De mens heeft altijd al willen vliegen. Denk aan Icaris. Icarus en zijn vader Daedalus werden door koning Minos gevangen gehouden op Kreta. Daedalus bedacht een manier om te ontsnappen: hij bouwde vleugels van een houten raamwerk, bezet met veren in een boog vastgezet met was. De was zou kunnen smelten. Daarom waarschuwde Daedalus Icarus om niet te hoog en dicht bij de zon te vliegen, maar ook niet te laag, omdat de vleugels te zwaar zouden worden van het zeewater. In zijn enthousiasme werd Icarus echter roekeloos; hij vloog toch te hoog waardoor de was smolt en hij stortte neer in de Egeïsche Zee. Maar het verlangen om te vliegen bleef.

Het neerstorten van Icaris – Peter Paul Rubens

Geschiedenis

De volgende die zich, voor zover bekend, bezig ging houden met vliegen, was Leonardo Da Vince. In de 15e eeuw ontwierp jij iets dat op een luchtvaartuig lijkt, maar omdat hij niets publiceerde, beïnvloedde hij de ontwikkeling niet.

Tekening van het vliegtuig van Leonardo Da Vinci

 

 

 

 

In 1783 vond de eerste ballonvlucht plaats met een heteluchtballon door de gebroeders Montgolfier. Otto Lilientha lukte het in 1894 voor het eerst te glijden op de lucht, en hij vond zo het zweefvliegen uit. Ferdinand von Zeppelin bouwde in 1900 zijn eerste zeppelin, een luchtschip gevuld met gas.

De gebroeders Montgolfier

Gemotoriseerd

De eerste vlucht met een gemotoriseerd vliegtuig werd geclaimd door Gustave Whitehead (geboren als Gustav Weißkopf) uit Duitsland, die beweerde dat hij op 14 augustus 1901 in Fairfield in de Amerikaanse staat Connecticut met zijn vliegtuig Number 21 (20 PK-motor, die draaide op acetyleen en perslucht 800 meter ver vloog op 15 meter hoogte en vervolgens veilig landde. Zijn vlucht werd verslagen door een journalist van het dagblad Bridgeport Herald, die echter geen foto’s maakte. Whitehead zelf heeft zijn vlucht niet schriftelijk vastgelegd, zodat voor deze bewering geen sluitend bewijs is.

De Duitser Karl Jatho beweerde op 18 augustus 1903 in Hannover te hebben “gevlogen” over een afstand van 20 meter, op 30 centimeter hoogte, en hiervoor 4 ooggetuigen te hebben. In november van datzelfde jaar verbeterde hij dit tot een afstand van circa 60 meter, op 3 meter hoogte. Deze vlucht wordt echter beschouwd als “ongecontroleerd” (geen controle hebbend over de besturingsorganen).

The Wright Flyer

Het waren de gebroeders Wright uit de Verenigde Staten die de eersten waren die een gecontroleerde vlucht maakten. Hun Wright Flyer was een gemotoriseerd vliegtuig dat een vlucht maakt, in december 1903. Daarna ging het snel. De Fransman Louis Bleriot was in 1909 de eerste die Het Kanaal door de lucht overstak. De Amerikaan Charles Lindbergh was de eerste piloot die solo en non-stop over de Atlantische Oceaan vloog. De burger luchtvaart was geboren.

Schouwen-Duiveland

In 1930 begon men met de aanleg van een vliegveld op Schouwen-Duiveland. Dit kwam te liggen bij de toenmalige gemeente Haamstede. In 1931 was men gereed met de bouw en ‘Vliegveld Westenschouwen’ werd officieel geopend. Als snel werd de naam gewijzigd in Vliegveld Haamstede.

Passagiers op het miljonairslijntje

Zeeuwse passagiers op het miljonairslijntje

Miljonairslijntje

Vliegveld Haamstede was het eerste vliegveld waarop de KLM, vanaf Waalhaven bij Rotterdam, binnenlandse vluchten uit voerde. Het succes was zo groot dat in 1932 de lijn werd uitgebreid naar Vlissingen en vandaar naar Knokke in België. De reden daarvoor was dat casino’s in Nederland verboden waren. In België kon men naar hartenlust gokken. Vooral rijke Rotterdammers lieten zich door de lucht vervoeren, hopend op geluk of nog meer rijkdom. Al snel kreeg deze lijn dan ook de bijnaam ‘het Miljonairslijntje’, want ‘Voor gokke naar Knokke’ was het motto.

Affiche uit 1930

Affiche uit 1930

De lijn en het vliegveld bleken een voltreffer voor de KLM. In 1936 was Vliegveld Haamstede, na Schiphol en Waalhaven, het grootste en drukste vliegveld van Nederland.
Op 20 juli 1937 werd de 25.000ste passagier geboekt.

Westerlichttoren

Het vliegveld werd aangelegd vlak bij de vuurtoren West Schouwen ook wel de Westerlichttoren. De vuurtoren is gebouwd in 1837 naar een ontwerp van de architect Valk. Met zijn lichthoogte van 58 meter is de toren één van de hoogste van Nederland.

De herkenbare vuurtoren

De herkenbare vuurtoren

De toren is vooral bekend vanwege de beschildering in een rode en witte band die spiraalvormig omhoog lopen. Deze beschildering werd aangebracht als extra waarschuwing voor de vliegtuigen die gebruik maakten van het vliegveld.
De Westerlichttoren werd vooral bekend doordat de graficus Ootje Oxenaar hem als ontwerp koos voor het vroegere bankbiljet van 250 gulden. Het biljet werd daarom in de volksmond “de vuurtoren” genoemd.

 

Oorlog

In september 1939, na de afkondiging van de mobilisatie, werd de vliegeropleiding van het Wapen der Militaire Luchtvaart, vanuit Soesterberg naar Haamstede overgeplaatst. Op 13 maart 1940 was het gedaan met de burgerluchtvaart. Het vliegveld kreeg, op last van defensie, een uitsluitend militaire functie.

Esquadron Fokkers

Esquadron Fokkers

De Duitse Luftaffe voerde in de eerste dagen van de Tweede Wereldoorlog aanvallen uit op het vliegveld. In de vroege ochtend van 10 mei 1940 brak een zwarte periode voor het vliegveld aan. Twaalf Messerschmitts 110 kwamen in duikvlucht af op de vliegtuigen, hangaar en barakken met alle dramatische gevolgen van dien. Daarbij werden een twintigtal van de hier gestationeerde Fokkers en Koolhovens vernietigd.
Op 13 mei werd het vliegveld op last van het Commando Zeeland ontruimd. De 160 militairen die daar nog gelegerd waren werden in stelling gelegd tussen Scharendijke en Serooskerke. Maar enige dagen later capituleerde Nederland. De laatste soldaten vertrokken naar Frankrijk, om vandaar over te steken naar Engeland. Samen met 60 adelborsten uit Den Helder vormden zij de kern van wat later de Prinses Irene Brigade zou worden.

In Duitse handen

De Luftwaffe ging snel over tot het herstel van het vliegveld. De locatie was bijzonder geschikt voor de luchtverdediging van hun scheepskonvooien die onder de kust voeren. Tussen medio 1940 en 1942 waren meestal een of twee squadrons op Haamstede gelegerd.
Om de aandacht van de geallieerden af te lijden werd zelfs, tussen Burg-Haamsteden en Renesse, aan de Vroonweg, een ‘schijnvliegveld’ aangelegd. Op een luchtfoto uit 1943 van het vliegveld is het nep-vliegveld duidelijk te zien.

Vliegveld Haamstede en het nep vliegveld

Vliegveld Haamstede en het nep vliegveld

Naast de commandobunker van het vliegveld, werden door de Duitsers nog een tiental bunkers gebouwd. Deze dienden ter verdediging van het vliegveld. Dit waren voornamelijk manschappenverblijfplaatsen en stellingen voor luchtafweergeschut.
Naarmate de oorlog vorderde moesten de Duitsers prioriteiten stellen bij de verdediging van de kust. De omgeving van Noord Frankrijk en het Kanaal vroeg meer en meer inspanning. Vliegveld Haamstede werd steeds minder gebruikt en in 1943 opgeheven. Maar niet nadat het vliegveld volledig onklaar was gemaakt.

Eigenlijk was dit het definitieve einde voor Vliegveld Haamstede. Na de oorlog werd het eigenlijk niet meer in haar oude glorie hersteld. Officieel is het nog steeds aangewezen als luchtvaartterrein, maar alleen zweefvliegtuinen starten en landen hier.

Zweven in stilte

Zweven in stilte

 

En daar wordt momenteel door Vliegclub Haamstede dankbaar gebruik van gemaakt. Vliegclub Haamstede bestaat ruim 45 jaar. In deze tijd is de club uitgegroeid tot een vereniging met een meer dan volwaardige vloot en rollend materieel dat in uitstekende staat verkeerd.

Omroep Zeeland heeft een leuke korte film over de eerste luchtvaart jaren uitgezonden