Bovenstaande foto – Stukje duin – Aren Admiraal

 

Westenschouwen is een buurtschap. Het ligt pal achter de duinenrij en is een deel van de gemeente Schouwen-Duiveland en leunt aan tegen Burgh. Westerschouwen had oorspronkelijk de naam Paalvoetsijde.

Het vroegere wapen van Westenschouwen

Het vroegere wapen van Westenschouwen

Vroeger

Het vissersdorp Paalvoetsijde aan de monding van het water ‘de Hamer’ (Amer) is vermoedelijk in de twaalfde eeuw ontstaan en lag ca. 400 à 500 meter van het huidige strand. Het verdween waarschijnlijk in de tweede helft van de veertiende eeuw geheel in zee.

Vóór 1300 was verder landinwaarts al een nieuwe dijk en een haven aangelegd; in 1296 gaf hertog Jan van Brabant tolvrijdom aan allen die behoorden tot ‘de dorpe, die men heet Taleboitseinde ter nieuwer sluijse’. De landinwaartse verplaatsing werd gerealiseerd met de bedijking van de Burgh- en Westlandpolder, toen de kreek landinwaarts van Paalvoetsijde was afgedamd. Tot het in 1313 beschreven bezit van Witte van Haamstede behoorde ook Westland met het dorp ‘Nyerhaven’. De nieuwe haven werd vanaf 1400 algemeen aangeduid als Westenschouwen. De kerk was een dochterkerk van de kerk van Burgh.

De kerktoren van Westschouwen, gravure uit 1743

De kerktoren van Westschouwen, gravure uit 1743

 

Welvaart en ondergang

 

De belangrijkste bron van inkomsten van Westenschouwen was aanvankelijk de haringvisserij, nadien kwam ook de handel op. Westerschouwen groeide uit tot een welvarende gemeenschap. Begin zestiende eeuw kwam wegens de verzanding snel een einde aan de welvaart en trokken de kooplui naar Zierikzee. Dit verzanden kan verband houden met de langdurige bevloeiing van Noord-Beveland waardoor de stroom langs de kust van Schouwen zich heeft verlegd. Na het verzanden van de haven van Westenschouwen werd een haven aangelegd te Burghsluis die in 1770 door grondbraak verloren ging. Maar de welvaart van Westenschouwen was verdwenen en de kooplieden trokken naar Zierikzee waar ze zich vestigden. De zeemeerman en meermin zijn voorgoed verbonnden aan het wapen van Schouwen-Duiveland

 

Het wapen van Schouwen - Duiveland

Het wapen van Schouwen – Duiveland

De werkelijke reden?

De verzanding van de haven zou geen toeval zijn geweest als de overleveringen mogen geloven.

De volgende sage ontstond: Er was een grote vissershaven in Westenschouwen. Er heerste welvaart  maar die maakte de vissers overmoedig en wreed. Op een dag vingen ze een zeemeermin die met haar lange haren in de netten verstrikt was geraakt. De zeemeermin smeekte om haar vrijlating, maar de vissers lachten haar uit en namen haar mee aan wal. Uit de zee klonk een stem als een echo van haar leed. De vissers zagen een bebaarde zeemeerman met een kind in zijn armen. Zijn gezicht is bruin en zijn haren groen, het kindje had een blanke huid. De zeemeerman zwom met het schip mee volgde het tot bij de haven. De zeemeermin was inmiddels stervende en probeerde haar man en kind te zien. De vissers lieten het vrouwtje zien aan ‘dwaas-gierende’ vrouwen en verwonderde kinderen.

De zeemeerman strekte zijn armen naar zijn vrouw uit en riep tegen de mensen: “we hebben ons huis van schelpen gebouwd, we hebben de schelpen stuk voor stuk verzameld. Als de zeemeermin sterft, zal haar laatste gedachte gaan naar het huis”. Hij vroeg vol vertwijfeling medelijden te hebben. Hij vroeg zich af waarom de mensen wilden dat ze tijdens haar dood op de donkere aarde moet zijn.

De vrouwen en mannen lachten, in hun harten was geen plek voor medelijden. Het net met daarin de zeemeermin werd aan de watertoren gebonden. De mensen hoopten dat de zeemeerman nogmaals zou smeken om het leven van zijn vrouw, maar hij keek alleen en leed onder haar doodsstrijd.

De zeemeermin dacht aan haar man en kind en het schelpenhuis in het riet en stierf. De zeemeerman zwom daarop tot vlak onder de kust de haven in en de mensen gingen naar het strand, want ze wilden niets missen van zijn verdriet. De bewoners van Westenschouwen vermaakten zich uitstekend, maar de zeemeerman had geen boodschap aan de honende lach van de mensen. De mensen beseften niet hoe groot de kracht zijn wapens hadden. De zeemeerman gooide wier en zand in de geulen en ondiepten. Ook sprak hij een vloek uit over het dorpje:

‘Westenschouwen, ’t zal u rouwen

dat ge heeft geroofd mijn vrouwe,

Westenschouwen zal vergaan

alleen de toren zal blijven staan’

De zeemeerman zwom weg en keerde nooit terug. Winden en stormen dreven het zand en wier op en de mensen vluchtten uit hun huizen. De huizen stortten in, maar de toren werd gespaard.

De Plompe Toren

De Plompe Toren

 

Plompe Toren

De voorspelling is niet uitgekomen, want ook de toren is in 1845 voor afbraak verkocht en in 1845/46 afgebroken. Het gedicht wordt thans toepasselijk geacht op de ‘Plompe Toren’ van het voormalige dorp Koudekerke. De Plompe Toren is geopend voor toeristen: bij het openen van de deur van de toren wordt het verhaal van de zeemeermin automatisch afgespeeld en getoond via een verhalencarroussel.

Hoewel niet verdwenen hield Westerschouwen wel op  te bestaan. Tot 1816 was het nieuw gebouwde Westenschouwen een zelfstandige gemeente. In dat jaar ging het op in de gemeente Burgh. In 1997 ontstond de gemeente Schouwen-Duiveland waar Westenschouwen een onderdeel van uit ging maken.

Om de gedachte aan de sage van de zeemeermin in leven te houden is in april 2018, op de rotonde, een monumentje ter ere van dit ongelukkige vrouwtje geplaatst.

 

Het zeemeerminnetje op de Rotonde

Het zeemeerminnetje op de Rotonde

Toerisme

Inmiddels is Westenschouwen uitgegroeid tot een dorp dat zonder het toerisme geen bestaansrecht zou hebben. Vanaf het begin van de vorige eeuw ontwikkelde de ‘Kop van Schouwen’ zich snel als een gebied dat grote aantrekkingskracht had op dagjesmensen. Er werden tal van huizen gebouwd in Burgh en in Haamstede. Westenschouwen profiteerde daarvan mee.

Zicht op Westenschouwen

Zicht op Westenschouwen

 

 

 

 

In de winter een beetje ingedut, vanaf het begin van het voorjaar begint Westerschouwen tot leven te komen. Het is de tweede gemeente in de rij van zes waar de traditie van het straô rieën nog wordt beoefend. De stoet bont uitgedoste paarden vertrekt weliswaar vanuit Burgh, maar via de Boswachterij komen de paarden voor de uiteindelijke reiniging op het strand van Westenschouwen. Wilt u meer weten over deze traditie? Kijk dan hier.

 

Strao Rieen op Westenschouwen

Strao Rieen op Westenschouwen – Foto Carel Bruring

 

Met de tijd meegegaan

 

Ruim honderd jaar geleden bestond de duinenrand alleen ui de Dominiale Duinen zoals ze werden genoemd. Dat bestond uit een grote zandvlakte waar de wind vrij spel had en voor steeds nieuwe verstuivingen zorgde. Het weinige groen wat er groeide werd opgevreten door konijnen en schapen.

Omstreeks 1920 begon men, om een einde te maken aan deze woestijn, dennen te planten. Ook werden stuifschermen van wilgentenen geplaatst en ging men helm planten. Deze  maatregelen zorgden er voor dat de duinen hun huidige vormen kregen. De stranden die ook veel stabieler bleven kregen de naam de Domeinen.

 

Boswachterij Westerschouwen

 

Westerschouwen was inmiddels volop ontdekt door toeristen en de roep om meer bos werd groter. In de jaren zeventig van vorige eeuw kreeg Staatsbosbeheer het beheer over het gebied. Zij zag de redelijkheid van de vraag in en ze begon met de aanplant van eiken, berken, abelen en balsempopulieren.

Zo groeide Boswachterij Westerschouwen uit tot een bebost gebied van 330 ha. en werd het grootste bos in Zeeland.

Het bos is rijk aan vogels. In de oude hoge dennen kunt u nesten aanschouwen van roofvogels zoals buizerds en haviken. Vlinders, konijnen en ontelbaar veel vogels zoals onder andere fazanten treft u hier aan. In het duingebied lopen reeën, damherten en wilde shetlandpony’s.

Boswachterij Westerschouwen

Boswachterij Westerschouwen – Foto Dreamtheworld.nl

De Boswachterij Westerschouwen, de Meeuwenduinen, de Verklikkerduinen en de Vroongronden vallen allemaal onder de Kop van Schouwen. Deze natuurgebieden staan gezamenlijk geregistreerd als streng, beschermende wetgeving. De hele Kop, met uitzondering van het strand en de zeereep, is Beschermd Natuurmonument. Aan de buitenkant van de bossen vind u de excursieschuur. Bezoekers kunnen in de excursieschuur terecht voor gebiedsinformatie. Daarnaast zijn er afwisselende exposities. De excursieschuur is in het weekend en in de schoolvakanties van 13.30 tot 16.30 uur geopend.

De schoonste stranden

De schoonste stranden

Stranden

 

De eindeloze lijkende, brede stranden, verdeeld in de vier Domeinen, liggen aan de Noordzee. Het zijn bij uitstek familie en sportstranden. Maar zelfs in de zomerperiode kan men hier in alle rust van de zee en de zon genieten. Hier treft u gaan Zandvoortse of Scheveningse drukte. De schoonste stranden van Nederland liggen ook dit jaar weer in Zeeland. In de Schoonste Stranden Top 10 van NederlandSchoon worden maar liefst 9 plekken door Zeeuwse stranden bezet. Domburg, Nieuwvliet en Noord-Beveland voeren met vrijwel gelijke scores de lijst aan. De gemiddelde score is maar liefst 9,8.

De stranden zijn goed beveiligd en in de zomerse maanden zijn er leden van reddingsbrigades aanwezig.

Evenementen

 

Smullen op de markt

Smullen op de ma

 

 

Door een zo kleine buurtschap wordt er veel georganiseerd. Bekend is de jaarlijkse lentemarkt in het begin van mij. In tal van kramen worden u heerlijke, typisch Zeeuwse lekkernijen aangeboden. U kunt een keuze maken uit kunst, kitsch, hebbedingetjes en kleding.

 

Kortom, Westenschouwen heeft veel te bieden en kan aan veel verwende vakantiegangers bieden wat ze wensen. Ga eens kijken.