusie dat, op een betrekkelijk kleine oppervlakte, een buurtschap met een opmerkelijke naam, veel verassingen in petto heeft.