Op 20 juni 1854 werd in Middelburg Elize Baart geboren. Zij was het derde meisje uit een gezin van vier keurig opgevoede jonge dametjes. Haar vader, Kornelis, winkelier in manufacturen, en haar moeder, Wilhelmina stonden in voor een goede opvoeding en scholing. Ze stelden zich op het standpunt dat hun dochters eenmaal volwassen, voor zichzelf zouden moeten zorgen. Kornelis vertrouwde zijn dochters zo ver, dat hij, zoals toen door de wet werd geëist, hen op hun 21ste meerderjarig en zelfstandig verklaarde.

 

Vader Kornelis Baart verklaart Elise in 1876 op 21-jarige leeftijd meerderjarig, zodat zij zelfstandig financiële handelingen kan verrichten Middelburgsche Courant van 14 februari 1876,

Vader Kornelis Baart verklaart Elise in 1876 op 21-jarige leeftijd meerderjarig, zodat zij zelfstandig financiële handelingen kan verrichten Middelburgsche Courant van 14 februari 1876

Excentriek

Eliza kreeg op jonge leeftijd al het stempel excentriek opgeplakt. Zij viel op vanwege haar vooruitstrevende ideeën over vrouwenemancipatie, de toen zogenoemde ‘Vrouwenkwestie’. Als tiener raakte werd zij sterk  beïnvloed door Mina Kruseman, die zich later  op zou werpen als haar mentrix.

Elize Baart - Foto Albert Greiner - Theater Instituut Amsterdam

Elize Baart – Foto Albert Greiner – Theater Instituut Amsterdam 

Kruseman

Mina Kruseman was een generaalsdochter, in Velp geboren en verbleef op tal van plaatsen op de wereld. Zij was schrijfster, actrice, zangeres en voordrachtkunstenares. Zij ontwikkelde zich tot één van de eerste Nederlandse feministen. Zo was zij tegen een huwelijk uit conventie. Dat vond zij onzedelijk en stelde het gelijk aan prostitutie. Volgens haar moesten vrouwen een behoorlijke opleiding krijgen en hadden ze recht op een fatsoenlijke broodwinning.

Mina Kruseman

Mina Kruseman

Schrijfster en actrice

Elize raakte bevriend met Kruseman. Deze laatste hielp haar in 1874 met de publicatie van twee novellen: ‘Koket’ en ‘Een oude jongejuffrouw’. Ook besloten de twee te gaan acteren. Maar een sollicitatie bij het Nederlandsch Tooneel liep uit op een teleurstelling.

Toch stond Elize vier jaar later bij dat gezelschap op het tonaal. Zij speelde een kleine rol in ‘Vorstenschool’ van Multatuli als het naaistertje Hanna.

Affiche van een blik in de kunstenaarswereld

Affiche van een blik in de kunstenaarswereld

 

 

In 1875 trok Elize met Kruseman en een andere leerlinge, Helene Gerritsen, door het land om de het door Kruseman geschreven dramastuk ‘Een blik in de kunstenaarswereld’ op te voeren. Het bleef bij een eenmalige voorstelling.

 

Korteweg

Bastiaan Korteweg was leraar aan de Militaire Academie in Breda. Helemaal op zijn plaats was hij daar niet. Zijn antimilitaristische ideeën kostten hem in 1876 zijn baan.

 

 

Korteweg

Bastiaan Korteweg

Met deze vrijdenker leerde Elize een geestverwant kennen. De verloving van beiden betekende het einde van de relatie met Kruseman.

Korteweg bood haar de mogelijkheid om in het vrijdenkersblad ‘Tolk van de Vooruitgang’ haar novelle ‘Twee verwoeste levens’ te publiceren. Daarin stelde Elize de wantoestanden in de arbeiderswijken, zoals kindermoord en de positie van achtergestelde vrouwen, aan de kaak.

Publiciste

In de ‘Werkmansbode’, de opvolger van de ‘Werkman’ het orgaan van het Algemeen Nederlandsch Werklieden Verbond (ANWV) publiceerde zij op 16 april 1879 een artikel. Het was een pleidooi voor het gebruik van anticonceptiemiddelen. In dat artikel bestreed zij de opvatting dat anticonceptie gezien kon worden als vuiligheid en als een verdorven seksuele middel. In tegenstelling, wierp zij op; ‘wantoestanden in arbeidersbuurten, kindermoord en afgetobde vrouwen moesten worden gezien als vuiligheid. Door middel van anticonceptie zou er iets gedaan kunnen worden aan die misstanden’.

Omslag van de Werkmansbode

Omslag van de Werkmansbode

 

 Tragisch einde

In februari 1879 trouwde Elize met Korteweg. Na hun huwelijk vestigde het paar zich in Groningen waar Korteweg als effectenhandelaar aan de slag ging. Haar huwelijk met deze begaafde man met zijn idealistische en tegendraadse ideeën  was van korte duur. In Groningen woonden ze teleurgesteld in het leven, op kamers en lieten al hun eten thuis brengen.

 

Acht maanden later, op 13 oktober 1879, dronk het paar een glas met cyaankali vermengde wijn en zij stierven in elkaars armen. In een tragische afscheidsbrief schreven zij het leven moe te zijn en het nirwana te willen binnengaan. Eliza werd 24 jaar en Korteweg 30.

Bericht over de zelfmoord van Baart en Korteweg in de Goesche Courant van 18 oktober 1879, pag. 2. Voor uitgebreid artikel zie Krantenbank Zeeland (2)

Bericht over de zelfmoord van Baart en Korteweg in de Goesche Courant van 18 oktober 1879, pag. 2. Voor uitgebreid artikel zie Krantenbank Zeeland (2)

De hele Nederlandse pers vermeldde het tragische gebeuren met een voor die tijd opvallende ingetogenheid.