Poortvliet is een dorp in het zuiden van het schiereiland Tholen. Voor de gemeentelijke herindelingen in 1971 was het een zelfstandige gemeente. Nu is het een onderdeel van de gemeente Tholen.

wapen van Poortvliet

wapen van Poortvliet

Het dorp loopt, voor wat betreft het aantal inwoners terug. In 2011 woonden er nog 1672 mensen. In 2015 was het inwonertal nog maar 1630. Bij het dorp horen de buurtschappen Kruytenburg, Strijenham, Oud-Kerkhof, de Rand en Malland.

De polder Poortvliet en Malland is de grootste polder en ook een van de oudste bedijkingen van het eiland Tholen. Als we kijken naar de oppervlakte van 1747 ha. is het in grootte de zevende polder van Zeeland. Het gebied is langzaam ontstaan uit verschillende bedijkingen die in de loop van eeuwen zijn samengevoegd tot één polder.

Tholen in 1866

Tholen in 1866

Het  noordwestelijk deel – Malland – bestond al in de 13de eeuw. Vlakbij ligt een andere oude bedijking, omgeven door de Engelaarsdijk, de Paasdijk en de Stompersdijk. De 22 km. lange waterkering van Poortvliet en Malland werd voor het grootste deel overbodig door nieuwe inpolderingen die plaats vonden tussen 1285 en 1511.

In 1556 werd de Pluimpot afgedamd waardoor Poortvliet in het westen werd beveiligd.

Poortvliet wordt in oude archieven voor het eerst terug gevonden in 1200. Lambertus, castellanus (kasteelheer) de Portvliete wordt voor het eerst opgevoerd in 1203. Deze kasteelheer was eigenaar van het vroegere slot dat ten westen van de kerk heeft gelegen.

Kasteel de Portvliete

Kasteel de Portvliete

De samenstelling van de naam bestaat uit poort of portus. Hiermee kan een ommuurde plaat worden bedoeld, maar ook kan het wijzen op het bestaan van een haven of een vluchthaven. Het tweede deel verwijst naar een stromend water.

Het dorp ligt nu behoorlijk ver van het water, Maar het is ooit ontstaan aan de rand van een geul van de Roompot. Waarschijnlijk is het buurtschap Oud-Kerkhof de oudste woonkern van Poortvliet. Het dorp zelf is waarschijnlijk ontstaan in de 11de of 12de eeuw na de afdamming van de geul.

Philips de Goede

Philips de Goede

Poortvliet was een grafelijk gebied. Philips van Bourgondië , ook wel “de Goede”beloofde in 1402, als graaf van  Holland en Zeeland,  Poortvliet nooit van de grafelijkheid te vervreemden. Toch kon dit niet voorkomen worden. In 1706 werd de heerlijkheid verkocht.

Het centrum van het dorp wordt beheerst door de monumentale Sint-Pancratiuskerk. Om de kerk loopt een ring die voor een deel is bebouwd. De toren dateert uit het midden van de 14de eeuw. Het schip kwam ca. 100 jaar later gereed. Het gebouw brandde in 1584 geheel af. Meteen startte men de herbouw.

Het koor en een gedeelte van de zuidelijke dwarsarm zijn al lange tijd verdwenen. Hierdoor ziet de kerk er enigszins mismaakt uit.

Het overgebleven deel van de kerk en de toren zijn in de periode tussen 1971 en 1975 helemaal gerestaureerd.

Het centrum en de kerk

Het centrum en de kerk

Poortvliet beschikte ooit over twee molens. De Graanhalm werd in 1851 gebouwd.  Maar de Graanhalm brandde in 1957 helemaal uit. Nu rest slechts nog een deel van de romp. De oudste van de twee molens was de Korenaar uit 1710. Dit was de eerste stenen molen op het eiland.

 

De Korenaar

De Korenaar

Heel Tholen werd door de Duitsers aan het einde van de Tweede Wereldoorlog onder water gezet. De bevolking was op tijd geëvacueerd.

In 1945 werd het dorp geraakt door een verdwaalde V 1 raket die bestemd was voor de haven van Antwerpen. Hierbij overleden vier mensen en de schade was enorm.

Tholen had zich net van de schade hersteld toen de watersnood van 1953 toesloeg. Een groot deel van het eiland kwam blank te staan. Gelukkig waren er in Poortvliet geen slachtoffers te betreuren.

Na de ramp ging met over tot herindeling van het eiland en herverkaveling. Bochtige, slechte weggetjes werden rechte strepen door het landschap en de afwatering werd anders, beter ingericht.

Vooral veel grasland verdween ten koste van akkers.

Poortvliet veranderde hierdoor sterk. Bedrijven werden verplaatst en grote landbouwschuren, die bepalend waren voor het gezicht van het dorp bleken niet te handhaven. Een kunstwerk van Aart Schonk, “een Boer met Ploegpaarden”, geplaats aan de ring, laat nog terugdenken aan het boerenverleden van Poortvliet.

de Boer met Ploegpaarden

de Boer met Ploegpaarden

 

Het voormalige raadhuis aan de Langestraat, dat de naam ’t Oude Raad’uus draagt, is een groot 18de eeuws huis dat in 1863 als raadhuis in gebruik werd genomen. In 1907 en 1908 werd het grondig verbouwd. Het kreeg een nieuwe voorgevel met siermetselwerk en gestucte banden.

In 1910 werd het stoomgemaal Oosterschelde gebouwd. Dit gemaal bleef in werking tot 1932. In dat jaar werd het buiten gebruik gesteld en kreeg het complex een woonbestemming. In 2004 werd het aangewezen als rijksmonument.

Stoomgemaal Oosterschelde

Stoomgemaal Oosterschelde

Op 3,5 km ten zuiden van Poortvliet ligt Strijenham. Aanvankelijk een eigen gemeente, zelfs heerlijkheid. Nieuw-Strijen zoals het vroeger heette werd in 1816 opgeheven en aan Poortvliet toegevoegd.

Strijenham was gekend om zijn haventje. Van hieruit werden goederen naar alle delen van Zeeland vervoerd en er was zelfs een beurtschipper die op Rotterdam voer.

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde alles. Voor vervoer werd meer en meer voor transport over de weg gekozen. Na het verdwijnen van de beroepsvaart vonden hier plezierbootjes hun thuis. Momenteel is het enige getijdehaventje van Tholen aan de Oosterschelde in beslag genomen door de lokale watersportvereniging.

Poortvliet telt een aantal gezellige kleine winkeltjes, waaronder een vers slager en een groente en fruitzaak. Maar er is meer, tot zelfs een heuse woonboulevard. In de omgeving van Woonboulevard Poortvliet zijn nog andere leuke winkels, waaronder een supermarkt. Elke dinsdag is er een weekmarkt.

In Poortvliet zijn een aantal leuke eetgelegenheden, waaronder drie restaurants en één snackbar.

In het dorp zijn voor de kleinsten, een openbare school en een school met de bijbel gehuisvest.

In de onmiddellijke omgeving zijn een negental campings.

 

Poortvliet is een heerlijk, zich in het landschap koesterend dorpje, waar het goed toeven is. Ook voor uw vakantie.