Pieter Lodewijk Tak werd op 24 september 1848 geboren in Middelburg. Hij was de zoon van een rentmeester die werkte in dienst voor enkele Zeeuwse families. Tevens was zijn vader directeur van de wisselbank. Een kind uit een goede familie.

Opleiding en vroege loopbaan

Pieter Lodewijk Tak

Pieter Lodewijk Tak

Tak doorliep het gymnasium in Middelburg en ging vervolgens rechten studeren in Leiden. De opleiding boeide hem maar matig en hij verliet in 1878, na zijn kandidaats Romeins en hedendaags recht, de universiteit vroegtijdig. Tak keerde terug naar zijn geboortestad waar hij een baan vond bij de Middelburgsche Courant en buitenlandse overzichten ging schrijven. Zijn stukken werden veel gelezen, deels vanwege zijn vlotte pen, maar meer nog vanwege zijn visie op de politiek.

Hij raakte bevriend met de eveneens Middelburger Floris Wibaut, die net als Tak lid was van de “Sociëteit Sint-Joris”.  De zakenman Wibaut was voor zijn werk regelmatig in Amsterdam (waar hij ook had gestudeerd) en zijn verhalen over de hoofdstad maakten Tak zo enthousiast dat hij in 1882 ook vertrok naar Amsterdam, waar hij aan de slag ging als journalist voor De Amsterdammer en De Nieuwe Gids. De Amsterdammer was toen nog een weekblad, later een twee keer per dag verschijnende krant.

Journalist

Kop van de Amsterdammer uit 1877

Kop van de Amsterdammer uit 1887

De beginperiode van Tak in Amsterdam is beroemd. In die jaren was het sluitingsuur van de cafés twee uur. Dat werd vervroegd naar één uur. Voor Tak was dat een onmaatschappelijke daad. “Waar moet men immers om één uur naar toe?”

Floris Wibaut

Floris Wibaut

In de tachtiger en negentiger jaren van de 19de eeuw was het Tak het middelpunt van een groep jonge intellectuelen. Zij lieten zich in het nachtleven niet onbetuigd en de drank goed smaken. Tak ging om met schrijvers, dichters, schilders en vooruitstrevende politici.

Toch nam hij zijn werk uiterst serieus. Voor de Nieuwe Gids schreef hij niet alleen, maar nam hij het financieel beheer voor zijn rekening. Zijn eigenwijsheid deed hem de das om en na een ruzie met de eigenaar stapte hij in 1895 op en begon een eigen tijdschrift “De Kroniek”.

Inhoudelijk werd in dit blad kritisch, maar opbouwend geschreven over kunst, literatuur, muziek en cultuur, maar vooral politiek, zowel de binnen- als buitenlandse vormden een belangrijk deel van de redactionele inhoud. Veel medewerkers aan De Kroniek waren afkomstig van De Amsterdammer dat in 1894 was opgeheven en waren opgestapt vanwege vaak voorkomende ruzies met de hoofdredacteur Johannes de Kroo. De Kroniek bleef bestaan tot aan het overlijden van Tak.

Socialist

Aanvankelijk was Tak, als aanhanger van Treub, links-liberaal. In 1899 besloot hij lid te worden van de SDAP. Hij ging werken bij “Het Volk” waar hij al snel hoofdredacteur werd. Het viel op dat hij doorwerkte tot in de late uurtjes, maar, voor zijn doen redelijk vroeg weer op was. In zijn tijd als hoofdredacteur zag men dat hij ’s morgens al vóór tien uur in de tram zat. Volgens zijn vrienden had hij Amsterdam voordien nog nooit zo vroeg gezien.

Arbeiderspers

Er werd een uitgeverij opgericht die de naam “De Arbeiderspers” kreeg. Op 26 maart 1900 verscheen de eerste officiële aflevering van Het Volk. Dagblad voor de Arbeiderspartij, het landelijk orgaan van de SDAP (de voorloper van de PVDA). Hoofdredacteur werd Pieter Jelles Troelstra, de politiek leider van de SDAP. In 1903 werd Troelstra, na een conflict, vervangen door Tak.

Verkiezings affiche van de SDAP

Verkiezingsaffiche van de SDAP

 

 

Politiek

Ook politiek zat Tak niet stil. Hij werd gemeenteraadslid in Amsterdam.  In 1901 richtte hij een woningbouwvereniging op, De Dageraad. Deze corporatie noemde een complex woningen in Amsterdam-Zuid naar de oprichter. Dit complex is nog steeds beroemd vanwege de mooie architectuur in de stijl van de Amsterdamse school.

Tak woningen in Amsterdam-Zuid

Tak woningen in Amsterdam-Zuid

Kamerlid

Vanaf 1905 was hij kamerlid en partijvoorzitter. Dat Kamerlidmaatschap behoorde niet direct tot zijn gelukkigste tijd. Het tot ’s avonds laat doelloos rond hangen in het gebouw van de Tweede Kamer, omdat er nog gestemd moest worden, was voor Tak een bezoeking. Hij vond dat een ontzettende verspilling van tijd.

Deze grondlegger van de sociaaldemocratische gemeentepolitiek, de voormalige losbol, vroeg te veel van zichzelf. Hij overleed, te vroeg, op 26 augustus 1907 in Domburg op het landgoed Duinvliet aan een hartverlamming.

Tak liet, samen met zijn vriend Wibaut, een niet te onderschatten erfenis na.

Pieter Lodewijk Tak, tekening van Jan Veth

Pieter Lodewijk Tak, tekening van Jan Veth