wapen van Sint-Maartensdijk

wapen van Sint-Maartensdijk

Sint-Maartensdijk of, zoals de inwoners het noemen, Smerdiek, is een stad aan de zuidkant van Tholen. De vroegere havenstad telde op 31 december 2011 3608 inwoners. De voormalige zelfstandige gemeente met een oppervlakte van 21,86 km², waarvan 0,14 km² water maakt sinds 1971 onderdeel uit van de gemeente Tholen.

Aanvankelijk was Sint-Maartensdijk bekend als Haestinge. Het lag aan de rivier de Haastee. Het Sint-Maartendijk van toen was een welvarend dorpje. Jacoba van Beieren, gravin van Holland, Zeeland en Henegouwen trouwde met Frank van Borssele, een telg uit een Zeeuwse familie van Edellieden.

Jacoba van Beieren, omstreeks 1600

Jacoba van Beieren, omstreeks 1600

Zij betrokken het Kasteel van Sint-Maartensdijk. Dit was een kastelencomplex aan de noordkant van het dorp. Het kasteel werd gesticht omstreeks 1310 door Gheront van Overbodene. Het heette toen het kasteel van Haestinge. De naam werd in 1357 gewijzigd in Sint-Maartensdijk. Dat had alles te maken met het feit dat de kerk in het dorp was gewijd aan Sint-Maarten. In het midden van de 14de eeuw kwam het kasteel in bezit van de familie van Borssele. Daardoor kreeg Sint-Maartensdijk veel aanzien.

Door vererving kwam het kasteel in bezit van de Oranjes. In 1819 werd het totaal vervallen kasteel afgebroken.

Oude prent van het kasteel, oostzijde, 1691

Oude prent van het kasteel, oostzijde, 1691

 

In 1491 werden aan Sint-Maartensdijk stadsrechten toegekend. Het kreeg echter geen zitting in de Staten van Zeeland en bleef daardoor een smalstad. Dit was de aanduiding voor een aantal plaatsen in Zeeland waaraan stadsrechten waren verleend. Officieel had het de status van stad, maar feitelijk was het gelijkgesteld aan dorpen op het platteland. Andere smalsteden waren o.a. Brouwershaven, Veere en Vlissingen. Sint-Maartensdijk was in de middeleeuwen een bloeiende stad.

Haar haven lag aan de Pluimpot, een zijgeul van de Oosterschelde.

 

Sint-Maartensdijk heeft altijd een band met de Oranjes onderhouden. Koning Willem-Alexander is nog steeds Heer van Sint-Maartensdijk. In 1628 verleende prins Frederik Hendrik bij het bouwen van het monumentale gemeentehuis. Hier hangen nog steeds een reeks portretten van de Oranjes uit de 17de eeuw. In dit gebouw zetelde de gemeente Tholen tot op 2 januari een nieuw gemeentehuis in de stad Tholen werd geopend.

Sint-Maartensdijk was, samen met Bergen op Zoom, de gastheer voor koningin Beatrix tijdens de viering van Koninginnedag.

Het vroegere stadje Sint-Maartensdijk

Het vroegere stadje Sint-Maartensdijk

Van het oude Sint-Maartensdijk is niet veel meer terug te vinden. Vanwege het vertrek van het gemeentebestuur naar Tholen moest de markt opnieuw worden ingericht. Een ingrijpende verbouwing was het gevolg. Het had een voordeel. Vanaf april 2010 keerde de weekmarkt terug op haar oude plaats. De markt staat er elke vrijdagmiddag.

De vernieuwde markt

De vernieuwde markt

Het centrum wordt gevormd door veel smalle straatjes met schitterende gevels. Op de Kaai en aan de markt bevinden zich veel gezellige dorpswinkeltjes waar vaak verse streekproducten te koop zijn.

Sint-Maartensdijk heeft de status van beschermd stadsgezicht.

 

Tijdens een verblijf in Sint-Maartensdijk is een bezoek aan de gotische Sint-Maartenskerk zeker de moeite waard. De kerk heeft een driebeukige pdeudobasilikaal schip. Date betekent dat de zijbeuken lager zijn de middenbeuk. Verder ontbreekt een lichtbeuk, een hoofdkoor en een zijkapel.

De toren is opgetrokken uit bakstenen met een witte bergstenen ingang. Daarop een spits met een klokkentorentje.

Al in de 14de eeuw beschikte Sint-Maartensdijk over een kerk. Het duurde echter tot de 15de eeuw voor men begon met de bouw van de huidige kerk. De stenen onderkant van de toten stamt weer uit de 14de eeuw.

In de kerk staat nog een preekstoel uit de 17de eeuw. Het orgel stamt uit de 19de eeuw.

Sint Maartenskerk

Sint Maartenskerk

U mag zeker een bezoek aan de oude korenmolen de Nijverheid. Deze werd in 1868 gebouwd en deed ononderbroken dienst tot 1966. De laatste beroepsmolenaar verkocht het gebouw in dat jaar aan de toen nog zelfstandige gemeente. In 1985 werd de Nijverheid gerestaureerd en een vrijwillige molenaar laat nu regelmatig de wieken draaien.

 

Molen de Nijverheid

Molen de Nijverheid

Dan is er ook nog het natuurgebied de Pluimpot. Dit bescheiden natuurgebied kent een lange historie. De Pluimpot was een geul, een zeearm van de Oosterschelde, die in vroegere tijden het eiland Tholen doormidden deelde. Dit bleef zo tot 1556. Na de watersnood van 1953 werd de Pluimpot in 1957 bij Gorishoek volledig afgedamd. De haven van Sint-Maartensdijk kwam hierdoor droog te vallen.

De afgedamde zeearm is nu een unieke hoogwatervluchtplaats en broedgebied voor tal van soorten kustvogels. Via een door Staatsbosbeheer aangelegd pad is het gebied goed te bezichtigen.

 

Rustende kokmeeuwen - foto Yilaydan Uzun

Rustende kokmeeuwen – foto Yilaydan Uzun

Sint-Maartensdijk heeft een aantal bekende Nederlanders voortgebracht, zoals de waterbouwkundige Cornelis Vermuyden die hier werd geboren, ook Christoffel Dijkman, een kunstschilder uit het jaar 1879.

Maar de bekendste is toch wel Keetie van Oosten-Hage. Als wielrenster behoorde zij in de zestiger en zeventiger jaren van vorige eeuw tot een klasse apart. Zij demonstreerde haar macht zowel op de weg als op de baan. In 1968 en 1976 werd Keetie wereldkampioen op de weg. Daarnaast won ze nog drie keer de zilveren en drie keer de bronzen medaille.

Keetie van Oosten-Hage in 1979

Keetie van Oosten-Hage in 1979

In München verbeterde ze op 16 september 1978 het werelduurrecord. Zij bracht het tot een afstand van 43,082 km. Tijdens die race verbeterde ze ook nog even achteloos de wereldrecords op de 5, de 10 en de 20 km.

De prijs die jaarlijks aan de beste vrouwelijk wielrenster wordt uitgereikt is naar haar vernoemd.

Over fietsen gesproken, er zijn in de omgeving leuke fietsroutes aangelegd die u in staat stellen uitgebreid kennis te maken met Sint-Maartensdijk en alles wat er omheen te beleven is. Fietsroutes vindt u hier.

Sint-Maartensdijk heeft twee scholen, de Juliana van Stolbergschool en de Rieburch. Voor medische klachten kunt u terecht bij Huisartsenpraktijk J.H.E. Janssen of bij Huisarts Jahangir

Het raadhuis uit 1628, nu ook VVV

Het raadhuis uit 1628, nu ook VVV

Het is hier goed toeven. Op culinair gebeid kunt u zich laten verwennen in een tweetal restaurants, een gezellige lunchroom of een pizzeria of snackbar.

Sint-Maartensdijk heeft meer te bieden dan u op het eerste gezicht verwacht.