In Zeeland wordt de afkomst van de familie Roosevelt gekoesterd. Immers, Franklin Delano, een Amerikaan met Zeeuwse roots werd president van dit machtige land, en dat nog wel gedurende een woelige periode in de wereldgeschiedenis. Naar hem werd de Universiteit van Middelburg genoemd en de Four Freddoms Award was zijn idee.

Door al dit eerbetoon zouden we zijn achteroom bijna uit het oog verliezen. Maar hoe zit het nu precies.

Oom en achterneef

Oorsprong

Claes Maartenszoon vertrok in 1649 naar de Nieuwe Wereld. Rond 1626 was hij geboren op het eiland Tholen. Tussen Poortvliet, Tholen en Oud-Vossemeer bewerkte hij een groot stuk grond dat al sinds 1481 het Rosenvelt werd genoemd. Uit de verkoop van deze grond betaalde hij de oversteek en had hij enig kapitaal om, samen met zijn vrouw Jannetje Thomas, een nieuwe start te maken. Om zijn naam te completeren had Claes de naam van zijn oude grondgebied toegevoegd. Hij heette voortaan Claes Maartensz. Rosenvelt

Gezicht op nieuw Amsterdam in 1664

Manhattan

Na enkele jaren in zijn nieuwe vaderland, met name in Nieuw Amsterdam, deed zich in 1652 de gelegenheid voor een boerenhoeve met een behoorlijk stuk land over te nemen van Lambert van Valckenburg, een Nederlander die teleurgesteld was in Amerika en terug wilde naar Nederland. Was het toeval of geluk? Zijn nieuwe bezit bestond uit een groot woonhuis, een aantal schuren en 19 ha. grond. Maar het lag wel op de plaats van, wat later, Manhattan zou gaan heten. Het woonhuis lag op de plaats waar nu het Empire State Building is gebouwd. Deze aankoop was de basis van het latere kapitaal van de familie Rosenvelt.

Nicolaas

Claes overleed in 1659, op 33-jarige leeftijd, Jannetje een jaar later. Hun in 1658 geboren zoon Nicholas erfde op erg jonge leeftijd het bezit van zijn ouders. Hij werd de stamvader van de Roosevelts, zoals de naam al snel werd geschreven. Nicolaas was de eerste Roosevelt die zich in de politiek waagde. Hij werd wethouder van New York, zoals Nieuw Amsterdam sinds de overdracht aan de Engelsen in 1674 genoemd werd.

Republikeinen en Democraten

Politiek werd de kinderen van Nicolaas met de paplepel ingegeven. Uiteraard konden daarbij verschillen van mening niet uitblijven. Hoewel de sterke familiebanden in stand bleven, splitste de verschillende opvattingen de familie. De oudste twee zonen van Nicolaas stichtten de Oysterbay-tak, de latere republikeinen, terwijl de jongste twee zonen aan de wieg stonden van de Hyde Park-tak die uit zou groeien tot de democraten.

Teddy Roosevelt op 11-jarige leeftijd

Theodore Roosevelt

Theodore, liefkozend Teddy, Roosevelt werd op 27 oktober 1858 geboren in Manhattan. Als kind uit een welgestelde familie kreeg hij een goede opleiding. Deze bestond voornamelijk uit privé onderricht.

Later ging hij naar Harvard waar hij geschiedenis ging studeren. Hij stond bekend als een jongen die zich uitgebreid in het studentenleven stortte. Hij maakte makkelijk vrienden. Ging geen uitdaging uit de weg, zat in tal van verenigingen maar was vooral buiten en in de natuur te vinden.

Toch was Theodore geen flierefluiter. Op 30 juni 1880 slaagde hij magna cum laude voor Harvard, waarna hij in Columbia rechten ging studeren.

Na zijn afstuderen ging hij als historicus als publicist aan het werk. Daarbij werd hij gevreesd om zijn felle kritieken op de bestuurders van die tijd.

Theodore, helemaal het mannetje aan Harvard, rond 1877. De bakkebaarden waren trendy, de uitmonstering die van een roeier. Bron De Roosevelts

Politiek

Gezien zijn afkomst was het onvermijdelijk dat hij uiteindelijk de politiek als toekomst zou kiezen. In 1897 werd hij onderminister van marine in het kabinet van president William McKinley. Ruim een jaar later gaf hij deze post op om gouverneur van New York te worden.

Gouverneur Theodore Roosevelt

 

 

Voor de presidentsverkiezingen van 1900 vroeg McKinley hem als running mate. De Republikeinse McKinley won de verkiezingen en Roosevelt werd de 25ste vicepresident van de Verenigde Staten. Maar dat zou snel en onverwacht veranderen.

Moord op de president

Op 6 september 1901 bracht McKinley een bezoek aan de Pan-Amerikaanse tentoonstelling in Buffalo.

De Poolse anarchist Leon Czolgosz, die later tekenen van zwakzinnigheid bleek te vertonen, zag zijn kans schoon. Hij vuurde twee keer een schot af op McKinley. De eerste kogel drong in de schouder van de president. De tweede doorboorde zijn ingewanden en bleef steken in zijn rug.

De eerste kogel werd in het ziekenhuis snel gevonden en kon makkelijk worden verwijderd. De andere kogel bleef voor de chirurgen onvindbaar en bleef achter in het lichaam van de president.

President William McKinley in 1900

Het pas ontwikkelde röntgenapparaat dat op de tentoonstelling werd gepresenteerd durfde men nog niet te gebruiken op de president. Ondanks alles leek McKinley te herstellen. Daarop werd besloten de tweede kogel te laten zitten om ergere inwendige schade te voorkomen. Gedurende een week leek het met de president beter te gaan. Toch was dat ijdele hoop. Op 14 september, acht dagen na de aanslag raakte MacKinley in shock en stierf aan de gevolgen van koudvuur dat zijn verwondingen had aangetast.

Drie kwartier na de dood van McKinley werd Theodore Roosevelt, hoewel niet gekozen, beëdigd als nieuwe president van de Verenigde Staten. Met zijn 42 jaar was hij de jongste president van dit machtige land. Een president die nauwelijks bekend was bij het Amerikaanse publiek.

Mark Hanna

Weerstand

Mark Hanna was senator voor Ohio. Hij fungeerde als King Maker voor de republikeinse partij. Hij had zich hevig verzet tegen de benoeming van Roosevelt als vice-president die als overactieve gouverneur van New York was opgevallen door zijn strijd tegen corruptie en zich vooral keerde tegen de macht van Wall Street.

Hij was woedend en vroeg zich af: “Let eens op wat er gebeurd als die verrekte cowboy president van de Verenigde Staten wordt”. De verwijzing naar de cowboy sloeg op de populaire boeken van Roosevelt over zijn leven als gentlemen rancher in North Dakota.

Moderne president

Washington raakte bijna in shock toen deze jonge, energieke president aan de slag ging. Hij ontpopte zich tot een president met moderne opvattingen. Hij stelde zich op het standpunt dat de overheid de taak op zich moest nemen te voorkomen dat het land volledig in de greep zou komen van de excessen van bankiers en ondernemers die het land en de bewoners uitbuitten. Naar de mening van Roosevelt waren arbeidsonrust en de opkomst van het socialisme en anarchie symptomen van maatschappelijke problemen. Deze wilde hij op zijn eigen wijze oplossen.

Daarnaast voelde Roosevelt aan dat zijn land op een kantelpunt stond van regionale grootmacht naar wereldmacht. Hij wilde het land daarop voorbereiden.

Statieportret van Theodore Roosevelt door John Singer Sargent,

Aan het werk

Roosevelt was een moralistische idealist, en tegelijkertijd een meester van pragmatische politiek. Opgegroeid in de upper class van de Verenigde Staten, maakte hij zich op aristocratische wijze druk om het volk. Hij ergerde zich aan de inhaligheid van de grote rijkaards en de manier waarop de financiers en industriëlen de overheid naar hun pijpen lieten dansen. Binnen vijf maanden opende hij de aanval op de financier J.P. Morgan, die een vinger in elke pap leek te hebben. Tot verrassing van de gevestigde orde van magnaten liet Roosevelt in januari 1902 de Northern Securities Company vervolgen, een door Morgan in elkaar gezette combinatie van spoorwegbelangen die alle transport tussen de Grote Meren en de Stille Oceaan wilde monopoliseren.

Geen stilzitter – Leven alsof er geen morgen bestond was zijn tweede natuur

Waarschuwing

Het was een waarschuwing. De overheid had een algemeen belang te beschermen en liet niet over zich heen lopen. In 1905 ondersteunde het Supreme Court Roosevelts actie. Niet dat Roosevelt per se tegen big business was, maar hij stond erop dat de federale overheid de hoogste autoriteit had. In zijn visie bedreigden de kapitalisten het kapitalisme; ze zagen niet in dat de slechte behandeling van arbeiders en de armoede en treurige leefomstandigheden in de grote steden konden leiden tot een socialistische revolutie. Hij beschermde Amerika tegen excessen, zoals ook zijn verre neef Franklin Delano Roosevelt dat ruim dertig jaar later zou doen.

 

 

 

 

Roosevelt tijdens een van zijn bevlogen toespraken

Op binnenlands terrein zou Roosevelt de overheid moderniseren en in staat stellen om te gaan met de meer complexe twintigste-eeuwse samenleving. Hij stelde regels op voor de controle van voedsel nadat journalisten – door hem ‘muck rakers’ genoemd, strontscheppers – grove schandalen hadden blootgelegd. Hij wilde een achturige werkdag voor ambtenaren, als voorbeeld voor de private sector, en betere juridische bescherming van werknemers en vakbondsleden. Als progressieve Republikein voerde Roosevelt allerlei maatregelen door die de populisten tien jaar eerder hadden bepleit toen ze via de Democratische Partij de macht probeerden te krijgen. Roosevelt was een kracht op zich en sleepte zijn tegenstribbelende Republikeinen mee in noodzakelijk beleid.

Herverkiezing

In 1904 werd hij met een grote meerderheid herkozen – of beter gezegd: voor het eerst zelf gekozen. ‘Ik ben niet langer een politiek toeval,’ jubelde de president tegen zijn vrouw. Vreemd genoeg maakte hij diezelfde avond publiekelijk bekend dat hij na deze termijn niet herkiesbaar zou zijn

Roosevelt verdrijft de Europese Koloniale mogendheden uit Zuid-Amerika, spotprent uit 1903

Buitenlands beleid

In zijn buitenlands beleid hield Roosevelt vast aan wat hij in 1900 had gezegd: ‘Ik ben dol op het West-Afrikaanse spreekwoord Speak softly, carry a big stick and you will go far.’ Roosevelt was de eerste Amerikaanse president die het wereldwijde machtsspel ging meespelen, en hij deed dat met verve. Zo liet hij een dispuut met Engeland over de grenzen van Alaska beslissen door een tribunaal in Londen, maar maakte wel meteen duidelijk dat als de beslissing in Amerika’s nadeel uitviel, hij troepen zou sturen. Ze luisterden. Hij hield het hoofd koel toen de Duitsers in de Amerikaanse achtertuin Venezuela bombardeerden wegens onbetaalde schulden. Het publiek was ziedend; Roosevelt behandelde het als een inbreuk op de Monroe-doctrine. Wel liet hij via privékanalen weten dat de Duitse keizer zich wat moest inhouden in deze regio, en heel toevallig oefende ook de hele Amerikaanse marine in het Caribisch gebied.

Deze politieke cartoon toont het verzet van Theodore Roosevelt tegen de Europese invloed in de Dominicaanse Republiek .

Imperiumdenker

De president trok wel een les uit de ervaring. Roosevelt was zo ongelukkig met de kleine pestlandjes in Midden-Amerika, hun onbetaalde rekeningen en de risico’s van Europese interventie, dat hij de Monroe-doctrine uitbreidde. Die doctrine was in 1823 neergelegd om de Europeanen buiten het westelijk halfrond te houden, maar Roosevelt gebruikte een opwaardering ervan om Amerikaanse interventies in Midden- en Zuid-Amerika te rechtvaardigen. In zijn State of the Union in 1904 somde hij op wat bekend werd als de Roosevelt Corollary: als chronisch mismanagement of onmacht om iets te doen tot chaos leidt, dan kan een geciviliseerde natie ingrijpen – en onder de Monroe-doctrine kunnen alleen de VS dat doen.

Aanleg van het Panamakanaal

 

Subtiel was Roosevelt niet. Hij dwong het Congres een kanaal aan te leggen door de landengte tussen Noord- en Zuid-Amerika, niet zoals de politici wilden door Nicaragua, maar op het smalste deel, op het grondgebied van Columbia. Roosevelt ging er voetstoots van uit dat het land dat zou accepteren. Toen de Columbianen daar anders over dachten, werd Roosevelt kwaad. ‘Misschien moeten we die jack rabbits een lesje leren,’ schreef hij aan zijn minister van Buitenlandse Zaken.

In zeker zin heeft het Panamakanaal de Panamezen onafhankelijkheid bezorgd. Het land was tot 1821 eigendom van Spanje en werd kort hierna ingenomen door buurland Colombia. Omdat de Roosevelt het kanaal aan wilden leggen wendde hij zich tot Colombia, maar dat land wilde geen verdrag ondertekenen over de aanleg van het kanaal. Onder aanmoediging van Roosevelt verklaarde een groep Panamezen zich hierna onafhankelijk. Die onafhankelijkheid werd onmiddellijk erkend door de Verenigde Staten. De nieuwe staat sloot hierna vrijwel direct een verdrag met Washington. Vastgelegd werd dat 1400 vierkante kilometer Panamees grondgebied overgedragen werd aan de Verenigde Staten en dat dat land toestemming kreeg voor de aanleg van het kanaal.

Ondertekening van het verdrag tussen Rusland en Japan in Portsmouth

Grootste politieke triomf

 

Roosevelts grootste diplomatieke triomf was het vredesverdrag na de oorlog tussen Japan en Rusland in 1904 en 1905, waarin de overwinning van Japan iedereen had verrast. Hij vond Rusland ‘soddenly stupid’ en Japan ‘entirely selfish’, maar kreeg ze toch aan de onderhandelingstafel. In 1906 leverde het Roosevelt de Nobelprijs voor de vrede op.

The Great White Fleet, met de Minnosota voorop in 1907

 

 

 

In de zomer van 1907 verraste Roosevelt, de imperiumdenker met liefde voor de marine, met een plan om de hele Amerikaanse vloot van zestien slagschepen rond de wereld te laten varen. De Senaat verklaarde hem voor gek en weigerde er geld voor te geven. Roosevelt had dat voorzien en meldde dat hij genoeg geld had om de vloot naar San Francisco te laten varen. Hij zou haar daar voor anker laten liggen tot het Congres met geld op de proppen kwam. De politici bogen.

Als op een debutantenbal waarop Amerika zijn entree in de wereldpolitiek maakte, vertrok Roosevelts great white fleet (de rompen waren wit geverfd) op 16 december 1907. Dat was dan ook meteen de belangrijkste betekenis, want verder leverde het machtsvertoon niet veel op.

Uitgerangeerd

In 1909 zat zijn tweede termijn er op. Hoewel zijn vooraf aangekondigde vertrek verstandig was – hij was uitgeregeerd en het Congres was op hem uitgekeken – kreeg Roosevelt spijt van de machtsoverdracht aan William Taft, die hij zelf naar voren had geschoven. Geleidelijk aan vond de jongste ex-president ooit dat zijn opvolger te conservatief was. Hij was ongenadig kritisch en besloot in 1912 om zelf weer mee te doen aan de presidentsverkiezingen met een onversneden progressief programma.

Fiasco

De Republikeinse partij had echter genoeg van Roosevelt als ongeleid projectiel en nomineerde Taft voor herverkiezing. Kwaad en overlopend van energie begon Roosevelt een eigen campagne en een eigen partij, de Progressive Party, die in de volksmond de ‘Bull Moose Party werd genoemd nadat Roosevelt had verkondigd zich zo sterk te voelen als een mannetjeseland, een bull moose. De partij draaide meer om zijn persoon dan om zijn programma. Roosevelt haalde meer stemmen dan Taft, maar door de Republikeinen te verdelen hielp hij in 1912 de Democraat Woodrow Wilson aan het presidentschap.

 

Teddy Roosevelt op zijn Bull Moose

Overlijden

Verteerd door woede en zijn gezondheid ondermijnend door zijn naar binnen gekeerde energie en zijn wilde reizen in Afrika en het Amazone-gebied overleed Roosevelt in 1919, pas 61 jaar oud.

Het Graf van Roosevelt in Oyster Bay – foto Shadow 2700 – publiek domein Wiki

Geroemd

Door historici wordt zijn presidentschap hoog ingeschat. Hij belandt steevast in de top vijf van Amerikaanse presidenten, na Washington, Lincoln, Franklin D. Roosevelt en Jefferson. Dat doet recht aan de eerste moderne president van wereldmacht Amerika, maar laat één ding niet zien dat wel valt af te lezen aan de foto’s van een campagne voerende Roosevelt: geen enkele president heeft ooit meer lol gehad in het presidentschap dan Theodore Roosevelt.

Het is ook opmerkenswaard dat de Republikeinse Partij – toch al niet gezegend met presidenten om trots op te zijn – Theodore Roosevelt nooit als voorbeeld omarmt. De reden is eenvoudig: een actieve overheid plus scepsis over ondernemers en bankiers passen niet in het huidige Republikeinse straatje.

Bron: Historiek