De Provinciale Zeeuwse Courant kent een lange geschiedenis, welke begint met de oprichting van de Middelburgsche Courant in 1758. Maar zonder de uitvinding van de boekdrukkunst was deze krant nooit geboren.

De boekdrukkunst veranderde onze wereld op een revolutionaire manier. Schrijven en lezen was geen gemeengoed en boeken waren, met recht, handschriften. Lezen en schrijven was voornamelijk voorbehouden aan de geestelijkheid.

Johannes Gutenberg

Johannes Gutenberg

 

 

 

Gutenberg

 

Daar kwam verandering in toen de boekdrukkunst werd uitgevonden. Er worden tal van uitvinders voor het boekdrukken opgevoerd, waaronder de Vlaming Dirk Martens en de Nederlander Laurens Janszoon Coster. Bewezen is dit echter nooit. Maar algemeen wordt aangenomen dat in Mainz in Duitsland de boekdrukkunst is ontstaan. Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg leefde van 1397 tot 1468 in Mainz. Hij geldt als de uitvinder van de boekdrukkunst in Europa. Maar ook die bewering is misleidend.

De blokdruk bestond al langer. Daarbij werd een complete pagina uit een blok (hout) vervaardigd. Het nadeel daarvan was, indien een bladzijde achteraf moest worden aangepast of gecorrigeerd er een heel nieuw blok moest worden gesneden.

 

De grote verdienste van Gutenberg bestaat uit de uitvinding ven het gebruik van losse letters en deze samen te voegen om zo de complete pagina samen te stellen. Daardoor werden redactie, opmaak en correcties makkelijker en goedkoper. Ook kon men eenvoudig een litho – uitgesneden in hout of metaal – plaatsen tussen de letters in de drukvorm.

Chrisophe Plantijn geschilderd door Rubens

Chrisophe Plantijn geschilderd door Rubens

Plantijn.

 

In de Lage Landen vond de grootste bloei van de drukkunst plaats in de 16de en 17de eeuw. Met name Christoffel Plantijn had hierop grote invloed.

Plantijn werkte zich op van onbemiddeld ambachtsman tot uitgeversicoon. In 1555 opende hij een eigen drukkerij. Hij werkte in Antwerpen en Leiden. Op het hoogtepunt van het bedrijf telde zijn drukkerij 22 persen en hij had meer dan 80 werknemers in dienst. Zijn manier van werken maakte indruk en werd door tal van kleine drukkerijen gekopieerd.

 

Middelburg

Al in de 16de eeuw verzorgde Coolen, Nouvelles en Couranten gedrukte media in Middelburg. Hij was een ‘nieuwstijding beschrijver’. Voor £ 4 Vl. bezorgde hij voor een heel jaar de voorloper van wat later een krant zou worden.

Eerste uitgave van de Middelburgsche Courant

Eerste uitgave van de Middelburgsche Courant

 

 

Op 26 april 1758 verscheen de Middelburgsche Courant voor het eerst. Zij is daarmee de oudste Zeeuwse krant. De uitgevers waren A.L. en M.H. Callenfels, S. Maldergreen en L. Taillefert. De krant werd gedrukt door de boekverkopers Johannes en Willem Abrahams. De afmeting van de krant was afmeting: 36 x 24 cm. Ze verscheen twee keer week.

De eerste redacteur was P.H. Hoijman. Hoijman werd in 1759 ontslagen. De reden was onenigheid met de uitgever.

 

De volgende bekende redacteur was Paul Jean de Convenant die in ieder geval in 1780 in dienst was. Deze plaatste nogal eens kritische kanttekeningen richting stadsbestuur. Daardoor werd er nu en dan gecensureerd in de krant. Bij het opnieuw aanbesteden van het octrooi in 1793 ging de uitgever door. De Convenant stopte echter met zijn werk voor de krant. Hij had zelf het octrooi willen kopen. Dit kostte 1.000 gulden recognitiegeld, (het bedrag dat betaald moest worden om toestemming te krijgen om bepaalde activiteiten te ondernemen, zoals brouwen, invoer van producten), per jaar aan de stadsregering. Rond 1790 kwamen de eerste advertenties in de krant in de vorm van rouwberichten, vragen om dienstbodes, boekverkopingen en veilingen.

Paul Jean de Convenant startte na diverse mislukte pogingen op 2 januari 1795 met de Goessche Courant. Eerder had de Convenant geprobeerd om de rechten op de Middelburgsche stadscourant te verwerven. Na enkele nummers hield de Goese krant op te bestaan. Pas achttien jaar later werd er door andere ondernemers weer nieuw leven ingeblazen.

Begintijd

 

In de Napoleontische tijd ging de Middelburgsche Courant zware tijden tegemoet. Op last van de Napoleon, die het in die tijd voor het zeggen had in ons land, moest de krant worden omgedoopt in ‘Journal du Département des Bouches de l’Escaut’. Ook werd vanaf de Bataafse tijd de kop ‘vrijheid, gelijkheid, broederschap’ gevoerd. De krant mocht alleen nog bestaan uit staatsnieuws, artikelen over de letterkunde, wetenschappen en kunst. Vanaf 1814 verscheen de krant drie keer per week.

De boekdrukkerij van Plantijn - Plantijnmuseum Antwerpen

De boekdrukkerij van Plantijn – Plantijnmuseum Antwerpen

 

De krant moest in het Frans worden gedrukt, dus produceerde de uitgever hem in het Nederlands en het Frans. Door het dalende inwoneraantal van Middelburg werd het steeds moeilijker de krant draaiende te houden. Ook de infrastructuur van de provincie voorkwam dat de Middelburgsche Courant verder kon groeien; het verspreidingsgebied bleef beperkt tot Walcheren.

Veranderingen

Een geschil over het betalen van recognitiegeld aan de gemeente Middelburg leidde er in 1854 toe dat er geen mededelingen van de stedelijke regering meer werden gedrukt. Een ander conflict volgde met de rechtbank. De Middelburgsche Courant plaatste de initialen van verdachten van misrijven in de krant, iets wat officieel niet verboden was, wel ongebruikelijk. 1854 was een belangrijk jaar voor het verspreiden van een actuele krant. In Vlissingen en een jaar later in Middelburg werden telegraafkantoren opgericht. Hierdoor kon men sneller beschikken over de actualiteit en werd de inhoudelijke redactie veel breder.

Bij de opening van de spoorweg Bergen op Zoom-Goes in 1869 zag de redactie kans met behulp van koeriers de krant, die inmiddels al vier keer per week verscheen, met de verslagen van de ochtendfestiviteiten nog bij het eind van het diner in Goes aan de aanwezigen aan te bieden. In datzelfde jaar werd het dagbladzegel afgeschaft, zodat de krant zonder prijsverhoging 6x in plaats van 4x per week kon verschijnen. De winst van de krant beliep rond 1904 ongeveer 4.000 gulden per jaar.

Uitbreiding redactionele inhoud

De Middelburgsche Courant begon ook meer aandacht te besteden aan letterkunde, beeldende kunst en culturele activiteiten. Ook had zij diverse anonieme correspondenten in steden als Brussel, Amsterdam en Den Haag. De liberaal Samuel Van Houten werd in 1894 minister van binnenlandse zaken in Kabinet-Röell. Hij wierp zich op voor een vrije pers. De Middelburgsche Courant had een liberale signatuur, en kon min of meer staat maken op het beschermheerschap van Van Houten. Ondanks het liberale karakter stond de krant ook open voor andere opinies. Toen Van Houten echter de liberale Tak van Poortvliet aanviel werd hij door de hoofdredacteur in een naschrift na het artikel tegengesproken; waarna Van Houten zijn medewerking beëindigde.

Samuel van Houten - Collectie van Eck Nationaal Archief

Samuel van Houten – Collectie van Eck Nationaal Archief

Fusies en naamswijziging

In 1930 veranderde de krant haar naam in een meer Zeeuwse: de Provinciale Zeeuwsche Middelburgsche Courant. Maar ze was niet de enige krant in Zeeland. Sinds 1869 kwam ook de Vlissingsche Courant uit. Daarnaast waren er (nog steeds) de Goesse Courant, de Breskense Courant en Vrije Stemmen – Dagblad voor Zeeland. In 1933 ging men een fusie aan met de Goessche Courant

De Middelburgsche Courant werd op 17 mei 1940 zwaar getroffen door het Duitse bombardement op Middelburg. Men zag zich gedwongen bij de Vlissingsche Courant in Vlissingen in te trekken. Een fusie was in drie weken geregeld. Vanaf 1947 gingen zesamen verder als Provinciale Zeeuwsche Courant – waarin opgenomen de Middelburgsche, Vlissingsche, Goesche- en Breskensche Courant. In 1946 werd ook hierin Vrije Stemmen – Dagblad voor Zeeland opgenomen.

Zierikzeesche Courant

Zierikzeesche Courant

 

 

 

 

 

 

De laatste overname betrof de Zierikzeesche Nieuwsbode in 1998 die al sinds 1797 als Zierikzeesche Courant bestond. Na die overname voeren alle Zeeuwse kranten onder een dak.

De eigennaam PZC werd pas in 1973 aangenomen. Wel verschijnen er verschillende regionale edities verdeeld over de provincie; Zeeuws-Vlaanderen, Walcheren, Bevelanden, Schouwen-Duiveland en Tholen.