De familie van Citters had gedurende lange tijd een dikke vinger in de pap in het bestuur van de stad Middelburg en de provincie Zeeland. Sommigen van hen hadden functies op nationaal en internationaal niveau.

Het wapen van de Van Citters - Bron - Wapenregister van de Nederlandse adel

Het wapen van de Van Citters – Bron – Wapenregister van de Nederlandse adel

Hun invloedrijke positie begon al in de 16de eeuw. De van oorsprong kooplieden en bestuurders kwamen voor het eerst in beeld in 1522. Cornelis van Ceters was in Breda burgemeester. Het was midden in de tijd van de reformatie. Uit praktische overwegingen verhuisde de familie eerst naar Antwerpen om later door te trekken naar Middelburg. Hier zouden zij gedurende lange tijd belangrijke functies bekleden.

Willem van Citters, om maar een voorbeeld te noemen, zou gedurende een periode van, om de drie jaar, dertien keer het ambt van burgemeester van Middelburg bekleden.

Jacob van Citters - collectie Zeeuws maritiem muZEEum.

Jacob van Citters – collectie Zeeuws maritiem muZEEum.

 

Jacob van Citters

Jacob, een neefje van Willem van Citters werd op 3 december 1708 in Middelburg geboren. Hij was de jongste zoon van Caspar van Citters, broer van Willem. Vanzelfsprekend werd politiek en bestuurskunde hem met de paplepel ingegoten.

Carrière

Op zijn 29ste, in 1727 werd hij aangesteld als schepen van Middelburg en kreeg zitting in de raad. In deze functie bleef hij 57 jaar aan tot 1784. In 1747 werd hij burgemeester van de stad, een functie die hij, zijn oom Willem evenarend, om de drie jaar dertien keer zou uitoefenen.

Na het overlijden van zijn oom van moederskant, Abraham Boudaen, nam hij het hoofdparticipantschap van de VOC over en gedurende een periode van 47 jaar bleef hij in die functie.

Noordmonsterkerk in Middelburg gezien vanuit het Zuidwesten - 1750

Noordmonsterkerk in Middelburg gezien vanuit het Zuidwesten – 1750

 

Medebeslisser

Vanwege zijn ervaring en functie nam hij in 1747 namens de provincie Zeeland deel aan de afvaardiging die Willem Karel Hendrik Friso, Prins van Oranje en vorst van Oranje Nassau het stadhouderschap over Zeeland aanbood. Hiermee werd Willem IV de eerste erfstadhouder van de Republiek der Zeven Provinciën.

Willem IV was een voornaam, vredelievend en minzaam man. Maar hij had ook een zwakke gezondheid. Dit, gepaard met een vergroeiing in zijn rug maakte zijn politiek-bestuurlijke optreden steeds moeilijker.

Stadhouder Willem IV van Oranje-Nassau

Stadhouder Willem IV van Oranje-Nassau

 

 

Onderstadhouder

In 1761 werd Jacob van Citters benoemd tot onderstadhouder van Walcheren en werd hij lid van de voogdijraad van prins Willem V gedurende diens minderjarigheid. Een niet geringe functie. Willem V was drie jaar oud toen zijn vader in 1751 overleed.

In 1766 werd de functie van lid van de regentenraad, in afwachting van de troonsbestijging voor Willem V voor Jacob van Citters opgeheven. Op 8 maart van dat jaar werd deze meerderjarig verklaard en trad hij aan als stadhouder.

VOC

Willem V als kind

Willem V als kind

Ondanks al zijn functies bleef Jacob actief binnen de VOC. Het was een log en onoverzichtelijk bedrijf geworden. In de jaren veertig en vijftig van de 18de eeuw hadden al twee mislukte pogingen plaats gevonden om de VOC te reorganiseren.

Jacob van Citters deed in 1769 een derde poging. Zijn doel was meer inzicht te krijgen in de financiën van de verschillende kamers van de VOC. Ook zette hij zich in voor een gestructureerd inzicht in de uitgaven binnen Europa.

De Vrede van Parijs

In Parijs werden inmiddels vredesonderhandelingen gevoerd. De Vrede van Parijs van 1783 voerde tot de Amerikaanse Onafhankelijksoorlog. Hierdoor moest Engeland de onafhankelijkheid van de voormalige kolonie, die in 1776 was uitgeroepen, erkennen.

Laurens van den Spiegel

Laurens van de Spiegel

 

Jacob van Citters zat vanaf het begin namens de VOC aan de onderhandelingstafel. De geboren Middelburger Laurens Pieter van de Spiegel werd in die tijd raadspensionaris van Zeeland en Holland. Hij gaf Jacob de opdracht alles in het werk te stellen de onderhandelingen te laten mislukken. Het zou voor ons land niet voordelig zijn voor wat betreft de vredeonderhandelingen met Engeland.

De republiek raakte sinds december 1780 in oorlog met de Engelsen. De reden was dat de republiek de wens naar vrijhandel en wapensmokkel naar de opstandige Verenigde Staten gehonoreerd wilde zien. Vanaf dat moment kwam er steeds meer kritiek op het besluiteloze functioneren van Willem V.

Willem V

Van Willem V werd gezegd dat hij een zeer goed geheugen had, filosofisch van aard was en goed van karakter. Hij was echter ook besluiteloos, legalistisch en detaillistisch. Hij was niet bereid het oligarchische regeringssysteem, waarbij de macht in handen was van een kleine groep bevoorrechte mensen, te hervormen en kwam daardoor steeds meer onder vuur te liggen. Hierdoor ontstond de patriottische beweging, gevormd door mensen die aan het einde van de 18de eeuw democratie wilden stimuleren en een einde maken aan het absolutisme van de falende stadhouder. Willem V raakte diverse functies kwijt en trok zich van Den Haag terug naar Nijmegen. Zijn macht brokkelde steeds verder af.

Willem V Prins van Oranje Nassau - Johann Georg Ziesenis (1770)

Willem V Prins van Oranje Nassau – Johann Georg Ziesenis (1770)

In 1786 en 1787 escaleerde het conflict tussen de patriotten en de prinsgezinden ook wel de Orangisten genoemd. Er braken gevechten uit en er woedde een korte burgeroorlog. Een Pruisische inval in oktober 1787 zorgde uiteindelijk voor het herstel van de macht van Willem V.

Vermoeid

Jacob van Citters was echter niet meer de krachtdadige bestuurder van weleer. In 1787 tekende hij, aan het twijfelen gebracht, zowel de Orangistische acte van Verbintenis als de patriottische remonstrantie tegen de acte van Verbintenis.

 

Jacob van Citters op oudere leeftijd

Jacob van Citters op oudere leeftijd

 

Einde

Jacob was moe. Hij trok zich terug op Slot Popkensburg te Sint-Laurens bij Middelburg dat al sinds 1763 in zijn bezit was. Hier stierf hij op 29 maart 1792.

Jacob van Citters was een groot staatsman en bestuurder. Toch zou hij na zijn dood langzaam in de vergetelheid raken.

Slot Popkenburg

Slot Popkenburg