Kaatje was een vrolijk Zeeuws meisje van 13 jaar. Ze was keurig gekleed in de Middelburgse dracht van die tijd. Aan de krullen van haar oorijzers droeg ze de gouden strikken. Deze zouden haar noodlottig worden.

Meisjes in Middelburgse klederdracht - Foto Jaap Wolterbeek

Meisjes in Middelburgse klederdracht – Foto Jaap Wolterbeek

Moord

Toen Kaatje door de armoedige Winterstraat liep waar Sara Janse Geldof, geboren in Vrouwenpolder ca. 1805, woonde zag deze haar kostbare gouden strikken. In haar armoede sloeg de jaloezie bij Sara toe. Ze trok Kaatje achter haar huis en stak dood om vervolgens haar strikken te stelen.

Daarna raakte ze in paniek. Waar moest ze blijven met het lijkje? Haar eerste idee was het te dumpen in het secreet, de toenmalige naam voor de WC. Die moet u zich niet voorstellen als het toilet zoals wij dat nu kennen. Het was een hokje buitenshuis, voorzien van een plank met een gat. Wat men achterliet kwam uit in een sloot of in een grote beerput. Hierin zou Kaatje voorgoed verdwijnen, dacht Sara.

 

De winterstraat aan het begin van de vorige eeuw

De Winterstraat aan het begin van de vorige eeuw

 

 

Gepakt

Er werd een zoektocht gestart toen Kaatje niet thuis arriveerde. De route, ook door de Winterstraat, werd nagelopen en mensen werden ondervraagd. Zo ook Sara Janse. Tijdens haar ondervraging viel op dat zij voortdurend, zenuwachtig in haar zak friemelde. Toen de dienders haar daar op aanspraken, kwamen de gouden strikken tevoorschijn. Het verband was snel gelegd.

 

 

Een, wat moderner, secreet

Een, wat moderner, secreet

 

Veroordeeld

Zij werd voor de scherprechter (hij die met het scherp van het zwaard het recht voltrekt) geleid. Dit was een officieel persoon die doodstraffen uitvoerde. Maar ook kon hij folteringen uitvoeren om bekentenissen af te dwingen. Sara Janse bekende haar daad al snel.

Door een rechtbank werd zij ter dood veroordeeld.

Uitvoering van het vonnis

In de 19de eeuw werden lijfstraffen meestal in het openbaar uitgevoerd. Ze waren een puur volksvermaak. Op de markt in Middelburg werd een zogenaamd schavot opgetrokken. Vanuit de verre omtrek kwam het volk kijken naar de uitvoering van de straffen.

Daar er niet veel vermaak was in die periode werd een terechtstelling gezien als een gezellig familie-uitje, bijna zo groot als de jaarmarkt. Vaak werd een terechtstelling ook uitgesteld zodat het een onderdeel kon worden van de jaarmarkt.

Het kwam regelmatig voor dat er meerdere vonnissen werden uitgevoerd op dezelfde dag. Ze vormden meestal het hoogtepunt van de dag. Op de Middelburgse Markt stonden eetkramen en marskramers verkochten hun waar. Er liepen acrobaten, jongleurs en clowns rond om het publiek te vermaken.

Het schavot

Het schavot

 

 

De wurgpaal

In plaats van de galg werd Sara Janse Geldof veroordeeld tot de wurgpaal. Een verzoek om gratie werd afgewezen en Sara, “over hare gruweldaad een zeer groot berouw hebbende”, ontkwam niet aan de doodstraf.  Fatsoenlijk als de rechter en de griffier van de rechtbank, die het vonnis hadden geveld, waren, vond men ophanging voor vrouwen niet ‘decent’. Men zou hen immers onder de rokken kunnen kijken. Zij hielden dan ook streng toezicht vanachter de ramen van het stadhuis.

Eenmaal gearriveerd op het schavot legde de beul van achteren een lus van touw om de nek van Sara. Daar werd een houten spaak ingestoken en hiermee werd de lus langzaam aangedraaid totdat het strottenhoofd brak en de dood intrad.

Verslag van de voltrekking van het vonnis

Verslag van de voltrekking van het vonnis

A. Vreke, griffier van de rechtbank schreef in zijn verslag: “… heb ik gezien dat de persoon Sara Janse Geldof, huisvrouw van Pieter Johannes Huisson, oud 33 jaren, laatst woonachtig te Middelburg, zonder beroep, op een schavot opgerigt voor de puije van gezegden stadhuize, door den scherprechter aan eene worgpaal is gesteld en met den strop gestraft, dat er de dood na gevolgd is.”

 

Laatste ter dood gebrachte Zeeuwse vrouw

Op 28 september 1838 stierf Sara Janse op het schavot. Zij had de bedenkelijk eer de laatste vrouw in Zeeland te zijn die door het gerecht de doodstraf kreeg opgelegd en die werd uitgevoerd. Het schavot raakte in onbruik.

 

 

het bewuste schoentje

het bewuste schoentje

Schoentje

Het verhaal gaat dat tijdens haar sparteling in haar doodstrijd Sara een van haar schoentjes zou hebben uitgetrapt. Het pantoffeltje, want meer was het niet zou later zijn meegenomen door een van de werklieden die het schavot weer moesten afbreken. Het schoentje heeft daarna, zolang als men zich kan herinneren aan een balk in de Stadsschuur gehangen op de plaats waar de planken van het schavot waren opgeslagen. Later is het verplaatst en heeft het een plaats gekregen in de kamer van de archivaris van het Zeeuws Archief.

 

Liedjes en versjes

Radio, TV en het bioscoopjournaal bestonden in die tijd nog niet. Wel kon men drukken. In een mum van tijd werd Walcheren overspoeld met pamfletjes waarom in geuren en kleuren de wrede daad van Sara werd beschreven. Ook kon men op deze manier, bijzonder plastisch omgeschreven, een achteraf getuigenis van haar gruwelijke dood beleven.

Het schavot

Het stadsbestuur van Middelburg besloot in 1865 een muziektent te bouwen aan het Molenwater. Er werd over gediscussieerd hoe deze zo voordelig mogelijk gerealiseerd kon worden. Een zuinige ambtenaar herinnerde zich de planken van het schavot die nog steeds opgeslagen lagen in de Stadsschuur en sinds 1850 niet meer waren gebruikt.

Deze planken zijn vervolgens gebruikt als vloer voor de muziektent waar ze nog jaren dienst hebben gedaan.

De muziektent aan het Molenwater omstreeks 1905. Foto Zeeuws Archief

De muziektent aan het Molenwater omstreeks 1905. Foto Zeeuws Archief