Op 12 september 1938 werd in Hulst op de Houtmarkt de beeldengroep “Als de Vos de passie preekt” onthuld. Het beeld werd geschapen door de Belgische beeldhouwer Chris Ferket.

Als de vos de passie preekt

Als de vos de passie preekt

Reinaertstad

De reden hiervoor was dat in het verhaal plekken in de omgeving Hulst zijn te herkennen. De stad noemt zich dan ook Reinaertstad. Sinds het begin van de 20ste eeuw  begon men het cultureel belang van het verhaal van Reinaert de Vos in te zien en men besloot het een vaste plek in de stad te geven. Voorafgaand aan dit alles werden er flink wat studies verricht naar de situaties die voorkwamen in het verhaal.

In 1945 kwam er een tweede beeld, van de hand van Antoine Damen, op een andere locatie, net buiten de Gentse Poort.

Beelden

Dat Hulst zich verwant voelt met Reinaert blijkt uit een aantal Reinaert-zitbanken. Deze staan op plekken die voorkomen in de verhalen, zoals aan de rand van Nieuw-Namen, in Absdale en aan de Kreekzoom.

Beeldengroep bij de Gentse poort

Beeldengroep bij de Gentse poort

 

Het Diets werd populair

In de 13de eeuw werden in de Lage Landen steeds meer teksten in de volkstaal, het Nederlands, geschreven. Tot die tijd was Latijn de gangbare schrijftaal. Het Nederlands werd in die tijd Diets genoemd en bestond uit een groep onderling verwante dialecten, die zich vanaf de 7de eeuw waren gaan onderscheiden van de dialecten van het Hoogduits. De volkstaal raakte in de 13de eeuw in gebruik voor geschreven teksten in het bestuur en de rechtspraak en in de literatuur.

Reineke uit 1752.

Reineke uit 1752.

 

 

Het verhaal

Het verhaal van Reinaert de Vos is een fabel die zich afspeelt in de dierenwereld en waarin behoorlijk de draak wordt gestoken met de toenmalige samenleving. Het is een van de vroegste verhalen dat in de volkstaal werd geschreven. De vos speelt hierin een demonische rol. Dit verhaal is in vele talen uitgegeven.

De schrijver

Willem, die zichzelf Willem die Madocke Makede noemde, de schrijver “Van den vos Reinaerde” schreef in het Nederlands. Met deze naam verwees hij naar eerder werk van zijn hand. Hiervan is echter niets bewaard gebleven.

 

Het rijk geïllustreerde boek

Het rijk geïllustreerde verhaal van de vos

Van den vos Reinaerde is eigenlijk plagiaat. Het is een vrije bewerking van de Franse verhalen Les plaid (de pleitnotities)  waarin de vos Renard een hoofdrol vertolkt, geschreven omstreeks 1100. Om het makkelijker te maken het verhaal voor te dragen, schreef Willem zijn Reinaert in dichtvorm.

Simpel en satirisch

 

Het verhaal is simpel en satirisch. De wereld bestaat uit een dierenrijk, geleid door Koning Nobel. Op een van zijn hofdagen beklagen tal van dieren zich over de rare streken van Reinaert. De koning wijst eerst Bruun de beer, en later Tibeert de kater aan om de vos voor het gerecht te slepen. Het lukt hen niet en Reinaert zet het hen lelijk betaald.

Uiteindelijk lukt het Grimbeert de das, Reinaert in de kraag te vatten en voor de koning te brengen. Tijdens een daarop volgend proces wordt Reinaert ter dood veroordeeld.

List en bedrog

Terwijl alles in gereedheid wordt gebracht voor de uitvoering van het vonnis, ziet Reinaert, met een listig verzonnen verhaal, kans koning Nobel te overtuigen van zijn onschuld en wijst Bruun, Tibeert en Isengrijn de wolf aan als diegene die straf verdienen. Ook brengt hij een schat ter sprake en dit alles doet hij met zoveel overtuiging dat de koning hem gelooft en Reinaert vrijspreekt. Als snel neemt de vos zijn oude leventje weer op. Hij maakt opnieuw talloze slachtoffers en de hebzuchtige en makkelijk te manipuleren koning blijft teleurgesteld en beschaamd achter.

Illustratie uit de Franse uitgave

Illustratie uit de Franse uitgave

In dit gefantaseerde verhaal zijn veel opgevoerde plekken terug te voeren tot bestaande locaties. Er duiken plaatsen op ten noorden van Gent, in het Waasland en in Hulsterambacht, zoals Hulsterlo (Nieuw-Namen), het ten westen van Hulst gelegen Absdale en Elmare, de uithof van de Sint Pietersabdij ten zuiden van IJzendijke.

Het is met trots dat Hulst de herinnering aan deze schavuit levendig houdt. En voor bezoekers van de stad is het een heerlijke terugkeer in het verre verleden.

De schavuit

De schavuit