Iedereen die de naam Buys Ballot hoort vallen weet meteen dat hij of zij die naam eerder heeft gehoord. Maar voor velen kan er niet meteen een link worden gelegd. Toch heeft deze Zeeuw een belangrijke erfenis aan onze maatschappij nagelaten.

 

Buys Ballot

Christophorus Henricus Diedericus Buys Ballot

 

Verhuizingen

Christophorus Henricus Diedericus Buis Ballot was de zoon van een predikant in Kloetinge. Antonie Buis Ballot was geen makkelijke dominee. Hij kwam uit een zeer welgestelde familie en verwend als hij  was, gewend zijn zin door te drijven.

Als predikant lukte dat vaak niet, waarop hij zijn gemeente verliet en verder trok. Zo was hij eerst dominee in Standdaarbuiten waar hij in 1816 vertrok om zich in Kloetinge te vestigen.

Een jaar later werd zijn zoon Christopher, op 10 oktober 1817, geboren.

 

02 geboortehuis

Geboortehuis van Buys Ballot in Kloetinge

 

 

De jonge Buis Ballot woonde niet lang in Kloetinge. In 1820 vertrok het gezin al weer naar een andere standplaats, Sint-Laurens op Walcheren. In 1830 kwam de familie Buis Ballot in Brakel bij Zaltbommel terecht.  In 1823 werd de jonge Buis Ballot zwaar ziek, maar gelukkig herstelde hij daarvan. In zijn gymnasiumjaren van 1830 tot 1835 was hij al een leerling met voorliefde voor getallen en hij doorliep het gymnasium dan ook probleemloos.  In september van datzelfde jaar schreef hij zich in aan de Universiteit van Utrecht, waar hij aanvankelijk, opvallend genoeg,  letteren ging studeren.

 

 

uni

Voormalige Universiteit Utrecht, nu Universiteitsmuseum

Scheikunde in Utrecht

In deze periode veranderde hij zijn naam. De I in zijn achternaam werd gewijzigd in een Y. Was het omdat dit deftiger stond of om zich af te zetten tegen zijn dominante vader? We weten het niet.

Zijn aanvankelijke belangstelling voor klassieke talen verdween geleidelijk om plaats te maken voor wis- en natuurkunde. In 1836 veranderde hij van studierichting, wat een gouden greep bleek te zijn.

Scheikunde werd zijn nieuwe liefde.  In 1839 slaagde hij voor zijn kandidaatsexamen.

In 1843 publiceerde Buys Ballot een tabellenboek voor het anorganisch chemisch practicum. Een jaar later, op 29 juni 1844 promoveerde hij magna cum laude op het proefschrift over cohesie en adhesie bij professor van Rees.

Na zijn promotie werd Buys Ballot benoemd tot lector in de geologie, mineralogie en in 1846 als lector in theoretische scheikunde aan de Universiteit van Utrecht. Maar er was een probleem. Scheikunde werd alleen als praktisch gebruikt. Wetenschappelijke scheikunde was een ondergeschoven kindje.

In 1847 werd hij buitengewoon en in 1857 gewoon hoogleraar in de wiskunde. Vanaf 1848 hield hij zich voornamelijk bezig met het geven van wiskundecolleges.

In 1867 volgde hij professor van Rees op als hoogleraar in de natuurkunde. Deze functie zou hij tot aan zijn dood bekleden.

Intussen deed Buys Ballot veel onderzoek naar theoretische scheikunde. Hij produceerde een groot repertorium van organische verbindingen. In 1849 publiceerde hij een boek over theoretische wiskunde. In dit boek trachtte hij een theorie te bewijzen die de wetten bevatte volgens welke lichamen onderling verbonden zijn en hun deeltjes veranderen.

Hoewel Buys Ballot zijn hele leven terug bleef komen op zijn materietheorie kregen zijn ideeën nauwelijks voet aan de grond omdat ze teveel afweken van de toen gebruikelijke theorieën.

Meteorologie als speelpop

05 800px-Krecke,_FWC

Frederik Wilhelm Krecke

Uit teleurstelling keerde hij zijn onderzoek de rug toe en ging zich helemaal op meteorologie storten, waarin hij overigens al eerder interesse had getoond.  In een brief aan een collega-scheikundige schreef hij dat hij “uit teleurstelling de meteorologie als speelpop” ter hand had genomen.

Zijn professor was natuurkundehoogleraar Richard van Rees, waarmee hij al samenwerkte tussen 1839 en 1843 bij waarnemingen vanaf de Utrechtse Smeetoren.

 

Eerste publicatie

In 1847 publiceerde hij voor het eerst over zijn nieuwe “speeltje”. Hij beschreef de maandelijkse variaties van de temperatuur in de loop van het hele jaar. Met zijn studiegenoot Frederik Wilhelm Krecke onderzocht hij hoe de hoeveelheid regen varieerde met de hoogte langs de Domtoren in Utrecht.

 

 

Sonnenberg

Samen met Krecke ontwikkelde hij het plan om het Bolwerk Sonnenborg aan de Utrechtse Stadsbuitengracht om te bouwen tot astronomisch en meteorologisch observatorium.

Johan Rudolpg Thorbecke - schilderij van Johan Herman Neuman

Johan Rudolpg Thorbecke – schilderij van Johan Herman Neuman

 

Hij vroeg hiervoor financiële steun aan bij toenmalig premier Thorbecke die zeer geïnteresseerd was in het idee. Om de regering van zijn plannen te overtuigen moest hij wel beargumenteren wat precies het nut van zo’n instituut was. Wat de doorslag gaf was zijn argument dat vooral de scheepvaart baat zou hebben bij weersvoorspellingen. Stormwaarschuwingen zorgden voor veiligheid op zee en aan de hand van het weer werden bovendien de snelste vaarroutes bepaald.

KNMI

Op 31 januari 1854 opende het Nederlands Meteorologisch Instituut haar deuren. Later kreeg het de toevoeging Koninklijk.

In datzelfde jaar publiceerde hij de eerste synoptische weerkaarten. Hij werd daardoor de grondlegger van de weerkaart en het weerbericht in Nederland.

Buys Ballot stimuleerde de ontwikkeling van verbeterde en nieuwe meetinstrumenten. Daaronder een poging te komen tot een automatisch weerstation, in samenwerking met de instrumentmaker Olland.

In 1878 richtte Buys Ballot het Internationaal Meteorologisch Comité op.

Het KNMI gezien vanaf Servaasbolwerk in Utrecht – omstreeks 1856- Steendruk P.W.van de Weijer

Hij werd echter vooral bekend door de zo beroemd geworden en in 1857 gepubliceerde wet die zijn naam kreeg. De wet van Buys Ballot. Door zijn talloze meteorologische waarnemingen kon hij als eerste in de praktijk het verband tussen luchtdruk en wind aantonen.

Zelfs orkanen volgen de wet van Buys Ballot. Hoe verwoestend Harvey en Irma ook waren, ook zij gehoorzaamden aan de wet van Buys Ballot. Op het noordelijk halfrond wervelen ze allemaal tegen de klok in, terwijl ze aan de andere kant van de wereld alles met de klok mee wegblazen.

De wet is een gevolg van de draaiing van de aarde. Winden kunnen dan wel recht op het lagedrukgebied af willen waaien, in de tussentijd draait de aarde onder hen door en wijken ze van hun lijn af. Dit zogeheten Coriolis-effect speelt overal.

“Staande met de rug naar de wind bevindt het lagedrukgebied zich op het Noordelijk halfrond links van de waarnemer en het hogedrukgebied rechts van hem. Op het zuidelijk halfrond is dit precies andersom.”

Voor deze publicatie dacht men dat de wind simpelweg van het hoge naar het lagedrukgebied waaide.

Eigen medaille

Op initiatief van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, waarvan Buys Ballot van 1855 tot 1890 lid was, werd in 1887 aan de Universiteit Utrecht ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van Buys Ballot als hoogleraar een geldbedrag bij elkaar gebracht. Het doel hiervan was, van de renteopbrengst regelmatig een gouden medaille te laten slaan en toe te kennen aan vooraanstaande meteorologen.

De Buys Ballot Medaille wordt om de tien jaar toegekend.

Begraafplaats Soestbergen

Begraafplaats Soesterbergen

Op 3 februari 1890 overleed Buys Ballot, Hij was onder andere Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, Grootofficier in de Orde van Sint-Jacob van het Zwaard, Commandeur in de Frans Jozef-Orde en Commandeur in de Kroonorde van Pruisen. Hij werd begraven op de begraafplaats ‘Soesterbergen’.

Op 22 september 1934 werd in zijn geboorteplaats Kloetinge een monument onthuld ter ere van Buys Ballot. De portretplaquette op het monument was vervaardigd door de beeldhouwer Pieter Puype. Later werd het monument gesloopt en is de plaquette ingemetseld in zijn geboortehuis aan het Marktveld 20.

 

Plaquette aan het geboortehuis van Buys Ballot

Plaquette aan het geboortehuis van Buys Ballot