Walcheren is het westelijk deel van midden Zeeland. In het verleden was Walcheren een eiland, maar door ingrepen van de mens is het een schiereiland geworden dat vast ligt aan het voormalige eilanden Noord- en Zuid-Beveland.

Het oude wapen van Walcheren

Het oude wapen van Walcheren

Walcheren wordt omsloten door de Noordzee, de Westerschelde en het Veerse Meer. Het oorspronkelijke Walcheren is opgedeeld in drie gemeenten; Middelburg, Vlissingen en Veere. In Middelburg zetelt het bestuurscentrum van de provincie.

De oppervlakte van Walcheren bedraagt 215,72 km² en het aantal inwoners bedroeg in 2012 113.911.

Met 1.150 inwoners per km² is Middelburg-Vlissingen het dichtstbevolkte stadsgebied van Zeeland.

 

Verbindingen

De belangrijkste verbindingswegen zijn de A58 en de N57. Dan is er nog de Zeeuwse Lijn, ook wel Lijn F genoemd is de spoorlijn die Vlissingen, Middelburg, Goes en Bergen op Zoom verbindt met Roosendaal. Deze spoorlijn kon worden aangelegd na de aanleg van de Sloedam (1871) en de Kreekrakdam (1876). Hierdoor kregen de eilanden Walcheren en Zuid-Beveland een verbinding over land met de rest van Nederland.

kaart

Uit de Kuypers Gemeente Atlas Zeeland (1865-1870)
De spoorlijn tot Goes is klaar, die naar Vlissingen, dat pas in 1873 werd bereikt, staat nog gestippeld, evenals het kanaal door Zuid-Beveland, dat pas in 1866 werd geopend.

 

 

 

Vroegste geschiedenis

In de prehistorie  was voor Walcheren de productie van zout een heel belangrijk onderdeel van de toenmalige economie en zou dat bijna 1500 jaar blijven. De waarde van zout was hoog. Men kon er levensduur van voeding, zoals vlees, vis en groenten mee verlengen. Hierdoor kon men voorraden aanleggen om de winters mee door te komen. In de latere periodes werd zout ook grootschaliger gebruikt onder andere bij het maken van vissaus en het conserveren van haring, kabeljauw en schelvis. Er was zelfs sprake van ambachtelijke en industriële productie.

 

Uit de late IJzertijd en uit de Romeinse periode zijn complete objecten bekend waarop potten welke werden gebruikt voor de productie van zout werden geplaatst. Het gaat hierbij om driepootjes. Een aantal daarvan is gevonden bij het toenmalige Koudekerke, nu een deel van de gemeente Veere.

Of het zout in de prehistorie werd gewonnen door het verbranden van verzilt veen of uit ingedampt zeewater is nooit helemaal duidelijk geworden. Wat wel onomstotelijk is aangetoond is dat al in die tijd het zout van de kust naar het binnenland werd getransporteerd en verhandeld. Dat is af te leiden uit gevonden zoutpotten. Het zout is dus te beschouwen als het eerste Zeeuwse exportproduct.

Driepoot van gebakken klei welke gebruikt werd bij de prehistorische zoutproductie

Driepoot van gebakken klei welke gebruikt werd bij de prehistorische zoutproductie

 

Romeinse tijd

\In de tijd van de Romeinen was Walcheren al bewoond. Domburg, dat in die periode Walichrum, heette was een belangrijke handelsplaats. De naam Walcheren is vermoedelijk afgeleid van Walichrum. Dat Domburg in de tweede en derde eeuw al bewoond was, bleek toen in 1647 de resten werden gevonden van een, aan de godin Nehallenia, gewijde tempel. Ook werden altaarstukken gevonden. Hier vind u meer informatie over Nehallenia.

In de 3de en 4de eeuw werd Walcheren voor een groot deel overstroomd door de eeuwige vijand, de zee. Daardoor bleef een groot deel van het eiland voor lange tijd onbewoond.

 

 

Vroege middeleeuwen

In de periode waarin Walcheren een deel vormde van het Frankische Rijk was het een graafschap. Dit was ook de periode waarin de Noormannen regelmatig het eiland aanvielen. Ter bescherming tegen deze invallen werden in de 9de eeuw ringwalburgen aangelegd bij Middelburg, Domburg ( de Duinburg) en Oost-Souburg ( de Zuidburg). De plaatsnamen, eindigend op burg, herinneren nog aan deze tijd.

Bij Oost-Souburg is deze aarden ringwalburg gerestaureerd.  In Middelburg is de burg nog terug te vinden in het oude stratenplan.

Deel van de gerestaureerde ringburgwal met doorgang

Deel van de gerestaureerde ringburgwal met doorgang

 

 

West Frisia was het meest Noordelijke deel van Midden Francie dat was ontstaan na de verdeling van het Frankische Rijk in drie delen. Het werd geregeerd door Lotharius I, de oudste zoon van Lodewijk de Vrome. In 837 vielen de Denen opnieuw Walcheren aan. De aanval werd ten dele afgeslagen door graaf Ekkehard. In 841 probeerden de Denen het opnieuw. Lotharius greep in. Om de rust in dit deel van zijn rijk te herstellen en om bondgenoten te werven gaf hij Walcheren in leen aan de Vikingen. Dit leidde tot een langdurige aanwezigheid van de Noormannen in het gebied.

 

Lotharius I

Lotharius I

Boeren in het gebied dat toen nog niet ingepolderde gebied legden kleine heuveltjes aan, zogenaamde vliedbergen. Het waren meestal 5 tot 10 meter hoge heuvels waarop de boeren bescherming konden vinden tijdens overstromingen. Naar alle waarschijnlijkheid was dit de eerste doorbraak van de vrijwel gesloten kustlijn van de Vlaanderen en het zuidelijke deel van Nederland.

Aan het begin van de 11de eeuw werd Walcheren getroffen door de Stormvloed van 1014. Deze vond plaats op 28 september van dat jaar. In de kroniek van de abdij van Quedkinburg wordt de dood van duizenden slachtoffers gemeld.

Inpolderen

Hierop grepen monniken uit Vlaanderen in. Zij begonnen het gebied in te polderen. Hierdoor werden de overstromingsgebieden steeds kleiner. Maar het duurde jaren voor Walcheren van de ellende was hersteld.

De vruchtbare Zeeuwse klei was bij uitstek geschikt als landbouwgrond. Ook was Walcheren, vanwege haar ligging uiterst geschikt voor handel overzee.

Vanaf de 12de eeuw werden dorpen en steden gebouwd. Het belang van steden als Veere, Vlissingen en Middelburg nam sterk toe. Walcheren begon welvaart te kennen.

 

Tachtigjarige oorlog

In de 16de eeuw was het voor Walcheren niet alles goud wat blonk. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd het eiland regelmatig betrokken in de oorlog. Opnieuw kreeg het eiland te maken met overstromingen. De Allerheiligenvloed van 1 november 1570 eiste opnieuw honderden slachtoffers en weer gingen grote delen van het land verloren.

Kaart van Walcheren omstreeks 1660

Kaart van Walcheren omstreeks 1660

 

Toch klom Walcheren er weer bovenop. Met  name de rijkdom en de koopmansgeest van de families Lampsins en de aanverwante families Kien, De Haze, Muennicx en Velters stuwden de economie van met name Vlissingen hoog op.

De familie Lampsins was oorspronkelijk afkomstig uit Oostende. Al voor de val van Antwerpen in 1585, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, verlieten zij Vlaanderen om zich te vestigen in Middelburg, Vlissingen en Veere.

Diverse van de leden van deze familie waren actief in de particuliere koophandel. Zij waren lid van de VOC en WIC en in lokale besturen. Door hun economisch inzicht, durf en kapitaal ging Walcheren haar Gouden Eeuw tegemoet.

 

18de en 19de eeuw

In de 18de en 19de eeuw stagneerde de economie opnieuw en liep de welvaart terug. De landbouw bleef gespaard van de terugval. Dat had veel te maken met de teelt van vlas. Al vanaf de 14de eeuw was vlas een belangrijk handelsgewas voor Walcheren. Al in 1373 kochten Brusselse en Leuvense vlashandelaren dit product in Hulsterambacht. In een ambachtsbrief van linnenwevers in Reimersmaal uit 1472 staan de bepalingen over kwaliteit en verkooprechten van vlas al beschreven.

Het belang van de teelt van vlas was voor de lokale economie voortdurend aan schommelingen onderhevig. In de 17de en 18de eeuw verschoof de bewerking van het vlas nagenoeg in zijn geheel van de boerderijen naar grotere fabrieken in de steden. Handelaren speelden een steeds belangrijker rol. Zij bepaalden de prijs en de kwaliteitseisen. Met name de aandacht voor de kwaliteit nam toe.

vlasschoven

Vlas in schoven op het land

In de loop van de 18de eeuw zien we een verschuiving van de vlasteelt. Was het tot op dat moment dat vlas werd verbouwd zowel op zandgronden als op zeekleigronden, meer en meer kozen boeren er voor hun gewassen te verbouwen op de vruchtbare Zeeuwse bodem. Ook het zachte zeeklimaat bevorderde de groei van het vlas. Een extra stimulans om voor Zeeland te kiezen was de nabijheid van Vlaanderen dat de grootste afzetmarkt was.

Aan het einde van de 18de eeuw kregen de Zeeuwse vlasboeren een ongevraagd, maar extra duwtje in de rug. De boeren in Holland gingen zich steeds meer toeleggen op de makkelijker en winstgevender teelt van aardappelen en kool. Daardoor waren de vlashandelaren steeds meer aangewezen op Zeeland.

 

 

Middelburg

In het midden van de 9de eeuw moet de hoofdstad van Zeeland en dus ook Walcheren zijn ontstaan. Er zijn, na de verwoesting in 1940 gebruiksvoorwerpen gevonden die daar op wijzen. De naam van de stad vindt zijn oorsprong als de middelste burcht op Walcheren.

De abdij van Middelburg werd in 1125 gesticht. Naast de kloostergebouwen bestond ze uit twee kerken; de 14de eeuwse Koorkerk en de 15de eeuwse Nieuwe Kerk.

Grote delen van de stad werden door stadsbranden in 1432 en 1492 vernietigd.

In 1559 beval Filips II de kerkelijke herindeling van de Nederlanden. Middelburg werd een bisschopszetel. Dit bisdom was echter van korte duur. Zeven jaar later werd de kerk van de abdij verwoest tijdens de beeldenstorm.

Nadat er in de Nederlanden een opstand uitbrak tegen de Spanjaarden, koos Walcheren, Middelburg voorop de zijde van de katholieke Spanje. In 1574 moesten de Spanjaarden zich na een lang beleg overgeven aan Willem van Oranje.

Na de val van de stad zagen de katholieke gezagsdragers zich gedwongen naar Antwerpen te vluchten wat het einde van het bisdom inhield.

Nadat de Staten Generaal der Nederlanden zich in 1583 hadden gevestigd, kwamen ze aanvankelijk in Middelburg bijeen. Later verhuisde de residentie naar Den Haag.

Welvarend Middelburg – 17de eeuw

Welvarend Middelburg – 17de eeuw

Koopmansstad

Tot het einde van de 16de eeuw was Middelburg de grootste koopliedenstad van de Noordelijke Nederlanden. Het was tot 1675 de op vier na grootste stad van de Nederlanden. Er woonden meer mensen dan in Den Haag of Utrecht.

Tot aan het laatste kwart van de 17de eeuw was Middelburg de op één na grootste havenstad van de Republiek. Amsterdam was de belangrijkste VOC stad, maar Middelburg was een goede tweede. De Kamer van Zeeland was net zo belangrijk als de andere vier VOC Steden (Delft, Enkhuizen, Hoorn en Rotterdam) samen.

Tijdens de achttiende en negentiende eeuw liep de welvaart vrij snel terug. Nederland was een stabiel rijk geworden. Er werden tussen de verschillende steden goede verbindingen aangelegd en Walcheren raakte geïsoleerd.

sloedam krt

De Sloedam die van Walcheren een schiereiland maakte

 

Ontsluiting

Daar kwam pas enige verandering in toen in 1872 de spoorlijn van Zuid-Beveland werd doorgetrokken tot Vlissingen. Hiervoor werd tussen Zuid-Beveland en Walcheren in 1871 de Sloedam aangelegd. Vanaf dat moment was Walcheren niet langer een eiland, maar een schiereiland.

 

Tegelijkertijd werd begonnen aan de aanleg van het Kanaal door Walcheren. Deze waterweg vormt de verbinding tussen de Westerschelde bij Vlissingen en het Veerse meer bij Veere. Aan het kanaal werd gewerkt van 1870 tot 1873. Deze waterweg was heel belangrijk voor het economisch herstel  van Middelburg. Door de aanlag van de Sloedam was het Sloe niet meer te gebruiken als vaarweg.

Het kanaal werd geopend door koning Willem III op 8 september 1873.

Momenteel is het kanaal minder belangrijk geworden en wordt het voornamelijk nog gebruikt door pleziervaart.

Kanaal door Walcheren, gezien vanaf Veere

Kanaal door Walcheren, gezien vanaf Veere

 

 

Tweede Wereldoorlog

De tweede wereldoorlog heeft zijn sporen nagelaten op Walcheren. Nederland capituleerde op 15 mei 1949. Maar in Zeeland werd de strijd voortgezet. Franse troepen waren er nog in gevechten verwikkeld met Duitse eenheden. Op de dag van de capitulatie begon de opmars van de Duitsers door Midden Zeeland. De Fransen vochten als bezetenen maar moesten zich terugtrekken. Op 17  mei werd, ter ondersteuning van de terugtocht van de Fransen,  de binnenstad van Middelburg door de Franse Marine in brand geschoten. Talloze historische panden en onvervangbare monumenten gingen verloren.

 

 

Middelburg na de verwoesting in 1940

Middelburg na de verwoesting in 1940

Hoewel Walcheren zich in de daaropvolgende vijf jaar trachtte te herstellen was het einde van de misère nog niet in zicht. De snel oprukkende geallieerde troepen vanuit Normandië naderden de Nederlandse grens. In september 1944 was het zuiden van Nederland, inclusief Zeeuws Vlaanderen bevrijd. De mislukking van de operatie Market Garden bracht de snelle opmars voorlopig tot stilstand.

Op Walcheren hadden de Duitsers het nog steeds voor het zeggen. Ze beheersten daardoor de toegangsweg tot de haven van Antwerpen. De geallieerden hadden grote nood aan een haven die voldoende volume kon verwerken. De havens in Normandië waren te beperkt en de aanvoerlijnen werden te lang. Om de waterweg naar Antwerpen open te stellen, moesten de Duitsers van Walcheren worden verdreven. Na verschillende landingspogingen welke mislukten, bleef er nog maar één optie over.

Waarschuwingspamflet voor Walcheren

Waarschuwingspamflet voor Walcheren

 

Op 3 oktober werden de dijken van Walcheren op 4 plaatsen gebombardeerd, waaronder Vlissingen, Veere en Westkapelle. Walcheren kwam hierdoor onder water te staan. Hoewel de bevolking door middel van strooibiljetten was gewaarschuwd voor deze geallieerde noodgreep, kwam de boodschap niet over. De pamfletten waren in een onbegrijpelijke en formele taal geschreven. Bij het bombardement op Westkapelle vonden 180 mensen de dood. Van de 650 woningen werden er die dag 600 vernield.

Na de bombardementen gingen bij Westkapelle en Vlissingen Engelse en Noorse tropen aan land. Na hevige gevechten werd het eiland op 8 november 1944 bevrijd.

 

 

 

 

 

Watersnoodramp

Maar het  water zou een vijand blijven. Tijdens de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 voltrok zich de watersnoodramp. Deze werd veroorzaakt door een zware stormvloed gecombineerd met springtij. Daardoor kwam het water in de trechtervormige Noordzee tot extreme hoogte. Grote delen van Zeeland en westelijk Noord Brabant kwamen blank te staan.

Hier zijn geen woorden voor

Hier zijn geen woorden voor

Bij deze ramp kwamen 1830 mensen om het leven. Walcheren bleef dit keer goeddeels gespaard voor het water en de gevolgen van de ramp.

 

Deltaplan

In 1958 waren de plannen om een dergelijke ramp in de toekomst te voorkomen gereed. Men begon met de uitvoering van de Deltawerken. Dit had naast de bescherming tegen het water, nog een tweede voordeel. Door de aanleg van tal van dammen en bruggen werden de verbindingen met de rest van Nederland aanzienlijk verbeterd. Zeeland werd wat het nu is en Walcheren profiteert hiervan mee.

 

Aantrekkelijk

Walcheren trek jaarlijks duizenden toeristen uit binnen- en buitenland. De meesten van hen willen genieten van het strand. Logisch als we ons realiseren dat de kust van Walcheren misschien wel de mooiste van Nederland is.

De duinen zijn één grote uitnodiging tot wandel- en fietstochten. Walcheren heeft vier krekengebieden. Natuurliefhebbers kunnen hier hun hart ophalen. Hier leven heel bijzondere vogels-, vlinder-, kruiden- en plantensoorten.

Duinen bij de Oosterscheldekering - Foto Ad Snelderwaard

Duinen bij de Oosterscheldekering – Foto Ad Snelderwaard

 

Domburg wordt al sinds 1834 gezien als een officiële badplaats. Het is de oudste badplaats van Zeeland. Hoewel Zoutelande hier zeker niet voor onder hoeft te doen. Samen met het strand van Dishoek en Westkapelle wordt dit gebied wel de Zeeuwse Rivièra genoemd.

Walcheren is een eiland voor jong en oud. Naast het genieten van zee, zand en duinen, kunt u kennis maken met de historie van Zeeland. Ga eens op bezoek in het Maritiem MuZEEum in Vlissingen, maakt kennis met de Zeeuwen door de eeuwen heen in het Zeeuws Museum in Middelburg of leef, samen met de kinderen, het leven van de Zeeuwse piraten in het Arsenaal in Vlissingen.

 

Voor zeilers is het Veerse meer een Eldorado om over het oude stadje nog maar te zwijgen.

Zeilen op het Veerse Meer

Zeilen op het Veerse Meer

Tenslotte

Walcheren is  verdeeld in drie gemeenten; Middelburg, Vlissingen en Veere. Op de onderliggende pagina’s laten we u kennis maken met deze gemeenten en hun woonkernen.

Walcheren is een ideale plek om tot rust te komen, heerlijk te eten of een glaasje te drinken op een gezellig terras. Kortom, een plaats om bij te komen.