In Rotterdam werd op 19 maart 1910 Ian Havelaar geboren. Een gewoon kind uit een gewoon gezin. Zonder de Tweede Wereldoorlog zou waarschijnlijk niemand ooit van hem hebben. Maar twee belangrijke beslissingen zouden zijn leven verder bepalen.

Prinses Irene Brigade

Gedurende de gehele oorlog waren er dappere kerels die de Noordzee overstaken, of via een lange omweg door Europa, uiteindelijk in Engeland terecht kwamen. Hun doel was mee te vechten voor de bevrijding van Nederland.

Het eerste model van het baretembleem van de Prinses Irene Brigade - 1941

Het eerste model van het baretembleem van de Prinses Irene Brigade – 1941

Omdat hun aantal, vooral in de beginjaren van de oorlog, sterk toenam, werd op 11 januari 1941, in het Engelse Congleton, de Koninklijke Nederlandse Brigade opgericht. Een half jaar later, op 27 augustus 1941, werd aan deze brigade door koningin Wilhelmina officieel een vaandel uitgereikt. Vanaf dat moment werd de naam gewijzigd in de Prinses Irene Brigade.

De Militaire Willems Orde op het vaandel van de fusiiers van de Prinses Irene Brigade

De Militaire Willems Orde op het vaandel van de fusiiers van de Prinses Irene Brigade

 

Klein maar waardevol

Het streven van de Prinses Irenebrigade was er op gericht deel te nemen aan de bevrijding van Nederland. Zij stond er op deel uit te maken van de troepen die deel zouden nemen aan de landing op Normandië. Helaas, de brigade werd als te klein aangemerkt. Om die reden werd ze aangevuld met 100 manschappen van het korps mariniers.

Landingsvoertuigen op Omaha Beach

Landingsvoertuigen op Omaha Beach

 

 

Eindelijk in actie

Begin augustus vertrok de brigade naar Normandië. Bij Bréville, in het departement Calvados, sneuvelde de eerste ‘Ireneman’. Samen met andere eenheden namen ze Pont-Audemer in het departement Euro in. Vandaar trok de brigade op naar Nederland.

België

De Prinses Irenebrigade behoorde tot de eerste van de geallieerde troepen die Brussel bevrijdden waar ze een ware triomftocht door de straten maakten. Vandaar was de opdracht door te stoten naar Beringen in Henegouwen. Onderweg werden zij aangevallen door Duitse tanks, maar de brigade was niet te stuiten.

Op 6 september arriveerden ze bij Beringen waar ze een aanval op een nieuw bruggenhoofd konden voorkomen.

De door doden en gewonden uitgedunde brigade werd de Prinses Irene Brigade hier enige rust gegund.

De stand van zaken op 30 oktober 1944

De stand van zaken op 30 oktober 1944

Naar Nederland

 

Op 8 november 1944 ontving de commandant van de brigade, kolonel De Ruyter van Steveninck, opdracht de brigade vertrek gereed te maken. De opdracht was bewakingstaken in Zeeland.

Om 11 uur ’s morgens vertrok vanuit Wuustwezel de verkenningsafdeling ‘De Recce’ naar de hen toegewezen plaats, Noord-Beveland.

 

 

 

Soldaten van de Prinses Irenebrigade in afwachting in hun carrier

Soldaten van de Prinses Irenebrigade in afwachting in hun carrier

 

 

Colijnsplaat

Het dorp had veel te lijden gehad van gevechten. Vanaf het nog bezette Schouwen-Duiveland werden door de Duitse Artillerie nog regelmatig bombardementen uitgevoerd. Veel ruiten hadden het moeten ontgelden. De Nederlandse Prinses Irene Brigade werd warm welkom geheten. Temeer daar de Nederlandse troepen niet zuinig waren in het uitdelen van wit brood, scheepsbeschuit, blikjes vlees en boter. Daarnaast traktaties als chocolade en sigaretten. In ruil daarvoor werden de Nederlandse militairen met de nodige egards bij de bewoners van Colijnsplaat ingekwartierd.

Lt. I.J. Havelaar

Lt. I.J. Havelaar

 

 

Ian Havelaar

 Ian Jacob Havelaar, op dat moment 25 jaar oud, was als 1ste luitenant, commandant van een van de carriergroepen van de verkenningsafdeling. De zeven carriers, licht gepantserde rupsvoertuigen stonden netjes geparkeerd in Voorstraat, voor de kerk.

Alarm

In de vroege ochtend van 25 november werden de officieren van de brigade die waren ondergebracht in de hotels Zeelandia en de Patrijs ruw gewekt door twee mannen; M. Neerhout en M. Fortuin. Neerhout was een evacué uit Zierikzee. Hij had onderdak gevonden op de boerderij van Corrie de Regt.

De toen nog vredige Voorstraat

De toen nog vredige Voorstraat

Neerhout vertelde dat hij had gezien dat een groep zwaar bepakte Duitsers, ongeveer 30 man sterk, met een bootje vanuit Schouwen waren geland. De groep had bij de boerderij van de Regt een wagen in beslag genomen en waren nu op weg naar Colijnsplaat.

Drama

Het kostte de twee mannen nogal wat moeite om kapitein Immink van de brigade te overtuigen. Uiteindelijk besloot deze in te grijpen. Ian Havelaar kreeg de opdracht met zijn carriers naar de hoeve van de Regt te rijden. Neerhout ging mee om de weg te wijzen.

Bij de afwateringsluis bij Colijnsplaat stuitte Havelaar en zijn groep op de vijand. De verkenningseenheid vuurde lichtkogels af en de omgeving baadde in het licht. De groep Duitsers trok zich daarop terug. Vanwege het feit dat het laagwater was, was het voor hen onmogelijk snel het eiland te verlaten. Ze groeven zich in in de buurt van de boerderij van De Regt  aan de West-Zeedijk. De mannen van Havelaar verlieten hun carriers en slopen naar de zeedijk. Havelaar richtte zich op om met een verrekijker de situatie te bestuderen. Onmiddellijk viel hij achterover, getroffen door een kogel in zijn hoofd. Het moet wel een toevalstreffer zijn geweest.

Daarop brandde een korte strijd los. Er werd artilleriesteun gevaagd van een Engelse batterij die opgesteld stond bij de molen van Kortgene. Na enkele granaten te hebben afgevuurd zagen de Duitsers het hopeloze van hun positie in. Zij gaven zich over en kwamen met hun handen opgestoken te voorschijn. Twee van de groep van 25 waren gewond, hun commandant was gedood.

Trieste intocht

Eerste hulp voor Havelaar mocht niet meer baten. Zijn lichaam werd op stro op een boerenkar gelegd en bedekt met een deken. Voorafgegaan door de gevangen genomen Duitsers trok de trieste optocht Colijnsplaat binnen.

De bewoners van Colijnsplaat trokken zich het lot van de omgekomen Havelaar nogal aan. Er werd geld ingezameld om een kist te kopen. Maar dat werd verhinderd. Een soldaat  werd traditioneel begaven ingerold in zijn deken. Dat gebeurde dan ook op zondag nadat hij was gesneuveld. Op 27 november werd hij onder grote belangstelling begraven op het plaatselijke kerkhof van Colijnsplaat

Begraafplaats Colijnsplaat

Begraafplaats Colijnsplaat

 

 

Ramp voorkomen

Nadat de gevangen genomen Duitsers waren verhoord werd duidelijk wat hun opdracht was. In hun uitrusting werden vele kilo’s springstoffen aangetroffen. Het was hun opdracht de afwateringsluis op te blazen, waardoor grote delen van Noord-Beveland onder water gezet zouden worden.

Ook moest de mannelijke bevolking van Colijnsplaat worden bijeengedreven in de hervormde kerk. Deze zou daarna worden opgeblazen.

Begraven

Op 31 december verliet de verkenningsgroep van Havelaar Colijnsplaat en vertrok naar Kats. Havelaar bleef achter in een eenzaam graf op de algemene begraafplaats. Het duurde tot na de capitulatie voordat zijn jonge echtgenote en zijn familie op de hoogte werden gebracht van zijn overlijden.

Enige maanden later werd de jonge luitenant opgegraven en bijgezet in het familiegraf in het Rotterdamse Hillegersberg.

Colijnsplaat, 19 mei 2017 Met een ceremonieel, uitgevoerd door 17 pantserinfaterie bataljon Garderegiment Fuseliers Prinses Irene, wordt Lt. Havelaar herbevgraven op de begraafplaats van Colijnsplaat.


Met groot ceremonieel, uitgevoerd door 17 pantserinfaterie bataljon Garderegiment Fuseliers Prinses Irene, wordt Lt. Havelaar herbegraven in Colijnsplaat.

Herbegraven

Op 19 mei 2017 kwam Ian Jacob Havelaar terug naar Colijnsplaat. De begraafplaats in Hillegersberg moest worden geruimd. De familie nam contact op het Colijnplaat waar men hun lokale held graag een laatste rustplaats wilde geven. Havelaar werd met groot militair ceremonieel ter aarde besteld. Militairen van 17de Pantserinfanteriebataljon Garderegiment Fuseliers Prinses Irene begeleidden zijn stoffelijke resten.

Volgens zijn aanwezige familie; “Ian was thuisgekomen”.

 

Net als bij zijn eerste begrafenis in 1944 was de belangstelling van de inwoners van Colijnsplaat bijzonder groot.

 

Ian Havelaar was echter nooit vergeten in dit vissersdorpje. Aan de hervormde kerk hangt al jaren een monument ter nagedachtenis aan hem.

Gedenkplaat aan de Kerk Colijnsplaat

Gedenkplaat aan de kerk van Colijnsplaat