Jonkheer Jacob Schorer werd op 5 juli 1760 in Middelburg geboren. Hij was een kind uit een aanzienlijke familie. Dat gold overigens ook voor zijn vrouw,  Jonkvrouw Johanna Maria van den Brande. Beide waren bij hun huwelijke bepaald niet onbemiddeld.

Politicus

Na zijn studie rechten stortte Schorer zich op de politiek waar hij snel carrière maakte. Hij startte als Gedeputeerde in de Staten Generaal voor de provincie Zeeland. Daarna werd hij aangesteld als tweede en eerste pensionaris van Middelburg. Een pensionaris of advocaat was de aanduiding voor de voornaamste adviseur in dienst van een stad of gewest in de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën.

Daarna werd hij benoemd tot burgemeester van Middelburg.

Jhr. J. W. Schorer

 

Burgemeester

Schorer was een principieel en godsdienstig man. Dat valt af te lezen uit aantekeningen van zijn biograaf De Kanter. Deze tekende op: ‘Hij beschouwde in Gemalin en kinderen die dierbaarste voorwerpen zijner zoo groote aardsche bezittingen’.

 

Hij bewoonde met zijn gezin de statige Commanderij achter de Oude Kerk. Momenteel biedt dit pand onderdak aan het Zeeuwse Archief. De naam is veranderd in het Van de Perrehuis, naar de bouwmeester Johan Adriaen van de Perre.

De vroegere commanderij – foto Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

 

 

Flexibel bestuurder.

 

Schorer kreeg tijdens zijn loopbaan te maken met verschillende heersers. Als bestuurder in verschillende functies moest hij voortdurend laveren. Dat deed hij gewetensvol, zorgvuldig en met verve. Schorer wordt dan ook geroemd als een pragmatisch bestuurder, integer, gedreven en loyaal. Uit zijn brieven, dagboeken (die hij nauwgezet bijhield) en toespraken komt naar voren hoe zorgvuldig hij was in zijn besluitvorming. Hij was recht door zee. En, niet zelden toonde hij zijn emoties.

Gasten van verschillend pluimage

Tijdens zijn werkzame leven en in zijn verschillende functies ontving Schorer tal van verschillende machthebbers. In 1786 sprak hij Stadhouder Willem V van Oranje toe.

In 1809 ontving hij de toenmalige koning van Holland, Lodewijk Napoleon.

Stadhouder Willem V van Oranje

 

In datzelfde jaar vielen de Engelsen Walcheren binnen omdat deze in oorlog waren met Napoleon en Antwerpen wilden veroveren. De Engelse officieren namen hun intrek in het huis van Schorer, tot zijn grote woede. Zij vrouw was hoog zwanger en stond op het punt te bevallen.

Lang bleven de vreemde soldaten niet. De expeditie liep uit op een groot fiasco omdat de Engelse soldaten in groten getale stierven aan de Zeeuwse koorts, die indertijd werd toegeschreven aan de ongezonde lucht op Walcheren en Zuid-Beveland. Waarschijnlijk ging het om een combinatie van malaria, vlektyfus, buiktyfus en dysenterie. Zo’n vierduizend soldaten bezweken hieraan voordat de troepenmacht eind december werd teruggetrokken. Naar schatting stierven nog eens vierduizend soldaten na terugkeer aan de ziekte.

Engelse troepen marcheren in augustus 1809 de stad Middelburg binnen

 

 

Napoleon.

In 1810 vond een bizarre ontmoeting plaats met de Franse keizer Napoleon. Het Koninkrijk Holland besloeg grote delen van het huidige Nederland. Daaronder de Zeeuwse eilanden. Staats-Vlaanderen (het latere Zeeuws-Vlaanderen). Deze waren in 1796 al ingelijfd bij Frankrijk.

Het departement Zeeland heeft bestaan van 1802 tot 1809. Het eiland Walcheren werd op 27 december 1809 door Frankrijk geannexeerd en toegevoegd aan het departement Schelde. Dit was het gevolg van de korte Engelse bezetting. Keizer Napoleon Bonaparte besloot hoogst persoonlijk de schade door de Engelsen aangebracht te gaan inspecteren. Daarbij zette hij zijn broer Lodewijks Napoleon, als koning, opzij.

Lodewijk Napoleon

 

En dat ging mis.

Schorer was op 9 mei 1810 nog druk bezig met de voorbereidingen voor het bezoek op het stadhuis. Daar werd hij gewaarschuwd door torenwachters. Deze hadden een grote stoet rijtuigen zien aankomen uit de richting van het Sloe. De keizer zou te vroeg arriveren. Schorer haastte zich met een delegatie naar de stadsgrens om Napoleon op te wachten.

Het bleek het loos alarm. De stoet rijtuigen bleek op weg naar Fort Rammekens, waar men de keizer verwachtte. En inderdaad bleek het keizerlijk gevolg daar geland. De keizer zelf was echter al te paard naar Vlissingen vertrokken om er de door de Engelsen aangerichte vernielingen in ogenschouw te nemen.

Schorer restte niets anders dan zijn ziel in lijdzaamheid te bezitten en nu richting Vlissingen af te reizen. Nabij de herberg Het Groene Woud wachtte hij Napoleon op. Het treffen dat daar uiteindelijk in de vroege avond volgde, zou Middelburg nog lang heugen.

Fort Rammekens, kaart van Nicolaas Visscher

Napoleon weigert stadssleutels

Aangezien de keizer zonder enige distinctieven reed, maakte Schorer de blunder door aanvankelijk de verkeerde persoon te begroeten. Naar eigen zeggen had Schorer “meer naar de rok, dan naar de persoon” gekeken en dan is zo’n fout nogal snel gemaakt. Nadat Schorer op zijn fout was gewezen en hij bij de ‘juiste Napoleon’ was gebracht, sprak hij de keizer aan, met de bedoeling hem op een zilveren schenkbord de sleutels van de stad te overhandigen.

Napoleon reageerde echter uiterst geïrriteerd. Hij viel Schorer direct in de rede en weigerde de hem aangeboden sleutels te aanvaarden. Hij wenste geen sleutels te ontvangen die eerst kort geleden aan de Engelsen waren aangeboden. Bovendien verwenste hij de stad omdat er het jaar daarvoor, bij de aankomst van de Engelsen, feestverlichting zou zijn aangebracht.

Een ceremoniële stadssleutel

Schurk

Toen Schorer daarop beide aantijgingen met kracht van de hand wees, vroeg Napoleon wie hij eigenlijk was. Schorer maakte zich als burgemeester bekend, waarop Napoleons bitse antwoord was: “Le bourgemaître de votre ville est un scélérat et il sera sévèrement puni” (“De burgemeester van uw stad is een schurk en hij zal streng worden gestraft”). Een moment later gaf hij zijn paard de sporen, een verbijsterde delegatie achter zich latend. “Stupéfait” keerde men in de stad terug; een stad waar de keizer zichzelf al een weg naar de Abdij had gebaand.

 

Keizer Napoleon Bonaparte

Smaad en eer

Het bericht van Napoleons belediging ging als een lopend vuurtje door Middelburg heen. Schorer kreeg echter veel bijval. Nog die zelfde avond werd de keizer een request aangeboden, waarin Schorer en de stad van alle beschuldigingen werden vrijgepleit. Het waren voor Schorer uiterst bewogen ogenblikken. “Zoo veel smaad en zoveel eer bejegende mij nooit op eenen dag”, zo noteerde hij die avond in zijn dagboek. Hij troostte zich echter met de gedachte dat hij “een goed geweeten” had en dat er “veel waardiger menschen dan hij, nog veel meer leed onverdiend was wedervaaren.”

Vrijmoedige verdediging

De volgende dag werd Schorer bij de keizer ontboden. En ook bij deze gelegenheid verdedigde hij zich met grote vrijmoedigheid. En warempel, Napoleon luisterde. Schorers kordate gedrag beviel hem kennelijk. Het onderhoud duurde daardoor meer dan een uur, waarbij ook de staatkundige positie van het eiland Walcheren aan de orde kwam. Nauwelijks een dag later werd Schorer door de keizer persoonlijk in een commissie benoemd die de belangen van de stad en het eiland op schrift zou moeten stellen. En zelfs toen had Schorer nog het lef om op te merken dat hij zichzelf nog steeds in dienst achtte van de koning van Holland – Napoleons broer dus – en dat het aannemen van het lidmaatschap van deze commissie niet inhield dat hij zich aan de keizer verbond. Napoleon deed er het zwijgen toe en vertrok.

Dagboek van Jacob Hendrik Schorer 28 juli 1809 tot 6 december 1810

Vele heersers

Schorer sluit deze veelbewogen periode af met de woorden: “Alzo was nu wederom deze époque geëindigd, voor mij in allen deele zo belangrijk. Ik had nu in hetzelfde huis en de Abdij verwelkomt: in 1786 den prins van Oranje, in 1809 den koning van Holland, in ’t zelfde jaar had ik, zonder te verwelkomen want het was allebehalve dat, gezien den graaf van Chatham, als commandant en chef der expeditie, en in 1810 den keizer van Vrankrijk geharagueert (toegesproken). Welk een samenloop van omstandigheden. Ik verlies mij erin.” (Dagboek Schorer, 13 februari 1810).

Held van de dag

Heel de stad feliciteerde Schorer daarop met zo’n gelukkige ommekeer. Voor de Zeeuwen was Schorer de held van de dag. Nog jaren later ontlokte het gebeuren aan Schorers jeugdvriend Jona Willem te Water de opmerking: “Dit voorbeeld doet ons zien, hoe valsche beschuldigingen op een blank geweten afstuiten, en welken invloed een vaderlandsch hart eneene vrijmoedige taal kunnen krijgen op de gezindheid van de stugste dwingelanden.”

Jona Willem te Water

 

Gegijzeld

De ontmoeting met Napoleon zou overigens niet Schorers laatste botsing met de Fransen zijn. In december 1813, kort voor de ineenstorting van het keizerrijk, werd hij als erkend Middelburgs notabele als gijzelaar te Vlissingen gevangen gezet. Tijdens zijn gijzeling hield Schorer een dagboek bij en schreef hij brieven om zijn toestand en die van de stad onder de aandacht te brengen. Hoewel het maar om een korte periode ging, heeft ook deze gevangenschap bijgedragen tot het beeld van Schorer als een onverzettelijk en principieel man.

Benoeming tot Gouverneur van Zeeland

Napoleon leverde na die tijd nog enkele veldslagen welke hij verloor. Op 6 april 1813 werd Napoleon door de Franse senaat en de Russiche tsaar Alexander gedwongen om onvoorwaardelijk troonafstand te doen. Op 11 april tekende hij deze akte in Fontainebleau. Nederland werd weer een koninkrijk, nu onder een Oranje, koning Willem I.

Koning Willem I staande met de grondwet van 1815

 

Nauwelijks een maand later werd Schorer door de benoemde soevereine vorst Willem I gevraagd om commissaris-generaal van Zeeland te worden. Ook deze opdracht weigerde hij niet. Daartoe bezat hij eenvoudigweg te veel plichtsbesef. En laten we wel wezen, aan uiteenlopende “overheden” was hij inmiddels wel gewend geraakt.

Publicatie uit 1814 waarin Schorer oproept tot trouw aan de koning

 

 

 

 

 

Op 16 mei 1813 van dat jaar volgde zijn benoeming tot Gouverneur der provincie Zeeland. Vanwege gezondheidsproblemen nam zijn schoonzoon H.J. van Doorn van Westcapelle, zijn latere opvolger als Gouverneur van Zeeland, de post vanaf 16 juli 1817 waar. Schorer bekleedde de functie van Gouverneur van Zeeland tot 18 september 1817.

 

 

 

Ondanks zijn slechte gezondheid bleef hij zich met het bestuur van Zeeland bemoeien. Schorer overleed uiteindelijk op 19 januari 1822, bijna 62 jaar oud. Zeeland verloor een van haar grootste beschermers.

Overlijdensregister Middelburg

Bron: Zeeuws Archief