Het Vlaamse geslacht Van Lansbergen had in de 15de eeuw een grote naam opgebouwd. Het was oorspronkelijk gevestigd in Gent. Daniel van Lansbergen was een van de eersten die verder wilde kijken dan zijn geboortestad. Hij zou zich opwerken tot stadsgeneesheer en schepen van Hulst en Tholen.

Daniel van Lansbergen

Zoon

Zijn zoon Philippus werd op 25 augustus 1561 geboren in Gent. Door de verhuizing van zijn vader groeide hij op in Zeeland, waar hij ook ging studeren. Al op jonge leeftijd vertrok hij naar Frankrijk waar hij zijn opvoeding en verdere opleiding kreeg.

Philippus Lansbergen

Verdere studie

Na zijn studie vertrok Philippus naar Engeland waar hij studies in theologie, wis- en natuurkunde volgde. Hij voelde zich al snel aangetrokken tot de leer van de reformatie. Na zijn opleidingen keerde hij terug naar Vlaanderen waar hem een aanstelling als predikant van de Hervormde Gemeente in Antwerpen wachtte. Hij bleef  hier werkzaam tot 16 augustus 1585. Op die dag viel de stad in handen van Margaretha van Parma, de landvoogdes van de Nederlanden, na de zogenoemde ‘Val van Antwerpen’. Philippus week uit naar het noorden van het land. Hij vestigde zich in Leiden waar hij zich stortte op een studie godsgeleerdheid.

Zeeland

Na zijn studie verhuisde hij naar Goes. Hij trouwde met Sara Lievaerts en samen kregen ze zes zonen en vier dochters. Enkelen hiervan stierven op heel jonge leeftijd. Zijn zoon Pieter werd net als zijn vader predikant is Goes. Jacob, een andere zoon vestigde zich als geneesheer in Goes, terwijl de oudste zoon, Philippus, genoemd naar zijn vader, zich tot zijn dood als predikant in Kloetinge vestigde. Daniel tenslotte, was apotheker en werd schepen van Middelburg.

Hier kreeg hij een aanstelling als predikant.  Hij kon rekenen op veel aanzien vanwege zijn zeldzame geleerdheid. Niet alleen in kerkelijke zaken. Maar meer nog in de wis- en natuurkunde. Hoewel streng gelovig, kon dat niet verhinderen dat hij grote belangstelling aan de dag legde voor het roteren van de maan en de zon. Hij werd een aanhanger van de leer van Copernicus.  Deze Poolse geleerde was wiskundige en astronoom die een heliocentrisch model van het universum formuleerde waarbij de zon, in plaats van de aarde, in het centrum werd geplaatst. Deze belangstelling voor de astronomie bracht Lansbergen uiteindelijk in de problemen.

Nicolaas Copernicus

 

Uit het ambt gezet

In 1613 werd een nieuwe burgemeester benoemd. Samen met het stadsbestuur werd besloten Lansbergen uit zijn ambt te ontzetten. Officieel heette het om zijn Copernicaanse ideeën. Maar in feite was het omdat Lansbergen zich te veel met de politiek en de burgemeestersbenoeming bemoeide. Om hem te treffen werd ook zijn zoon Pieter aan de kant geschoven. Als extra argument werd aangevoerd dat ze te vrijzinnig waren. Hun bewering dat de aarde om de zon draaide en niet andersom werd als Godslastering beschouwd.

Johannes Kepler

Middelburg

Lansbergen verhuisde naar Middelburg. Onopgemerkt bleef hij daar niet. Zijn tijdgenoten Johannes Kepler en Galileo Galilei waren zeer geïnteresseerd en onder de indruk van het onderzoek van Lansbergen. Doordat zij zich baseerden op de tabellen van Lansbergen konden zij de bewegingen van de planeten veel nauwkeuriger voorspellen.

Later zou blijken dat de tabellen fouten bevatten. Deze werden veroorzaakt door Lansbergen zelf omdat hij de ontdekking van Kepler van de elliptische banen van planeten niet aanvaardde.

 

Galileo Galilei

Groot wetenschapper

Lansbergen was, zoals veel wetenschappers uit zijn tijd, een veelzijdig persoon. Net als bij Blaise Pascal en veel andere beoefenaren van de natuurwetenschappen vinden we ook bij Lansbergen een samengaan met een diep en zuiver geloofsleven. Hij kan beschouwd worden als een vertegenwoordiger van de moderne richting in de natuurwetenschappen, die los van het schriftgezag en traditie, de nadruk legde op experimenteel onderzoek. Philippus Lansbergen is onder de 16e-eeuwse Nederlandse predikanten de enige is geweest die de beweging van de aarde rond de zon (in plaats van andersom) verdedigde. Zijn werk wordt gekenmerkt door het toetsen van de heersende denkbeelden van zijn tijd aan wetenschappelijke normen. Lansbergen publiceerde ook als een van de eerste wetenschappers in het Duits, zodat hij bijdroeg aan popularisering van zijn vakgebieden.

Sphaere Plana Astrolabium 1637

Triangulorum geometriae uit1631

Niet vergeten

Hij overleed op 8 december 1632, 71 jaar oud, in Middelburg. Maar vergeten is hij niet. Een krater op de maan, gelegen tussen de kraters Copernicus en Kepler, heeft zijn naam gekregen. Het is een krater met een hoge rand en in het centrum een berg.

Lansbergen krater

Sterrenwacht

Ook werd zijn naam gegeven aan de Stichting Volkssterrenwacht Philippus Lansbergen (SVPL) Dit is een publiekssterrenwacht in Middelburg. De sterrenwacht werd opgericht in 1967 en is daarmee de oudste nog bestaande publiekssterrenwacht van Nederland.

Volkssterrenwacht

 

 

 

In  1967 openden de deuren van Volkssterrenwacht Philippus Lansbergen aan de Herengracht in Middelburg. In die tijd was er mede door de maanlandingen van 1969 tot 1972  veel aandacht voor sterrenkunde en ruimtevaart. Na aanpassingen en verhuizingen is deze sterrenwacht weer terug aan de Herengracht. Een bezoek aan dit bijzondere gebouw is een waar ruimte avontuur. Om op de hoogte te blijven of voor meer info, kijk op hun website.