De Bordes werd geboren op 6 juni 1894 als lid van de familie de Bordes. Zijn vader was Cornelis Bordes. Zijn moeder Antoinette van Walré. Cornelis was bankier en de jonge Jan groeide op in een welgesteld gezin.

In 1902, na het overlijden van zijn grootvader van moederszijde kreeg hij bij Koninklijk Besluit van 14-7-1902 no. 66 de naam Van Walré erbij. Hierdoor werd hij de stamvader van het geslacht van Walré de Bordes.

Doctor in de rechten

Na zijn middelbare school opleiding ging hij rechten studeren in zijn geboortestad. In 1919 studeerde hij af. In 1924 promoveerde hij in Leiden op het proefschrift ‘The Austrian crown. Its depreciation and stabilization’ Hierbij gaf hij zijn opinie over de splitsing van de bank van het Hongaars – Oostenrijkste keizerrijk.

Mr. Dr. Jan de Walre de Bordes, burgemeester van Middelburg van 1939 tot 1942 - Foto Zeeuws Archief

Mr. Dr. Jan de Walre de Bordes, burgemeester van Middelburg van 1939 tot 1942 – Foto Zeeuws Archief

Ambtenaar en diplomaat

Van Walré de Bordes werd ambtenaar op het ministerie van Buitenlandse Zaken en trad in 1921 in dienst van de Volkenbond als lid van de economische en financiële sectie van het secretariaat.  Als zodanig was hij in 1923 werkzaam bij mr. A.R. Zimmerman, oud-burgemeester van Rotterdam, op het Commissariaat-Generaal van de Volkenbond in Oostenrijk. In 1933 werd hij uitgezonden naar Londen als secretaris van de Londense economische en financiële conferentie.

 

Oxford beweging

In 1937 keerde hij terug naar Utrecht om zich als aanhanger van de Oxford-beweging geheel te wijden aan het werk van de morele en geestelijke herbewapening. Dit was een godsdienstig-ethische opwekkingsbeweging, ontstaan in Engeland na de Eerste Wereldoorlog.

De beweging vond aanvankelijk grote weerklank onder de studenten van Oxford en verspreidde zich verder over de westerse wereld. Oprichter was Frank Nathan Daniël Buchman (1879-1961), die na zijn eigen persoonlijke bekering aan deze studenten een hartstochtelijke oproep deed tot levensverandering. Hem stond een praktisch christendom voor ogen, waarin aan leken een prominente rol werd toebedacht. Gestreefd moest worden naar vier absolute leefregels: eerlijkheid, reinheid, onzelfzuchtigheid en liefde. Van Walré de Bordes heeft zijn hele leven dit gedachtengoed gekoesterd.

Hoewel politiek dakloos stond van Walré de Bordes achter de denkbeelden van de CHU.

Burgemeester van Middelburg

In 1939 werd hij benoemd tot burgemeester van Middelburg. Er kwam een zware periode op hem af.

Op 10 mei 1940 raakte Nederland betrokken bij de Tweede Wereldoorlog toen Duitse troepen de Nederlandse grenzen overschreden. De ongelijke strijd duurde slechts kort. Na het bombardement op Rotterdam (14 mei) gaf Nederland zich over. Maar er was één uitzondering. In Zeeland werd de strijd voortgezet. Op last van het Algemeen Hoofdkwartier moest Zeeland door blijven vechten. Dit omdat Franse troepen ons via België en Zeeuws-Vlaanderen en overzee te hulp schoten. Dit had tot gevolg dat de oorlogshandelingen zich naar Zeeland verplaatsten.

De Duitsers komen

De Duitsers rukten vanaf de vroege ochtend van 15 mei op over Zuid-Beveland. Bij Kapelle boden Franse troepen felle tegenstand. Maar evenals elders op het schiereiland zetten de Duitsers hun opmars voort. In de avond van 16 mei stonden ze aan de Sloedam. Dat was een moeilijk neembare corridor.

 

De staf van de Commandant Zeeland, onder leiding van schout-bij-nacht H.J. van der Stad, zetelde in de Koepoortstraat 6 in Middelburg. Burgemeester Van Walré de Bordes zag het strijdtoneel naderbij komen en had op 14 mei zijn inwoners het advies gegeven om de stad te verlaten.

De verwoestingen op de Markt en omgeving - foto Zeeuws Archief

De verwoestingen op de Markt en omgeving – foto Zeeuws Archief

Bombardement

Dat bleek een goed advies. Op 17 mei 1940 werd Middelburg zwaar gebombardeerd. Was het een vergissingsbombardement of een daad van terreur?

De stad werd getroffen door artillerievuur en mogelijk ook bommen. Van een bewust terreurbombardement lijkt geen sprake te zijn. Lange tijd werden de Duitsers aangewezen als de veroorzakers van de brand. Maar ook de Franse artillerie vuurde op de stad. Hoe dan ook, de gevolgen waren vreselijk. De binnenstad werd totaal verwoest.

 

Jan Zwemmer beschreef in zijn boek van Walré de Bordes als volgt: “Zijn open eenvoud was zijn grootste charme”. Door het bombardement verwierf hij grote sympathie bij de inwoners van Middelburg. Dat, in tegenstelling tot velen, ook hoogwaardigheidsbekleders, die uit angst de stad verlaten hadden. Van Walré de Bordes bleef op het stadhuis om te redden wat er te redden viel. Hij kreeg hierdoor de bijnaam ‘De held van Middelburg’.

Plaquette

Plaquette

 

Wederopbouw

Van Walré de Bordes begon voortvarend aan het herstel van de stad. Direct na de stadsbrand begon men met de wederopbouw. In de binnenstad verrezen al snel de eerste woonwinkelpanden. Het eerste herbouwde pand was Sint Janstraat 9.

 

De gevels van veel wederopbouwpanden in de binnenstad bevatten een gedenksteen met de beeltenis van de adelaar uit het Middelburgse stadswapen. Onder zijn poten brandt vuur: Middelburg als een feniks uit zijn as herrezen. Tijdens een algehele bouwstop in de zomer van 1942 mochten alleen de gebouwen waaraan voor die tijd was begonnen worden afgemaakt. De panden aan de Markt en de Nieuwe Burg werden tijdens de oorlogsjaren voltooid, evenals veel panden aan het nieuwe Plein 1940. Belangrijke monumentale panden, zoals het stadhuis en de abdij, werden gerestaureerd en uitgebreid. Sommige panden verdwenen voorgoed uit het stadsbeeld. Ook de schuttersdoelen Sint Joris aan de Balans werd afgebroken. Daarvoor in de plaats verrees eind jaren zestig een getrouwe reconstructie.

De Doelen in haar oude glorie

De Doelen in haar oude glorie

 

Afscheid

De bezettingsomstandigheden stelden spoedig ook Van Walré de Bordes voor vele problemen. In oktober 1942 nam hij volkomen onverwacht ontslag. Niet zozeer vanwege de problemen. Meer omdat hij door de voortdurende luchtaanvallen op Duitsland tot het inzicht was gekomen op andere wijze meer voor de vrede te kunnen doen dan als burgemeester van Middelburg.

Hij verspeelde daarmee de sympathie van de bevolking van Middelburg, omdat zijn vrijwillig vertrek de benoeming van een NSB’er als burgemeester mogelijk maakte. Ook voor de Duitsers was zijn heengaan een verrassing, een onaangename zelfs, omdat zij in hem kennelijk een plooibare figuur zagen, die moeilijkheden tussen de bezetter en de bevolking kon voorkomen. Maar ook omdat hij in alle redelijkheid de Duitsers geregeld op hun morele plichten wees.

 

Van Walre De Bordes in overleg met Seyss Inquart

Van Walre De Bordes in overleg met Seyss Inquart

 

Latere functies

Van Walré de Bordes bleef ambteloos, totdat het Militair Gezag hem in het najaar van 1944 verzocht de leiding op zich te nemen van het opvangcentrum te Eindhoven voor degenen die terugkwamen uit de Duitse concentratiekampen. Nadat deze stroom in 1945 verwerkt was, werd hem gevraagd als sous-chef Repatriëringsdienst Indië mee te werken aan de repatriëring van de Nederlanders.

 

Niet vergeten

Op 21 januari 1947 kwam Van Walré de Bordes bij een auto-ongeluk in Delft om het leven. Toch is hij in Middelburg niet helemaal vergeten. Door de PZC werd in samenwerking met het Zeeuws Archief een pol uitgeschreven. Lezers konden op hun voorkeur stemmen voor de titel van Grootste Middelburger Aller Tijden. Bij de genomineerden nam de naam  Van Walré de Bordes een prominente plaats in.