Het margarinemerk Zeeuws Meisje is, samen met Solo en Planta een van de oudste margarinemerken van Nederland. Het Zeeuws Meisje werd geboren omstreeks 1 juli 1894. Het beeldmerk is al die eeuwen bewaard gebleven en bestond uit het portretje van een jong meisje in Zeeuwse klederdracht.

Oude poster voor Planta margarine

Oude poster voor Planta margarine

Ontstaan.

Willem Jurgens kwam oorspronkelijk uit Limburg. Hij begon een boterhandel. Willem Jurgens reed de boeren in de omgeving af met paard en wagen en kocht de boter in. Thuis werd deze verpakt in vaten en verkocht.

Met name in Engeland was grote vraag naar Nederlandse boter. Willem kreeg daar voet tussen de deur en veel van zijn boter werd naar Engeland geëxporteerd.

Omdat Jurgens steeds meer moeite kreeg om aan de vraag te voldoen begon hij boter te kopen in het achterland. Vanuit Duitsland en zelfs Zwitserland importeerde hij boter. Omdat deze boter vaak heel verschillend van smaak en kleur was, ontwikkelde hij mengmachines die de verschillende botersoorten door elkaar kneedde.

Zeeuws melkmeisje

Zeeuws melkmeisje

Enorme groei

Via binnenvaartschepen werden de vaten boter naar Rotterdam vervoerd om vandaar verder te worden getransporteerd naar Engeland.

In 1854 richten de zonen van Jurgens, Anton en Johannes, de Firma Gebr. Jurgens op. Vooral door toedoen van Anton, kwam het zwaartepunt te liggen op de handel in boter. Aan het einde van de jaren zestig van die eeuw was Jurgens de grootste boterhandelaar van Europa. De omzet bedroeg ongeveer 250 ton per week. Maar de Engelse markt bleek onverzadigbaar.

Het transport begon echter op te breken. De boter kwam per schip vanuit Duitsland en Zwitserland naar Nijmegen. Vandaar werd het op karren naar Oss gebracht. In de fabriek werd de boter gekneed, eventueel gemengd met inferieure andere boter, zo nodig werd er zout en kleurstof aan toe gevoegd om dan verpakt te worden in houten vaatjes. Dan werd de vracht weer op karren naar het haventje van Lithoijen gebracht waar boten de lading overnamen en naar Rotterdam brachten. Kwaliteitsverlies en zelfs bederf was onvermijdelijk.

Kunstbotermerken Solo en Vero

Kunstbotermerken Solo en Vero

Kunstboter

Anton Jurgens had inmiddels een groot netwerk over Europa. Via dit netwerk hoorde hij over een Franse chemicus, Hippolyte Megè Mouriès. Deze zou een recept hebben ontwikkeld voor het maken van kunstboter. Omdat het voor Jurgens steeds moeilijker werd om aan roomboter te komen en deze niet lang houdbaar was leek deze vinding hem een ideale oplossing. Temeer omdat er in Frankrijk niets met deze vinding werd gedaan.

Anton stuurde zijn zoon Jan naar Frankrijk om het recept van deze kunstboter op te sporen. In Parijs ontmoette Jan Mouriès die besloot zijn recept voor een belachelijk lage prijs te verkopen. Het gevolg was dat in 1871 in Oss voor het eerst op grote schaal kunstboter, door Jurgens margarine genoemd, werd gemaakt. De eerste merken waren Solo en Vero

 

 

Van den Bergh (links) en Jurgens

Van den Bergh (links) en Jurgens

Van den Bergh

In Oss had zich gedurende de tijd dat Jurgens daar zijn fabrieken had een behoorlijke concurrent ontwikkeld in de familie van den Bergh. Er ontstond een moordende concurrentiestrijd. Door middel van eigen verpakkingen en bijzondere namen, van den Bergh voerde namen als Vitello en later Blue Band probeerden de fabrikanten zich te onderscheiden.

Het was uiteindelijk de familie van den Bergh die in 1891 besloot om vanwege betere transportmogelijkheden zijn fabriek over te plaatsen naar Rotterdam. In Oss verloren honderden mensen hun werk.

Handmatig inpakken van kunstboter

Handmatig inpakken van kunstboter

Margarine Unie.

Na jaren van felle concurrentie tussen de beide grootmachten, besloten de bedrijven in 1927 samen te gaan en werd de Margarine Unie opgericht. Na een fusie met de Engelse firma Lever Brothers ontstond Unilever, een samentrekking van Unie en Lever. In 1929 werd ook de margarinefabriek van Jurgens overgeplaatst naar Rotterdam.

De boterfabriek van Jurgens in Oss

De boterfabriek van Jurgens in Oss

Zeeuws Meisje

Zeeuws Meisje werd in de markt gezet omstreeks 1 juli 1894. De naam was heel bewust gekozen. In Friesland werden zuivelcoöperaties opgericht, deze provincie stond bekend om haar weiden en koeien.

Omdat Zeeland ook in verband werd gebracht met landbouw en veeteelt werd voor een Zeeuwse naam gekozen. Daarbij kwam dat het kleine Zeeuwse meisje als beeldmerk schattig aandeed. Maar niet in de laatste plaats werd Zeeuws Meisje een prijsvechter. Het zou tot diep in de twintigste eeuw het goedkoopste margarinemerk blijven.

Het eeuwenoude beeldmerk

Het eeuwenoude beeldmerk

Waar men met Blue Band spaaracties opzette voor plaatjes die later in een gekocht boek konden worden geplakt – ’40 sporten in woord en beeld’ en ‘Ik weet het’ een geïllustreerde jeugdencyclopedie –  zaten op de verpakking van elk pakje Zeeuws Meisje spaarzegels die een waarde van 1 cent vertegenwoordigden. Half Nederland knipte de zegeltjes uit het vette papier om ze in een enveloppe bij de kruidenier in te leveren en er een gulden voor te krijgen.

Deel 1 van het Blue Band sportboek

Deel 1 van het Blue Band sportboek

Goedkoop merk

Zeeuws Meisje werd bekend om de reclameslogans “Ons ben zuunig” en “maar geen cent te veel hoor”.

Een meisje in Zeeuwse klederdracht sprak deze gevleugelde woorden en stond daarmee symbool voor de spreekwoordelijke zuinige Zeeuwse volksaard. Het merk genoot een grote bekendheid bij het  Nederlandse publiek, maar werd door datzelfde publiek op den duur niet meer gekocht. Vandaar dat Unilever in 2000 aankondigde om het merk uit de handel te nemen. De toenmalige Commissaris van de Koningin van Zeeland, Wim van Gelder zei toen blij te zijn met het verdwijnen van het goedkope margarinemerk, omdat het, naar zijn oordeel, een ongewenste associatie opriep van een goedkoop, tweederangs product met de provincie Zeeland. Unilever is later teruggekomen op het besluit Zeeuws Meisje uit de handel te nemen. Wel is de productie verplaatst naar Hongarije.

 

 

 

 

Voorloper van Zeeuws meisje op een gevel in Dreischor

Voorloper van Zeeuws meisje op een gevel in Dreischor

Het echte Zeeuws Meisje

In 1975 werd voor het eerst een echt Zeeuws Meisje uitgekozen en gepresenteerd in een TV Commercial, kijk hier.  Zij werd het gezicht van de reclamecampagnes. Tijdens de viering van het 100-jarig jubileum van Zeeuws Meisje in 1994 werd na een spannende landelijke competitie een nieuw Zeeuws Meisje gekozen. Ook uit haar mond blijft trouw klinken: ‘geen cent te veel hoor!’ Maak hier kennis met het nieuwe Zeeuws Meisje.

 

Het Einde?

Unilever speelt momenteel met het plan de divisie die margarine produceert verkopen. Hiermee krijgen merken zoals Blue Band, Becel, Bona en Zeeuws Meisje waarschijnlijk een andere eigenaar.

Het is een van de maatregelen die het was- en voedingsmiddelenconcern treft om winstgevender te worden. Daarmee moet ook het rendement voor aandeelhouders worden opgekrikt en een vijandige overname door andere aandeelhouders worden voorkomen.

Toch, na 125 jaar, zouden wij het zien als een groot verlies.