De Eerste Wereldoorlog, die nagenoeg gelijktijdig plaatsvond met de industriële revolutie, was een speeltuin voor moderne ontwikkelingen. Een daarvan was de opkomst van gevechtsvliegtuigen. Hoewel het om, in onze ogen, thans logge en trage machines ging, bewezen ze al snel hun effectiviteit en moorddadigheid.

Handley Page O/400

Handley Page O/400

Handley Page O/400

Eén van de eerste gevechtsvliegtuigen was de Handley Page O/400. Deze was zodanig gebouwd dat ze acht bommen kon vervoeren. In eerste instantie werden deze toestellen ingezet om overdag bombardementen uit te voeren. Hun aanvallen waren gericht op Belgische doelen zoals spoorwegen, havens en vliegvelden. Aanvankelijk waren de vluchten succesvol. Op 23 april werd een Duitse torpedojager ernstig beschadigd.

Twee dagen later werd een O/100s uit de lucht geschoten boven Duinkerken en onmiddellijk werd besloten alleen nog nachtvluchten uit te voeren. Aangezien het vliegen in die tijd nog louter op zicht ging, was dat een hachelijke onderneming.

Schending neutraliteit

Hoewel Nederland neutraal was tijdens de Eerste Wereldoorlog, kon men het oorlogsgeweld niet buiten de deur houden. Herhaaldelijk schonden zowel Engelse als Duitse vliegtuigen ons luchtruim. Meestal was dit boven Zeeland omdat onze provincie een aanvliegroute was voor Engelse bombardementen op de Belgische en Noord-Franse kust. Dit moest wel een keer fout gaan.

Verdedigingsgeschut in Zierikzee zuidhoek

Verdedigingsgeschut in Zierikzee zuidhoek

En dat ging het ook. Enkele dagen nadat het Engelse opperbevel had besloten alleen nog ’s nachts te vliegen steeg een eskader van 10 vliegtuigen, behorend tot 7de squadron op met de opdracht Duitse duikboten die in de haven van Zeebrugge lagen te bombarderen.

In de nacht van 29 op 30 april 1917 raakte een van de toestellen echter uit koers en vloog richting Schouwen-Duiveland. Hoewel neutraal, Nederland was er op voorbereid zich eventueel te verdedigen. Luchtafweergeschut op het eiland hoorde het vliegtuig naderen en begon het te beschieten. Een ernstige vergissing.

Zierikzee, geen Zeebrugge

De Engelse piloot was er nu zeker van dat hij boven Zeebrugge vloog en dropte zijn acht bommen. Een enorme ravage was het gevolg. De bommen kwamen neer in het centrum van de stad. Zadelmaker Waltherus Leijdekker verloor samen met zijn vrouw en hun pleegkind, hun neefje Gerardus, het leven. De kracht van de explosies was zo hevig dat hun lichamen werden weggeslingerd en tientallen meters van hun huis werden terug gevonden. Ook vielen er talloze gewonden. Dubbel bitter is het te weten dat Leijdekker enige jaren eerder België was ontvlucht vanwege het oorlogsgeweld.

Ravage in de molenstraat - Foto Gemeentearchief Schouwen-Duiveland

Ravage in de Molenstraat – Foto Gemeentearchief Schouwen-Duiveland

Hoewel de Nederlandse bevolking sterk meeleefde en er giften binnenkwamen en er zelfs een liefdadigheidsconcert werd georganiseerd, doken er ook meteen handige lijkenpikkers op. Een uitgever liet foto’s maken om die later als ansichtkaarten op de markt te brengen.

Een van de misplaatste ansichtkaarten, archief Maatje Dogger

Protest en ontkenning

Natuurlijk protesteerde de Nederlandse regering bij de Engelsen. Bomscherven werden bestudeerd en er werd onomstotelijk vastgesteld dat deze van Engelse makelij waren. Maar de Engelsen ontkenden aanvankelijk elke betrokkenheid. Er werd gesuggereerd dat Duitse vliegers Engelse vliegtuigen buit hadden gemaakt en daarmee het bombardement hadden uitgevoerd. Ook werd hun schuld uitvoerig ontkent in de krant.

Engelse krantenpagina

Engelse krantenpagina

Na meer dan een jaar touwtrekken gaf de Engelse regering eindelijk toe. In mei 1918 werd een schadevergoeding van 120.000 gulden uitbetaald.

De legerleiding inspecteertZierikzee! Opperbevelhebber generaal C.J. Snijders (2e v. r.) en de commandant Schouwen-Duiveland eer

De legerleiding inspecteert  Zierikzee! Opperbevelhebber generaal C.J. Snijders (2e v. r.) en de commandant Schouwen-Duiveland eerste luitenant J.P. Louwerse (r.) op de puinhopen van Sint Domusstraat 112.

Het duurde geruime tijd voor de aangerichte schade volledig was hersteld.