Pieter Louwerse werd op 23 januari 1840 geboren in Oost-Souburg onder de rook van Vlissingen. Hij was een kind van welgestelde boeren. Niets leek een onbekommerde jeugd in de weg te staan.

Pieter was een paar jaar oud toen zijn vader aan lager wal raakte. Hij ging snel achteruit en stierf in 1851. Dit liet een onuitwisbare indruk na op de elfjarige jongen. Een oom, die onderwijzer was, werd hem als voogd toegewezen.

 Onderwijzer

Onder invloed van zijn oom besloot Louwerse ook onderwijzer te worden. Er bestonden in die tijd nog geen kweekscholen of de latere PABO. Zijn oom leidde hem op tot ‘schoolmeester’.

Louwerse thuis in Oost-Souburg

Eenmaal klaar met zijn opleiding werd hij in 1858 als onderwijzer aangesteld in Dirksland, waar hij bleef tot 1867. In dat jaar vertrok hij voor twee jaar naar Goes om in 1868 Zeeland te verlaten voor een functie als schoolhoofd in Hazerswoude. In Hazerswoude trouwde hij met Lena Brouwer, hoe kan het anders, de dochter van een onderwijzer. Daar bleef hij werkzaam tot 1872 om door te reizen naar ‘s -Gravenhage. Hier bleef Louwerse als schoolhoofd in de wijk Kortenbosch werkzaam tot 1888. Zij gehoor had hem toen zover in de steek gelaten dat lesgeven onmogelijk was geworden.

Familiefoto, Louwerse met vrouw en kinderen,

Kritiek

Louwerse was voor zijn tijd een modern onderwijzer. Hij hechtte aan goede leermethoden, koos voor aanschouwelijk onderwijs en stond voor een goede band tussen leerkracht en leerling. In deze wijk werd een groot deel van het leven van de kinderen bepaald door armoede. Men loog dat het barstte. En daar stond straf op. Oorzaak hiervan was, zowel volgens leerlingen en de ouders, de populariteit van de verhalenverteller Louwerse. Vanwege deze kritiek bleven de kinderen nooit lang op school waardoor opleidingen niet werden afgemaakt. Deze mentaliteit stond Louwerse ontzettend tegen.

Omslag van Voor het Jonge Volkje

 

Schrijver

Het weesje dat als jongetje in de smidse in Souburg al veel mensen vermaakte met zijn verwonnen verhalen was niet alleen voorbestemd als onderwijzer. Het sprak voor zich dat hij zou gaan schrijven. Vooral kinderboeken. Hij werd uiteindelijk een van de meest verdienstelijke kinderboekenschrijvers van zijn tijd.

Hij werkte als redacteur voor ‘Het jonge volkje’ een geïllustreerd tijdschrift voor de jeugd. Dit blad verscheen maandelijks en bevatte lange en korte verhalen. Elke aflevering opende met een gedicht.

 

Zeeland

Hoewel hij lange tijd in Zuid-Holland woonde verliet zijn Zeeuwse geest hem nooit. Hij schreef tal van boeken, maar veel daarvan speelden zich af in Zeeland. Daaronder ‘Onder twee Napoleons’, ‘De vaandrig van Frederik Hendrik’, ‘Vlissingen in 1572’, ‘Een weekje op Walcheren’, ‘De oude valkenier’ en ‘Vlissinger Michiel’.

De Oude Valkenier

In zijn werk zijn de invloeden van Alexander Dumas, Victor Hugo en Hendrik Conscience herkenbaar. Maar ook liet hij zijn fantasie zijn gang gaan. Historische feiten moesten het dan afleggen voor het veronderstelde verhaal. En dat was waarschijnlijk de belangrijkste reden voor zijn populariteit. Louwerse werd een van de meest gelezen jeugdschrijvers van zijn tijd.

Zijn latere collega schrijver noteerde: ‘In mijn tijd hadden we voor oorspronkelijk Hollandsche boeken de historische verhalen van Louwerse en Andriessen. De eersten waren het best, er zat geest en leven in, ook werden we niet zoo voortdurend toegesproken als lieve lezer’.

Veelzijdig

Hoewel Pieter Louwerse nu nog voornamelijk wordt herinnerd als schrijver van jeugdboeken was hij veelzijdiger. Een monografie is een wetenschappelijk boek of een verhandeling over één onderwerp of een kleine groep van samenhangende onderwerpen, geschreven door één auteur. Ook deze onderwerpen werden door Louwerse niet uit de weg gegaan. Bekend zijn zijn monografie over de 17de eeuwse componist Jan Pietersz. Sweelinck en de beknopte geschiedenis van het Huis van Oranje-Nassau.

Verder schreef hij voor volwassenen zeemans- en wildwest verhalen.

Meer dan honderd boeken en boekjes van Louwerse werden gedrukt en herdrukt.

Jan Pietersz. Sweelinck

Liedjes

Als we nu nog het populaire liedje ‘Waar de blanke top de duinen’ van Louwerse zingen, vergeten we bijna dat de oorspronkelijke titel ‘Mijn Nederland’ is. Ooit bijna de vervanger van ons volkslied, het Wilhelmus. Het feit dat dit lied in de Tweede Wereldoorlog door de NSB vaak werd gespeeld bij massabijeenkomsten heeft dit voorkomen. De grote Oranje adept Louwerse zou zich in zijn graf hebben omgedraaid. Het lied is in de loop der jaren een ode aan ons land geworden en wordt nog vaak gezongen op Koningsdag. Maar in een min of meer verbasterde tekst is ook de uitvoering van André Hazes een klassieker geworden.

Andere niet minder bekend nummer van hem is ‘Op de grote stille heide’   , Beide liedjes zijn opgenomen in de bijbel van het Nederlandse lied ‘Kun je nog zingen, zing dan mee’.

 

Omslag van een vroege bundel

 

Zijn overlijden

Zijn liefde voor kinderen werd zijn dood.  Tijdens een wandeling in Den Haag werd zijn aandacht getrokken door het spel van een aantal kinderen. En hij stapte zo voor de tram, die hij niet had horen aankomen. 20 augustus1908 werd een dag waarop door veel Nederlanders werd getreurd.

 

Buste van Louwerse

 

Standbeeld en school

Na zijn overlijden gingen er snel stemmen op die pleitten voor een standbeeld voor Louwerse. Het comité dat in ’s-Gravenhage zetelde vond dit geplaatst moest worden in de geboorteplaats van de schrijver; Oost-Souburg.

Daar nam een comité onder erevoorzitterschap van de toenmalige burgemeester Buteaux het over. Er werd gekozen voor een buste. De opdracht werd gegeven aan Pieter Puijpe, een neef van Louwerse.

 

 

 

Onthulling van zijn standbeeld in Oost-Souburg – 1912

 

Op 23 januari 1912 werd de buste van Louwerse onthuld door zijn zoon, twee, in dracht gestoken zusters van de schrijvers en de burgemeester. Louwerse keerde voor eeuwig terug naar zijn geliefde Zeeland.

De voormalige Pieter Louwerse School

Meer dan 130 jaar geleden werd er al een school geopend op Oost-Souburg, Later werd ook aan deze basisschool zijn naam gegeven. In verband met schaalvergroting werd de school in 1981 afgebroken en ging samen met de J. van Daleschool op in Archipel-basisschool Tweemaster-Kameleon. Het oude gebouw is afgebroken.