Zwarte Piet, slavernij en nog meer.

In een brief aan het college vraagt de organisatie geen vergunning af te geven voor het kinderfeest. Het LPS schrijft aanvankelijk verheugd te zijn geweest over de afschaffing van Zwarte Piet, maar de metamorfose van de hulp van de Sint in een Spaanse edelman is een nieuwe domper. De activisten zien de Spaanse edelman als het symbool van het koloniale, onderdrukkende bewind van de vroegere Spaanse wereldmacht. (9 november 2017 – Patrick Meershoek en Simone van Zwienen – AD)

Als haringen in een tonnetje

Als haringen in een tonnetje

De Zwarte Pietendiscussie laait weer op en kent schijnbaar geen einde. En alles wordt terug gevoerd naar ons nationaal slavenverleden. Terecht of onterecht? Feit is dat in het hart van Middelburg ook een slavernij monument staat en Zeeland een hartig woordje meesprak in de slavenhandel.

De slavenhandel

De Trans-Atlantische slavenhandel die ontstond in de 16de eeuw was berucht. In Zuid-Amerika was een grote behoefte ontstaan aan goedkope arbeidskrachten die goed bestand waren tegen de harde arbeid en ziekten. In de 17de en 18de eeuw werden grote aantallen slaven vooral door Portugezen en Engelsen, maar ook door Spaanse en Nederlandse handelaren gekocht aan de West-Afrikaanse kust en verhandeld in Amerika. Geschat wordt dat in deze periode ongeveer 12 miljoen slaven zijn verkocht in Amerika. Het Nederlandse aandeel hierin was ca. 5%.

Scheepsmodel van een Zeeuwse 'slavenhaler' - Zeeuws Maritiem Museum

Scheepsmodel van een Zeeuwse ‘slavenhaler’ – Zeeuws Maritiem Museum

Het aandeel van de Republiek bedroeg dus 600.000 mensen. De slavenhandel door de West-Indische Compagnie, waarvan de Staten van Zeeland voor 2/9 eigenaar waren, heeft  vooral in de beginjaren bijgedragen aan de status van de Nederlanden als wereldmacht. Toch zag de Republiek wel in dat deze handel bijzonder immoreel was. Het was tegen de Christelijke normen en waarden en men hield zich hier dan ook ver buiten. Officieel was de handel in slaven dan ook verboden.

 

Gerespecteerde kooplieden en sjoemelaars

Pieter van der Haegen was een gerespecteerd koopman uit Utrecht. Hij charterde schepen en kapiteins om zijn vrachten over de wereldzeeën te vervoeren. Een van zijn kapiteins was de op Tenerife geboren Melchior van den Kerckhoven, Hij was kaperkaptein.

In november 1596 voer van den Kerckhoven met een, op de Portugezen buit gemaakt schip, de haven van Middelburg binnen. Een deel van de lading bestond uit 100 mensen uit het West-Afrikaanse Guinee. Zij zouden als slaaf worden verhandeld. Het was de bedoeling van van der Kerckhoven de slaven hier te verkopen. Er werd zelfs een kijkdag georganiseerd.

De Hof van Zeeland in Middelburg, waar de Saten vergaderden (collectie Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata)

De Hof van Zeeland in Middelburg, waar de Saten vergaderden (collectie Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata)

 

Het Middelburgse stadsbestuur stak hier echter een stokje voor. De gevangenen, zowel mannen, vrouwen en kinderen waren ook nog eens Christelijk gedoopt.

De Middelburgse burgemeester Adriaen Heindricksen ten Haefft  diende een protest in bij de Staten van Zeeland tegen de verkoop van deze mensen.

Het protest diende op 15 november 1596 en werd in de Statenvergadering behandeld. Het Middelburgse stadsbestuur werd in het gelijk gesteld en alle slaven werden op last van de burgemeester in vrijheid gesteld.

Maar een oplossing bleek dit niet. De slaven zwierven door de stad en de kapitein ging, als eigenaar van schip en lading, in beroep tegen de beslissing. Hij werd twee weken later in het gelijk gesteld.

Opnieuw werden de slaven ingescheept om uiteindelijk alsnog in West-Indië verkocht te worden.

Een klein aantal bleef echter achter in Zeeland. Tijdens het korte oponthoud hadden zij werk gevonden en waren niet meer te achterhalen.

Het leven in het koude natte Zeeland was door de achtergebleven slaven niet te doorstaan. Van negen van hen is bekend dat ze enige maanden later, in maart 1597 alsnog zijn gestorven en in Middelburg zijn begraven.

Monument

Het Slavernijmonument

Het Slavernijmonument

Ter herinnering aan hen en de duizenden andere slaven is het Zeeuws Slavernijmonument opgericht. In januari 2005 werd door de gemeente Middelburg aan Hedi Bogaers opdracht gegeven een monument te ontwerpen ter herinnering aan de slavenhandel en het daarbij behorende leed. Op 2 juli 2005 werd het beeld onthult op De Balans. Deze plaats was in de tijd van de slavenhandel het middelpunt van de bedrijfsvoering van de Middelburgse Commercie Compagnie. Hier waren de kantoren, pakhuizen, magazijnen en bestuurskamers gevestigd.

Hoewel een fraai monument, is het maar een kleine tegemoetkoming aan al het aangerichte leed.

 

Voor een impressie van wat zich in die tijd afspeelde, kijk hier.