Al in de tijd van het Merovingische huis werd in Zeeland het christendom beleden. Het Merovingische huis begon in 447 toen de naamgever Merovech, hoofdman van de stam van de Franken, aan de macht kwam. In feite was hij de stichter van het Frankische rijk.

Koning Clovis

Het duurde echter nog tot 482 tot de beroemde koning Clovis, die zich tot christen had bekeerd, de troon besteeg en het Frankische Rijk uitbreidde tot een rijk dat nagenoeg geheel Europa omvatte. Het voormalige keizerrijk viel in 751 uit elkaar.

Altaarportret van Elooi, 1508- Door Wolfgang Sauber

 

 

Bekeringen

 In de 7de eeuw werd het evangelie in Zeeland gepredikt door de heiligen Elooi, Willibrordus en Bavo. Zij zouden de grondleggers zijn geweest van het katholicisme in onze provincie. Tal van kerken die hun naam kregen getuigen nog van die tijd.

Een voorbeeld daarvan is de Sint Willibrordusbasiliek in Hulst. Deze kerk werd in de 15de  eeuw gebouwd maar pas in 1535 opgeleverd. Na de Hervorming werd de kerk protestants. Sinds de Franse tijd werd de kerk gedeeld met de rooms-katholieken. Vanaf 1930 is het weer een volledig rooms-katholieke kerk en werd het een basiliek

 

Willibrorduskerk in Hulst – foto Jaap Wolterbeek

Vanwege de invloed van de paus van Rome, welke groot was op de Frankische koningen, werd het rijk toen al verdeeld in bisdommen. In de Lage Landen waren dat Utrecht, Luik en Doornik.

Invloed van de kerk op de staat

In 1559 regeerde de Spaanse koning Filips II over ons land. Ook hij was een fanatiek aanhanger van het katholieke geloof. Op zijn wens werden de Nederlanden door paus Paulus IV opnieuw ingedeeld in kleinere, meer bestuurbare bisdommen. Zo ontstonden, onder gezag van het aartsbisdom Utrecht, de bisdommen Haarlem, ’s-Hertogenbosch, Roermond en Middelburg.

 

Paus Paulus IV

Bisdom Middelburg

Middelburg werd volgens de bul Super Universas zetel van een nieuw bisdom, maar wel een suffragaanbisdom van het aartsbisdom van Utrecht, een katholiek bisdom dat afhankelijk is van een aartsbisdom  dat geleid wordt door een metropoliet.

Nicolaas van der Borcht – ook wel Nicolaas de Castro genoemd – werd door Paulus IV benoemd tot eerste bisschop van Middelburg.

Nicolaas studeerde theologie in Leuven. Later werd hij  kanunnik aan het Mariakapittel te Utrecht. In 1550 werd hij genoemd onder de boekcensoren en in december 1556 kreeg hij een aanstelling als inquisiteur, waarna hij betrokken raakte bij verschillende processen tegen priesters in Noord-Holland.

Philips II liet zich overtuigen dat De Castro de geschikte man was als bisschop voor het nieuwe bisdom Middelburg en meende hem inkomsten te kunnen verschaffen door hem tevens de functie van abt van de rijke abdij op te dragen. Het overlijden van de voormalige abt, Matthias van Heeswijk in 1558 maakte de weg daarvoor vrij. De belangen van de abdij zouden daardoor ondergeschikt worden gemaakt aan die van het bisdom.

Maar daartegen rezen bezwaren, die na enige weken van onderhandelen door middel van een schikking voorlopig werden opgelost.

De abdij van Middelburg

Wijding De Castro

Op 26 december 1561 werd De Castro in de kathedraal te Mechelen tot bisschop gewijd. Op 31 december hield hij in Middelburg zijn plechtige intocht. Zijn bisschoppelijke residentie werd de abdij. Zijn kathedrale kerk werd de St.-Pieter of Noordmonsterkerk. Als abt van de abdij werd de bisschop meteen het eerste lid van de Staten van Zeeland.

De magistraat van Middelburg bleef echter bezwaren houden en sprak die uit toen er werd onderhandeld over de komst van deze bisschop, die als eerste zijn residentie binnen deze stad zou hebben en beschouwd mocht worden als een getrouw dienaar van de centrale regering.

 

De Noordmonsterkerk of Sint-Pieterskathedraal door Christijn.

 

Meningsverschillen

De stad maakte daarom het voorbehoud dat de bisschop geen nieuwigheden mocht invoeren en geen ‘privileges, handvesten, concordaten, politiën en goede usantiën’ zou veranderen. Grotere moeilijkheden rezen er echter met de Domproost in Utrecht, die weigerde De Castro enige bevoegdheid te geven over een gebied dat deel was van het aartsbisdom Utrecht. Door het instellen van nieuwe bisdommen achtte de Domproost zich namelijk aanzienlijk in zijn inkomsten geschaad.

 

Het wapen van het Domkapittel

De Castro dacht er niet aan om toe te geven en bij het geschil raakte zelfs de Geheime Raad in Brussel betrokken. Het duurde twee en een half jaar voor op 24 juli 1564 een overeenkomst werd bereikt.

De Castro had bijna geheel moeten capituleren. Bijna alle rechten, ook dat van visitatie, bleven aan de Domproost. Dat deze gang van zaken niet ten goede kwam aan de bloei van het nieuwe bisdom, is te begrijpen. Nog meer teleurstellingen wachtten de nieuwe bisschop. Hij hoopte dat de decreten van het concilie van Trente een grondige verbetering, zowel voor zijn bisdom als voor zijn eigen positie zouden betekenen.

Boek over de aanstelling van de Castro

 

 

 

Toen deze decreten eindelijk kwamen, waren ze voor De Castro teveel afgezwakt. Niettemin begon hij in 1566 met de voorbereiding van de eerste diocesane synode van zijn nieuwe bisdom. Over zijn aanstelling en de problemen daaromheen is in die tijd een interessant boekje geschreven.

Hagenpreken en beeldenstorm

In 1562 begon de hervorming in ons land. Wat startte met hagenpreken in Dishoek  die leidden tot de Beeldenstormen. In 1566 werd door deze beweging de parochiekerk van de abdij verwoest. Na het uitbreken van de opstand tegen de Spanjaarden koos Middelburg de kant van de Spanjaarden. De Castro stelde in 1569 na een inspectie, op verzoek van Alva een verslag op over de politieke voorkeuren van de Zeeuwse scholen.

Beeldenstorm

 

De troepen van Oranje en met name de Geuzen, waren het duidelijk niet eens met de opstelling van het bestuur van Middelburg. Eind april 1572 werd er een bestorming op Middelburg ingezet door 1100 Geuzen onder leiding van Jerome Tseraert. Zij beschikten echter over te weinig middelen en ondersteuning trokken ze zich na een dag alweer terug.

Beleg van Middelburg

Op 21 juni 1572 kwam er opnieuw een honderdtal Geuzen aan bij de stad, deze deden de volgende ochtend onder leiding van Bernard Nicolaas een bestormingspoging. Er volgde een uitval vanuit de stad en de Spanjaarden wisten de Geuzen te verdrijven

In 1573 werd door een aantal Geuzen meermaals een bestorming op de stad ondernomen. Door de voortdurende aanvallen en belegeringen werden binnen de stadsmuren de voedseltekorten steeds groter. De bevolking wist haar honger aardig te onderdrukken door het nuttigen van de eigengemaakte lijmkoeken. Deze vielen echter niet in de smaak bij de Spaanse soldaten. Om de honger te bestrijden werden  mensen de stad uitgezet die van weinig nut waren, zoals bedelaars. Allemaal ingrepen om voedsel te kunnen uitsparen.

Het beleg van Middelburg naar Frans Hogenber

 

In de zomer kwam een opnieuw een groep Geuzen onder leiding van Jacobus Schotte, na de verovering van Brigdamme naar Middelburg om een bestorming uit te voeren, die weer mislukte. Op 5 augustus werd het nabij gelegen Fort Rammekens door de Geuzen ingenomen. Rond de kerst was het voedseltekort zo nijpend dat er tussen de 1000 en 1500 burgers en soldaten stierven voor het einde van het jaar.

De situatie was niet langer levensvatbaar te noemen en de opvolger van legerleider Alva, Don Luis de Requenses  gaf in januari het bevel in tot het ontzetten en bevoorraden van de stad. Vanuit Bergen op Zoom vertrok Julian Romero met circa 70 schepen met soldaten en proviand naar Middelburg.

 

Slag bij Reimerswaal

De Slag bij Reimerswaal

Gelijktijdig vertrok vanuit Antwerpen Sancho d’Avila met een honderdtal schepen. De operatie werd een fiasco. De Geuzen enterden tijdens de Slag bij Reimerswaal  aan alle kanten de schepen waardoor Middelburg nooit bereikt werd. Begin februari had de stad nog voor minimaal twaalf dagen aan levensmiddelen, Mondragon stuurde diverse bodes naar Requesens. Hij kreeg echter nimmer antwoord terug. De bodes met brieven werden steeds weer onderschept.

 

Op 4 februari kreeg Mondragon een persoonlijke dwangbrief van Willem van Oranje, Hierin werd hem opgedragen de Middelburg binnen vier dagen de stad over te  geven. Ondertussen was er een flinke toestroom van Geuzen die de stad omsingelden. Op 6 februari deed men een uitval vanuit de stad onder leiding van Antoine van Bourgondië. Hij en andere burgers moesten hun misplaatste moed met de dood bekopen.

Dood van de bisschop

Iemand die het beleg ook niet overleefde was de bisschop. Hij kreeg, net als de rest van de stad zwaar dysenterie en op 17 mei 1573 overleed hij aan uitdroging.

Hij werd opgevolgd door Joannes van Strijen. Lang mocht deze van zijn bisdom niet genieten.

de Noordmonsterkerk

In 1574 zag Mondragon zich gedwongen zich over te geven aan de troepen van Willem van Oranje. Na de val van Middelburg vluchtten de geestelijke gezagsdragers hals over kop naar het nog katholieke Antwerpen.

De protestanten namen bezit van de Noordmonsterkerk. Daarmee was feitelijk een einde gekomen aan het kortstondig bestaan van het bisdom Middelburg. Bisschop van Strijen stierf in 1594 in Leuven.

Officieel werd bisdom Middelburg opgeheven op 26 mei 1603.

Nog steeds bestaand

Bij het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853 werd Zeeland toegevoegd aan het opnieuw ingestelde bisdom Haarlem. In 1955 kwam er een nieuwe herschikking en werd Zeeland toegevoegd aan het bisdom Breda.

Toch werd het bisdom Middelburg opnieuw opgericht. In 2018 kreeg het de functie van titulair bisdom. Maar het is nog nooit bezet geweest. WE wachten nog steeds op de derde bisschop van Middelburg.