Pieter Warren was waterbouwkundig ingenieur. Hij was getrouwd met de onderwijzeres Albertina Temmetje Mennes. Het leven was goed voor hen. Samen woonden ze in een ruime woning aan het einde van de Borsselse Zeedijk in de gelijknamige gemeente.

Op 20 oktober 1921 werd hier hun zoon Hans geboren. Hij zou het enig kind blijven.

Het dorpsplein van Borssele omstreeks 1900

Het dorpsplein van Borssele omstreeks 1900

Jeugd en opleiding

Vanwege de afgelegen plek van de woning en als enig kind had de jonge Hans weinig contact met leeftijdsgenoten. Hij bezocht de Openbare Lagere School in zijn eigen dorp. Hoofdonderwijzer de Priester maakte hem enthousiast voor de natuur.

Na de lagere school ging Warren naar het Goese Lyceum. Een van zijn docenten, Ernst Jacobi – die later directeur van Artis zou worden – wakkerde zijn liefde voor het vak biologie nog verder aan. Deze liefde uitte zich op verschillende manieren. Hij trok de polders in, gewapend met een verrekijker. Hij tekende vogels die hij gespot had en bleek een verdienstelijk fotograaf.

Dat Warren een ijverig student was kunnen we niet zeggen. Hij bleef zitten in de 4de klas. Maar uiteindelijk slaagde hij aan het lyceum in 1941.

Jac. P. Thijsse

Jac. P. Thijsse

 

Schrijver en onderzoeker

 Na het afronden van zijn opleiding begon Warren al met schrijven. Zijn artikelen, ook in de PZC, vooral over vogels, verschenen in natuurtijdschriften zoals ‘In weer en wind’, ‘De levende natuur’ en ‘De wandelaar’. Hij kreeg contact met de bekende Jac. P. Thijsse, de man van de Verkade albums, met wie hij ook correspondeerde. Voor Warren was Thijsse zijn grote voorbeeld. Thijsse op zijn beurt zag Warren als zijn opvolger.

Warren werkte ook enige tijd aan het Meertensinstituut. Deze instelling onderzoekt de Nederlandse taal en cultuur. Daar hield Warren zich voornamelijk bezig naar onderzoek van verschillende dialecten.

 

 

De Spinhuis Poort, de entree van het Meertens instituut. Foto Brbbl httpscommons.wikimedia.org.

De Spinhuis Poort, de entree van het Meertens instituut. Foto Brbbl httpscommons.wikimedia.org.

Dagboeken

In diezelfde periode begon hij met het bijhouden van een dagboek. Aanvankelijk beschreef hij hierin zijn natuurobservaties. Maar al snel werd het persoonlijker. Hij ging dieper in op de spanningen binnen zijn ouderlijk huis. Zijn ouders werden nooit lid van de NSB, maar hadden wel duidelijk pro-Duitse sympathieën.  Dat leidde tot behoorlijke ergernissen bij Warren die hier niets van moest weten.

Warren werkte in die periode nog als ambtenaar bij de gemeente Borssele.

 

Hans Warren

Hans Warren

Boeken

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte Warren mee aan verschillende illegale tijdschriften, waaronder ‘Parade der Profeten’.

Na het beëindigen van de oorlog begon hij met het schrijven van boeken. Zijn eerste werk was ‘Pastorale’, zijn poëziedebuut uit 1946, dat later opnieuw is verschenen in de Verzamelde Gedichten – 1941-1971.

Later verschenen andere boeken; een boek over het leven en werk van Jac P. Thijsse en een studie over nachtvogels. Ook ging Warren enkele relaties aan met mannen.

 

Verzamelde gedichten

Verzamelde gedichten

Huwelijk

Warren kreeg een relatie met de Goese Maria de Roo, de latere vrouw van Jan Wolkers. Vanwege zijn seksuele voorkeur voor mannen was dit gedoemd te mislukken. Maar toch… Hij ontmoette een Engelse vrouw die hij in zijn ‘Geheim Dagboek’ Mabel MacLaurin noemde. Zij was zwanger van Warren geraakt, een reden waarom hij in 1952 met haar trouwde. Het paar kreeg drie kinderen.

Parijs

Kort na het sluiten van hun huwelijk kreeg zij een baan als docente in Parijs aangeboden. Het gezin verhuisde en Warren ging vanuit Parijs werken. Maar hier, in het bruisende nachtleven, staken door contacten met vooral Noord Afrikaanse jongens, de onderdrukte homofiele gevoelens de kop weer op. Dit leek zijn creativiteit te stimuleren. In Parijs verschenen drie dichtbundels.

Zijn huwelijk kwam hierdoor steeds meer onder druk te staan. Toch bleef het paar 23 jaar getrouwd tot 1975.

 

Gerit Komrij Foto Michiel Hendryckx - commons.wikimedia.org

Gerrit Komrij – Foto Michiel Hendryckx – commons.wikimedia.org

 

Terug naar Zeeland

In 1958 verhuisde het gezin terug naar Zeeland. Hier deed Warren weinig met zijn creatief talent. Hij beperkte zich voornamelijk tot het vertalen van natuur- en vogelboeken.

Aan het einde van de jaren zestig kwam hij in contact met uitgever Bert Bakker. Deze publiceerde een dichtbundel van hem; ‘Tussen hybris en vergaan’.

In 1969 maakte hij kennis met Gerrit Komrij, een toen al bekende dichter. Met hem ontwikkelde hij een langdurige vriendschap. Onder druk van Komrij vond hij zijn inspiratie terug wat er toe leidde dat tien jaar lang, elk jaar, een nieuwe dichtbundel verscheen.

 

 

Ik heb alleen woorden, een van de vele dichtbundels

Ik heb alleen woorden, een van de gezamenlijke boek

 

Nieuwe liefde

Mario Molegraaf was 40 jaar jonger dan Warren toen zij in 1978 elkaar ontmoetten en een relatie aangingen. Hun stormachtige liefdesrelatie zou duren tot het jaar van overlijden van Warren in 2001.

De 17 jarige Molegraaf bleek te beschikken over een onvermoed talent. Hij ging samen met Warren aan het werk. Samen publiceerden zij de vertaling van alle gedichten van van de nieuwgriekse dichter Konstandinos Kaváfis. Daarna volgden werken van Plato en Epicurus en de Vier Evangeliën.

Van 1984 tot en met 2002 gaf uitgeverij Meulenhoff een scheurkalender uit. Voor elke dag stond hierop een gedicht, verzorgd door Warren en Molegraaf.

 

Mario Molegraaf - screenshot YouYube

Mario Molegraaf – screenshot YouYube

 

Succesreeks

Eind jaren zeventig van vorige eeuw ontstond er belangstelling voor ander werk van Warren bij verschillende uitgevers, waaronder Martin Ros (Arbeiderspers) en Bert Bakker; de dagboeken van Warren. Hij koos uiteindelijk voor Bert Bakker. Deze had hem toegezegd alle dagboeken uit te brengen. Het eerste dagboek van een lange reeks die nog zou volgens, verscheen in 1981. Het sloeg in als een bom. Dat hij veel van zijn vrienden en kennissen op hun ziel trapte, kon hem nauwelijks deren.

 

Geheim Dagboek 1982-1983

Geheim Dagboek 1982-1983

Geheim Dagboek 1987-1990

Geheim Dagboek 1987-1990

De eerste delen werden bestsellers en stonden zonder uitzondering in de Boeken Top 10. De latere delen van het Geheim Dagboek zoals de serie heette liepen minder goed. Maar wel wist Warren een vast publiek aan zich te binden vanwege de openhartigheid in de dagboeken.

Venema’s beschuldigingen

Adriaan Venema was journalist, publicist, romancier en toneelschrijver Zijn bekendste werk was de vierdelige serie ‘Schrijvers, uitgevers en collaboratie’. Hij beschuldigde in deze boeken onder andere Jan Camper, Simon Vestdijk, Bert Voeten en J.W.F Werumeus Buning van collaboratie gedurende de Tweede Wereldoorlog.

Adriaan Venema - Foto Joost Evers Anefo - Nationaal Archief, httpscommons.wikimedia.org.

Adriaan Venema – Foto Joost Evers Anefo – Nationaal Archief, httpscommons.wikimedia.org.

Ook Warren ontkwam niet aan de beschuldigingen van Venema. Hij meende ontdekt te hebben dat het Dagboek 1942-1944 pas na de oorlog geschreven kon zijn. Hij ontdekte dat bepaalde feiten die Warren had opgetekend, pas na 1945 bekend waren gemaakt. Ook meende hij andere zaken die naar zijn mening leugenachtig waren aan het licht te hebben gebracht.

Warren verzette zich fel tegen deze aantijgingen en kreeg daarbij bijval van Dr. Lou de Jong, hoofd van het RIOD.

Het laatste van de Geheime Dagboeken, die totaal 23 delen omvatte, werd uitgegeven in 2009, waarin opgenomen de laatste jaren van zijn leven.

 

 

 

Warren aan het einde van zijn leven

Warren in zijn laatste jaren

 

 

Het einde

Hans Warren overleed op 19 december 2001 in Goes aan leverproblemen. Na zijn overlijden trof Molegraaf het manuscript aan van een boek. Een roman ‘Een vriend voor de schemering’. Het verhaal speelde zich aan het begin van de jaren vijftig af. Warren had het nooit ter publicatie aangeboden vanwege tal van homoseksuele passages. In 2005 verscheen het boek postuum.

 

Overlijdensbericht in de PZC

Overlijdensartikel in de PZC

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

https://www.youtube.com/watch?v=vyRhZ4C_Erc