De laatste jaren is er veel maatschappelijke discussie over straatnamen waarop onze zeehelden worden herdacht. Meer aandacht nog krijgt de Zwarte Pieten discussie. Terecht of onterecht? Wij willen ons in onze almanac niet in deze discussie mengen. We beperken ons tot feiten en feitelijkheden. Maar we kunnen niet om sommige, minder graag gememoreerde feiten heen. Daarom, terecht of onterecht. Feit is dat in het hart van Middelburg ook een slavernij monument staat en Zeeland een woordje meesprak in de slavenhandel.

Als haringen in een tonnetje

Als haringen in een tonnetje  

De slavenhandel

De Trans-Atlantische slavenhandel die ontstond in de 16de eeuw was berucht. In Zuid-Amerika was een grote behoefte ontstaan aan goedkope arbeidskrachten die goed bestand waren tegen de harde arbeid en ziekten. Vooral in de 17de en 18de eeuw werden grote aantallen slaven vooral door Portugezen en Engelsen, maar ook door Spaanse en Nederlandse handelaren gekocht aan de West-Afrikaanse kust en verhandeld in Amerika. Geschat wordt dat in deze periode ongeveer 12 miljoen slaven zijn verkocht in Amerika. Het Nederlandse aandeel hierin was ca. 5%.

Scheepsmodel van een Zeeuwse 'slavenhaler' - Zeeuws Maritiem Museum

Scheepsmodel van een Zeeuwse ‘slavenhaler’ – Zeeuws Maritiem Museum

Het aandeel van de Republiek bedroeg dus 600.000 mensen. De slavenhandel door de West-Indische Compagnie, waarvan de Staten van Zeeland voor 2/9 eigenaar waren, heeft  vooral in de beginjaren bijgedragen aan de status van de Nederlanden als wereldmacht. Zeeuwen waren verantwoordelijk voor ca. 133.000 verhandelde slaven. Toch knaagde het en de Republiek zag wel in dat deze handel bijzonder immoreel was. Het was tegen de Christelijke normen en waarden en men hield zich hier dan ook ver buiten. Officieel was de handel in slaven dan ook zelfs verboden.

Gerespecteerde kooplieden en sjoemelaars

Pieter van der Haegen was een gerespecteerd koopman uit Utrecht. Hij charterde schepen en kapiteins om zijn vrachten over de wereldzeeën te vervoeren. Een van zijn kapiteins was de op Tenerife geboren Melchior van den Kerckhoven, Hij was kaperkapitein.

In november 1596 voer van den Kerckhoven met een, op de Portugezen buit gemaakt schip, de haven van Middelburg binnen. Een deel van de lading bestond uit 100 mensen uit het West-Afrikaanse Guinee. Zij zouden als slaaf worden verhandeld. Het snode plan van Van der Kerckhoven was de slaven hier te verkopen. Er werd zelfs een kijkdag georganiseerd.

De Hof van Zeeland in Middelburg, waar de Saten vergaderden (collectie Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata)

De Hof van Zeeland in Middelburg, waar de Saten vergaderden (collectie Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata)

De buit gemaakte gevangenen, zowel mannen, vrouwen en kinderen waren ook nog eens Christelijk gedoopt. Dit stuitte het Middelburgse stadsbestuur tegen de borst en daarom stak het om terechte morele gronden hier echter een stokje voor.

De Middelburgse burgemeester Adriaen Heindricksen ten Haefft  diende een protest in bij de Staten van Zeeland tegen de verkoop van deze mensen. Het protest diende op 15 november 1596 en werd in de Statenvergadering behandeld. Het Middelburgse stadsbestuur werd in het gelijk gesteld en alle slaven werden op last van de burgemeester in vrijheid gesteld.

Maar een oplossing bleek dit niet. De slaven waren door de stad gaan zwerven en de kapitein ging, als eigenaar van schip en lading, in beroep tegen de beslissing. Hij werd twee weken later in het gelijk gesteld.  Van den Kerckhoven ging met zijn bemanning op jacht naar ‘zijn’ slaven. Opnieuw werden de resterende mannen en vrouwen gevangen genomen en ingescheept om uiteindelijk alsnog in West-Indië verkocht te worden.

Geen lang leven beschoren

Het leven in het koude natte najaar in Zeeland was voor de achtergebleven slaven niet te doorstaan. Van negen van hen is bekend dat ze enige maanden later, in maart 1597 alsnog zijn gestorven en in Middelburg zijn begraven. Slechts een klein aantal bleef echter achter in Zeeland. Tijdens het korte oponthoud hadden zij werk gevonden en waren niet meer te achterhalen.

Het Slavernijmonument

Het Slavernijmonument

Monument

Ter herinnering aan hen en de duizenden andere slaven is het Zeeuws Slavernijmonument opgericht. In januari 2005 werd door de gemeente Middelburg aan Hedi Bogaers opdracht gegeven een monument te ontwerpen ter herinnering aan de slavenhandel en het daarbij behorende leed. Op 2 juli 2005 werd het beeld onthult op De Balans. Deze plaats was in de tijd van de slavenhandel het middelpunt van de bedrijfsvoering van de Middelburgse Commercie Compagnie. Hier waren de kantoren, pakhuizen, magazijnen en bestuurskamers gevestigd.

 

Hoewel een fraai monument, is het maar een kleine tegemoetkoming aan al het aangerichte leed.

Voor een impressie van wat zich in die tijd afspeelde, kijk hier.