Neder Namen is een dorpskern van de Zeeuwse gemeente Hulst op Zeeuws Vlaanderen. Het ligt op de grens met het Belgische Kieldrecht.

Op 23 februari 1914 werd hier Theophiel (Fiel zoals hij werd genoemd) Middelkamp geboren. Hij was de tweede zoon uit een gezin met negen kinderen. Fiel was een sportieve jongen die graag voetbalde. Maar als snel kreeg hij in de gaten dat hij als wielrenner veel meer geld kon verdienen dan met werken. Hij koos voor de fiets.

Tour de France

In 1936 namen voor de eerste keer Nederlandse wielrenners deel aan de Tour de France. De wielerjournalist Joris van den Bergh had het bij de directie van de Tour voor elkaar gekregen om met een Nederlandse ploeg aan de start te mogen verschijnen. De ploeg bestond, naast Middelkamp uit Albert en Antoon van Schendel (die in Frankrijk woonden) en Albert Gijzen.

Eerste Nederlandse Tourploeg, links Middelkamp

Eerste Nederlandse Tourploeg, links Middelkamp

Middelkamp was een snel rijzende ster in de wielerwereld met tal van overwinningen op zijn palmares, voornamelijk in Nederland. Op een enkele wedstrijd in België was hij nog nooit in het buitenland geweest. Een berg kende hij alleen maar van een foto.

Van den Bergh moest dan ook ontzettend aandringen maar uiteindelijk stemde Middelkamp toe. “Alee, we zullen het maar eens proberen!” Hij vertrok naar Parijs voor de start van de ronde met een fiets waar zelfs geen versnellingen op waren gemonteerd. In Frankrijk kreeg hij drie kransje op zijn achterwiel gemonteerd.

 

 

Slecht eten? Dan Hollandse Nieuwe

Aanvankelijk reed Middelkamp voornamelijk achter in het peloton. Het verhaal gaat dat zijn Zeeuwse fans de schuld voor zijn slechte presteren wijtten aan het beroerde Franse eten. Niet dat Fiel daar erg op lette. Hij verstouwde in zijn eerste Tour elke dag vijf flessen wijn en vijf flessen water als we een aanwezige journalist op zijn woord moeten geloven.

Nee. De Zeeuwen wisten wel beter. Hun Fiel moest gezonde Hollandse kost hebben. Ze trokken naar Frankrijk met een vaatje Hollandse Nieuwe, dat er goed inging bij Middelkamp.

Eerste Nederlandse Etappewinnaar

Middelkamp in Grenoble na zijn eerste winst van een Touretappe

Middelkamp in Grenoble na zijn eerste winst van een Touretappe

Op 14 juli, de Franse nationale feestdag, vertrok de karavaan voor de zwaarste etappe uit de Tour van 1936, van Aix-les-Bains naar Grenoble. Een etappe over 230 kilometer. Tijdens deze etappe moesten de toppen van de Télégraphe, de Galibier en de Lautaret worden beklommen. Toen nog niet geasfalteerd, maar geitenpaden, vol grint en gruis.

In de kopgroep bestaande uit louter grote namen die aan de laatste klim begon zat ook de 22-jarige debutant Middelkamp. Die zou er wel als eerste afwaaien was de veronderstelling. Maar het was Georges Speicher, de Tour winnaar van 1933 die als eerste moest lossen. Even later gevolgd door Romain Maes, de winnaar van 1935.

Middelkamp voelde zich steeds sterker worden en kwam met een lichte achterstand op de top van de Lautaret aan om zich vervolgens als een steen naar beneden te laten vallen. Bij het binnenrijden van Grenoble had hij weer post gevat in de kopgroep. Bij het oprijden van de baan van het stadion van Grenoble had Middelkamp een kleine voorsprong en alleen de Fransman Maurice Archambaud kon hem volgen. Maar deze was in de sprint geen partij voor Middelkamp die op deze manier de eerste Nederlandse etappewinnaar in de Tour de France werd. Hij beëindigde deze Tour op de 23ste plaats. De Hollandse Nieuwe had zijn werk gedaan.

Middelkamp wint in Grenoble eerste etappewinnaar in de Tour 1936

Middelkamp wint in Grenoble eerste etappewinnaar in de Tour 1936

In 1937 stond Middelkamp opnieuw aan de start van ‘s werelds grootste wielerevenement. Hij raakte betrokken bij een valpartij, brak zijn pink en moest voortijdig opgeven.

De tweede

In 1938 vertrok hij opnieuw voor de ronde uit Parijs. In de 4de etappe kwam hij in een groep als 6de over de finish.  In de 5de etappe eindigde hij als vijfde achter Gerrit Schulte die de etappe won. De 7de etappe, van Bayonne naar Pau werd echter opnieuw een prooi voor Middelkamp. Hij beëindigde deze ronde op de 43ste plaats.

Belgische lof

Karel van Wijnendaele, de grootste wielerjournalist die Vlaanderen ooit heeft gekend schreef, nadat hij Middelkamp aan het werk had gezien, dat d’n Fiel het talent had om de Tour te winnen. Maar Middelkamp verdiende aan zijn derde avontuur in Frankrijk 5.000 Franse francs. Dat deed hem besluiten nooit meer deel te nemen aan de Ronde van Frankrijk.

Money, money, money

Middelkamp was wielrenner geworden om geld, veel geld te verdienen met fietsen. Drie weken zwoegen over slechte wegen en bergen leverden niks op. Nee, dan kermiskoersen. In een eenvoudige koers verdiende hij 3.500 Belgische francs aan startgeld. Tijdens de wedstrijd pakte hij er nog gauw aan prijzen en premies enkele duizenden francs bij. Bij elkaar was dat al snel meer dan de toenmalige winnaar van de Ronde van Vlaanderen verdiende. Per week reed Middelkamp minimaal twee van die koersen, dus hij werd al snel een man in bonus. Hij won tal van koersen, maar verkocht er nog meer als dat financieel aantrekkelijk was.

D'n Fiel won talloze lucratieve kermiskoersen, zoals hier in Lebbeke

D’n Fiel won talloze lucratieve kermiskoersen, zoals hier in Lebbeke

Wereldtitel

Echter, een wereldtitel is niet te koop. In het eerste wereldkampioenschap van na de oorlog, in 1946, zat Middelkamp met de besten in een kopgroep. Helaas sloeg vlak voor de finish zijn derailleur in zijn wiel en hij was kansloos.

Dit zorgde er wel voor dat een jaar later materiaalposten langs het parcours mochten worden ingericht. Dat kwam Middelkamp goed uit.

 

Valsspeler of sluwe vos?

In de finale in 1947 zat Middelkamp opnieuw in de kopgroep. Vlak bij de Belgische materiaalpost leek het noodlot opnieuw voor hem toe te slaan, weer materiaalpech. Hoewel het niet te bedoeling was, stapte hij af en greep als een speer de reservefiets van de Belg Neske Strerckx. Voor de verbouwereerde Belgische mecaniciens in de gaten hadden wat er gebeurd was, lag Middelkamp al weer op volle snelheid. Binnen geen tijd was hij weer bij de kopgroep om in de sprint onverslaanbaar te zijn.

Middelkamp, wereldkampioen in 1947

Middelkamp, wereldkampioen in 1947

 

Miskenning

Het protest van de Belgen werd gelukkig voor Middelkamp afgewezen. De Belgen waren woedend en vonden dat een kermiskoerser niet thuis hoorde op de lijst van wereldkampioenen. Waarschijnlijk waren zij vergeten dat Middelkamp tien en acht jaar eerder al etappes in de Tour had gewonnen en in 1936 al derde was tijdens een WK in Zwitserland op een loodzwaar parcours.

In 1938 werd hij Nederlands kampioen. Dit huzarenstukje herhaalde hij 1943 en 1945. Na zijn mondiale titel in 1947 werd hij in 1950 nog tweede. Hij is daarmee de enige Nederlander die alle drie de verschillende treetjes bij de wereldkampioenschappen wielrennen heeft mogen beklimmen.

Kroegbaas met verhalen

Een jaar later, in 1951, hing Middelkamp zijn fiets voorgoed aan de wilgen. Hij kocht in Kieldrecht een grote villa en opende een goedlopend café, waar tot in de kleine uurtjes werd gelachen om de anekdotes die hij schijnbaar moeiteloos opviste en die zwaar gelardeerd werden met de nodige goeverdommes.

Middelkamp, thuis in zijn café

Middelkamp, thuis in zijn café, vlak voor zijn overlijden

 

Hij voorspelde dat hij de eerste wielrenner zou zijn de grens van honderd jaar zou passeren. Maar dat mocht niet zo zijn. Hij overleed op 2 mei 2005 op 91-jarige leertijd.

Een groot, typisch Zeeuws eigenwijs en bijna vergeten wielrenner vond in Kieldrecht zijn laatste rustplaats.