Het wapen van Noordwelle

Het wapen van Noordwelle

Noordwelle is een klein dorp in de gemeente Schouwen-Duiveland. Letterlijk klein. Op 31 december 2015 telde Noordwelle 307 inwoners.

Het dorp ligt tussen Burgh-Haamstede en Renesse aan de N652, vlak bij het Noordzeestrand.

Tot 1961 was Noordwelle een zelfstandige gemeente. In dat jaar werd het een deel van de gemeente Westerschouwen. Bij de gemeentelijke herindeling in 1997 ging het op in de gemeente Schouwen-Duiveland.

Noordwelle dankt zijn naam aan een dam of kade, in de oude tijd een welle genoemd,  die een voormalige kreek afdamde. Aan de andere kant van de kreek lag een dorp dat Zuidwelle werd genoemd. Samen vormden ze de heerlijkheid Welland.

 

De heerlijkheid Welland omstreeks 1650

De heerlijkheid Welland omstreeks 1650

Het gebied was al vroeg bewoond. Dat blijkt uit de kerkelijke archieven. In 1450 werd de Corneliuskerk gebouwd. Maar niet alleen dat. De eerste vermelding van de heerlijkheid die in de archieven gevonden is, dateert uit 1226. Sommige bronnen verwijzen voor de eigenaren naar het geslacht Van Cats.

Op 1 oktober 1575 was Noordwelle bezet door Spaanse troepen tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Deze oorlog die in 1568 begonnen was, was een opstand en strijd van de Nederlanden tegen de Spaanse overheersing. Op die dag werd het land van Schouwe, door het doorsteken van de dijken bij Borredamme en aan de noordkant van Zierikzee onder water gezet. Spaanse soldaten werden belemmerd in hun bewegingen en waren hierdoor genoodzaakt zich terug te trekken op hoger gelegen gebieden. Zij hadden zich ook teruggetrokken op Noordwelle en het dorp zo goed als het ging versterkt.

De zee bij Schouwen tijdens de tachtigjarige Oorlog

De zee bij Schouwen tijdens de tachtigjarige Oorlog

Staatse troepen voerden op 14 januari 1576  een aanval uit op Spaanse hulptroepen. In de ochtendschemer voeren zij met 23 met soldaten bemande schepen, voornamelijk schouwen vanuit Zierikzee naar Noordwelle. De Spanjaarden verscholen zich in de kerktoren die door de aanvallers in brand werd gestoken. De Spaanse soldaten sprongen, in de hoop hun leven te redden, van de toren naar beneden, maar daar werden ze alsnog gedood. Daarbij kwamen 22 soldaten om.

Onder de mensen die naar beneden sprongen bevonden zich ook een marketenster en haar pasgeboren baby. Het kind werd door de aanvallers opgevangen. De moeder overleed twee dagen later  alsnog aan haar verwondingen. De kerk werd totaal verwoest, alleen een gedeelte van het schip bleef gespaard.

 

De scheve toren van Noordwelle

De scheve toren van Noordwelle

Tijdens het herstel werd de toren voorzien van een achtkantige bekroning en vanwege de scheefstand voorzien van grote steunberen aan de voorzijde. Omstreeks 1625 werd het koor herbouwd.Onlangs is, in opdracht van de gemeente Schouwen-Duiveland, een grootscheepse gevel restauratie uitgevoerd.

Maar al te vaak wordt gedacht dat een klein dorpje als Noordwelle niets te bieden heeft. Niets is minder waar. Er worden onverwachte initiatieven genomen, de historie bewaard en jaarlijks evenementen georganiseerd. Dat alles gebeurd vanuit het Dorps-gemeenschapshuis.

Het dorpshuis, feitelijk eigendom van de Stichting Dorpshuizen, is onlangs aangepast. Er werden samen met vrijwilligers de nodige energiebesparende maatregelen uitgevoerd. De exploitatie en het beheer wordt door vrijwilligers uitgevoerd. Het dorpshuis is in Noordwelle een onmisbaar gebouw geworden waar tal van evenementen plaats vinden.

Bij het bestaan van het dorpshuis wordt voortdurend naar de toekomst gekeken en de vrijwilligers laten niets na om het huidige succes  en de verworven plaats in de gemeenschap tot in lengte van dagen voort te laten duren.

 

Dorpshuis Noordwelle

Dorpshuis Noordwelle

Dit laat zien waartoe een kleine gemeenschap, in goed overleg met anderen tot een fantastische oplossing kan komen.

Een van de hier uitgebroede plannen was, een wandeling door het rustieke centrum van het dorp aangenamer te maken. Om die reden werd in 2007 een travalje (in het Zeeuws een stravalje) nagebouwd. Dit is een hoefstal die gebruikt wordt voor het beslaan van paarden. Deze travalje is een getrouwe kopie van die, welke aan de ring rond het kerkplein stond.

In een muurtje achter de travalje zijn een aantal historische stenen ingemetseld die betrekking hebben op het verleden van het dorp;

De linkersteen is in 1864 in de kerk aangebracht ter herinnering aan de verbouwingen die in 1848 en in 1864 aan het gebouw zijn uitgevoerd;

De twee middelste stenen getuigen van de aanvang van de bouw van een viertal woningen van het Burgerlijk Armenbestuur die in 1921 aan de Smidsweg werden neergezet;

De rechtersteen is gemaakt ter gelegenheid van de herbouw van de meestoof “Welland” in 1855. De meestoof was een fabriek waar uit de wortels van meekrap een rode verfstof werd bereid.

Volgens de archieven van de vroegere gemeente Noordwelle heeft de fabriek bestaan van 1618 tot 1890.

De travalje aan de ring aan de kerkring

De travalje aan de ring aan de kerkring

Vanuit het dorpshuis worden ook jaarlijks de voorbereidingen getroffen voor het “straô-rieën” in februari. Straô-rieën betekent eigenlijk strandrijden.

Het gaat hierbij om een folkloristisch feest  dat stamt vanuit de middeleeuwen en alleen op Schouwen-Duiveland in gebruik was en is.

Jonge boeren en knechten reden met hun paarden de zee in om de voeten van de dieren te wassen. Na dit ritueel werd terug gereden naar het dorp waar verschillende keren rond het dorp werd gereden.

Voor de oorsprong van dit evenement moeten we ver terug in de tijd. Het westelijke deel van Schouwen en dan met name de omgeving van Burgh was tijdens de Germaanse tijd al een belangrijke nederzetting.

Het duinlandschap en de ommanteling was hier een centrum van godsverering. De Germanen vierden er hun grote natuurfeesten zoals de lente, midzomer, herfst en midwinter. Aan deze feesten gingen later voorfeesten zoals Allerheiligen en Sint Maarten vooraf. Het Schouwse straô-feest was een lentevoorfeest dat men vierde als de dagen gingen lengen.

Boeren met hun paarden in de zee

Boeren met hun paarden in de zee

Ook geloofde men in de invloed van de reinigende en genezende kracht van het zeewater op de voeten van de paarden. Vooral oudere boeren van nu weten het nog heel goed. Als de voeten van de paarden met schurft waren besmet of jeukerig waren, werden ze elke dag met zeewater gereinigd.

Van oudsher vond het straô-rieën op de maandag voor het begin van de vasten plaats. Iedereen had op die dag vrij of kreeg vrij. Rond 1955 werd de traditionele maandag verschoven naar de zaterdag. Dit als gevolg van de teruglopende belangstelling op de maandag.

Door dat de Zeeuwse boerentrekpaarden langzaam verdwenen werd het meer en meer een stoet van warmbloedpaarden waarmee men de zee introk. Maar langzaam maar zeker lijkt de oude traditie zich in onze tijd te herstellen. De traditionele witte broeken van de ruiters en de papieren bloemen voor de paarden zijn weer helemaal terug. Voor een impressie van 2016, kijk hier: 

 

De tocht door het dorp na het bezoek aan het strand

De tocht door het dorp na het bezoek aan het strand.

 

Vanaf 1905 ging de Rotterdamse Electrische Tramweg Maatschappij het vervoer in en rond Rotterdam exploiteren. Later kwamen daar de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden bij. Er ontstond een uitgebreid tramlijnennetwerk op Schouwen-Duiveland.

De RETM was ook eigenaar van verschillende veerdiensten die aansloten op het tramlijnen netwerk. Daaronder viel de beroemde veerdienst Zijpe-Anna Jacobapolder. Via de tramlijn werden mensen en goederen vervoerd van Zijpe, via Nieuwerkerk naar Zierikzee. Daarna reed de tram door naar Schuddebeurs, Zonnemaire, Brouwershaven, Scharendijke, Noordwelle, Renesse  tot Burgh-Haamstede.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden zowel de rails als het trammaterieel zwaar beschadigd. Er werd begonnen met de wederopbouw van het lijnennet, maar de watersnood van 1953 gaf aan de RETM de doodsteek. Vanaf 1954 werd het tramvervoer op Schouwen-Duiveland opgeheven om vervangen te worden door busvervoer.

Momenteel is Noordwelle per bus te bereiken.

 

Het oude tramstation van Noordwelle – het tramkot

Het oude tramstation van Noordwelle – het tramkot

Groots in kleine dingen? De jaarlijks terugkerende “kunstschouw” die plaats vind in juni is een groots festijn. Met kunst van allerlei pluimage maar met een focus op poëtische en kinetische kunst. Voor de komende drie jaren stelt de Stichting Renesse de organisatie, waaronder ook Noordwelle in staat om op grotere schaal hoogwaardige hedendaagse kunst te tonen.

Gedurende  10 dagen krijgt u fantastische kunst voorgeschoteld! Kunst Schouw is de grootste beeldende kunst manifestatie van Zeeland. De Kunstschouw verbindt hedendaagse kunst van circa 200 jaarlijks wisselende kunstenaars uit binnen- en buitenland met typisch Zeeuwse locaties. Kunst uit heel Nederland, België, Duitsland en van overzee krijgt een andere dimensie tegen de achtergrond van duinen, in authentieke ringdorpjes of op het Zeeuwse platteland in een boerenschuur. Ook privé tuinen en de oude verstilde kerkjes in het centrum van de ringdorpen openen tijdens de Kunstschouw hun poorten voor kunst van nu.

 

logo-kunstschouw

Voor een impressie. klik hier

De Kunstschouw trekt jaarlijks duizenden geïnteresseerde bezoekers, waaronder ook ‘speurende’ galeriehouders, kunstorganisaties en bedrijven. Meerdere kunstenaars ontmoetten hier nieuwe kansen en mogelijkheden. Maar vooral voor het “gewone” publiek is het een beleving.

Noordwelle heeft niets nagelaten om het haar bezoekers aangenaam te maken. In en rond het dorp vindt u duidelijk bewegwijzerde wandelroutes die u langs de mooiste plekjes van dit unieke deel van Schouwe-Duiveland leiden. Ook op de fiets zal de omgeving van het dorp een openbaring zijn. Vanuit Noordwelle is het maar twee kilometer stappen naar Renesse, waar u de stilte van Noordwelle achter u kunt laten voor het bruisende vakantieleven, tenminste, als u daar behoefte toe voelt. In het dorp zijn veel overnachtingsmogelijkheden.

 

wandelroutes met Rust en ruimte in Noordwelle

wandelroutes met Rust en ruimte in Noordwelle

Is er dan niets aan te merken op Noordwelle? Natuurlijk wel. Voor uw dagelijkse boodschappen moet u even naar Renesse rijden. Ook voor een huisarts moet u naar Renesse of Burgh-Haamstede. Maar tegenover deze kleine ongemakjes stelt Noordwelle zoveel moois dat u hier zeker eens van moet gaan genieten.

Voor meer informatie of contact met de dorpsraad kijk hier: