Het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) was een periode van twaalf jaar van wapenstilstand tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) waarin er sprake was van een relatieve rust aan het front.

Deze oorlog was voor de Republiek der Nederlanden een zware en trage uitputtingsslag. Maar merkwaardig genoeg profiteerde de overzeese handel flink van de situatie. Voor de politiek was er dan ook geen enkele reden om te onderhandelen over vrede.

Johan van Oldenbarnevelt - Portret van Michiel Jansz van Mierevelt

Johan van Oldenbarnevelt – Portret van Michiel Jansz van Mierevelt

Zeker in de jaren 90 van de 16de eeuw werden er grote successen behaald door de Nederlanders. Dit was onder andere te danken aan het politieke leiderschap van de landsadvocaat Johan van Oldenbarnevelt en stadhouder en legeraanvoerder Maurits van Nassau.

 

Prins Maurits van Nassau Geschilderd door Michiel Jansz. van Mierevelt

Prins Maurits van Nassau Geschilderd door Michiel Jansz. van Mierevelt

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tijdens het Twaalfjarig Bestand zag de Republiek kans de marinevloot sterk uit te breiden. Zij wilden daarmee de controle op de handel met Zuidoost Azië verkrijgen en een voorsprong op de Engelsen te nemen.

Maar er was ook een nieuw gebied ontdekt.

Oprichtingsdatum

Op 3 juni 1621 kwam men tot de oprichting van de West Indische Compagnie, in navolging van de VOC in 1609. Al snel werd de WIC getransformeerd in een multinational met een corporatieve structuur, zonder dat de leden afzonderlijk aansprakelijk waren voor de beslissingen van het bestuur.

Pagina 1 van het verleende octrooi van de West Indische Compagnie

Pagina 1 van het verleende octrooi van de West Indische Compagnie

Door de Staten-Generaal werd de WIC in 1621 uitgeroepen tot een geoctrooieerde handelscompagnie. Hierdoor kreeg de WIC het monopolie op de handel op ondermeer de Westkust van Afrika en Amerika en de kaapvaart (het kapen van schepen) in het Atlantische gebied. Geïnspireerd door het snelle succes van de  Verenigde Oost-Indische Compagnie en in de hoop de strijd tegen Spanje ook op zee krachtiger te kunnen voeren, werden er al in 1606 plannen voor de oprichting van een WIC gemaakt. Door de vredesonderhandelingen, die ten slotte tot het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) leidden, werden deze plannen, tegen de zin van vooral Amsterdammers en Zeeuwen, pas in 1621 gerealiseerd.

In die tijd gingen handel en oorlog hand in hand. De oprichting van de WIC werd lange tijd tegengehouden, omdat het nieuwe spanningen zou veroorzaken met de Spanjaarden, die al in het Atlantische gebied handel voerden.

 

Het Westindische Huis in de Lange Delft te Middelburg, tekeningen en prenten, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 69440.

Het Westindische Huis in de Lange Delft te Middelburg, tekeningen en prenten, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 69440.

 

 

 

 

 

 

De Kamer van Zeeland

Namens de Staten Generaal mocht zij in de veroverde gebieden alle soevereine rechten uitoefenen. Het hoofdbestuur van de Compagnie werd gevormd door de Heren XIX. Vier leden waren hierin afgevaardigd door de Kamer Zeeland, die in Middelburg gevestigd werd. De vergaderingen van dit dagelijks bestuur werden telkens zes jaar in Amsterdam en vervolgens twee jaar in Middelburg gehouden. De Kamer Zeeland bemoeide zich in het bijzonder met de vaart op de Goudkust en de Wilde Kust. In de eerste jaren van haar bestaan vormde de kaapvaart, gericht tegen Portugezen en Spanjaarden, de belangrijkste bron van inkomsten.

Piet Hein, een kopie uit 1629 naar een verloren gegaan origineel uit 1625 van Jan Daemen Cool

Piet Hein, een kopie uit 1629 naar een verloren gegaan origineel uit 1625 van Jan Daemen Cool

De verovering van de Spaanse Zilvervloot was een hoogtepunt uit de beginjaren van de WIC. In Nederland is de Zilvervloot vooral bekend vanwege de verovering hiervan door Admiraal Piet Hein in 1628.

De Zilvervloot was in de 16e en 17e eeuw een jaarlijks konvooi van schepen, waarin kostbaarheden van de Spaanse koloniën in Amerika werden verscheept naar Spanje.

Middelburg gedijde door de inkomsten van de WIC en het beeld van de stad veranderde daardoor sterk.

De voormalige pakhuizen van de WIC aan de Kousteensedijk te Middelburg, aquarel van J.F. Schütz, 1867, collectie KZGW ZI II-0470

De voormalige pakhuizen van de WIC aan de Kousteensedijk te Middelburg, aquarel van J.F. Schütz, 1867, collectie KZGW ZI II-0470

 

 

 

 

 

 

 

 

Financiële problemen en einde van het eerste avontuur

Pas later in de zeventiende eeuw kwam de slavenhandel tot bloei. De hiermee behaalde winsten waren echter voor een belangrijk deel nodig voor de kredietverstrekking aan de plantagehouders teneinde de afzet van deze handelswaar en de grote aantallen handelsposten op peil te houden. Daarbij kwam dat nieuwe buitenlandse compagnieën, voor een groot deel gefinancierd met Nederlands kapitaal, het WIC-monopolie gingen aantasten.

Fort Nassau in 1645 bij Mouree aan de Goudkust

Grote kredieten werden aan de Kamer Zeeland verstrekt door de Middelburgse Wisselbank en de Bank van Lening. Toen dan ook het faillissement van de WIC in 1672 dreigde, onder meer door de enorme schulden aan oorlogsmiddelen, liepen deze instellingen groot gevaar. Drie jaar later werd tot grote schade van de aandeelhouders de eerste WIC opgeheven volgens besluit van de Staten Generaal aan het einde van de Tweede Engelse Oorlog in april 1674. En op 20 september van dat jaar werd de failliete Compagnie ontbonden en vervangen door een nieuwe, waarvan het monopoliegebied ernstig was beknot. Een College van Tien verving de vroegere Heren XIX. Geld werd vooral verdiend in de vaart op de driehoekshandel, waarin de vaart op West-Afrika en slavenhandel begrepen was. Het alleenrecht op deze handel verviel echter in 1734, waarna de WIC nauwelijks meer was dan beheerder van handelsposten.  In 1792 werd het bedrijf niet langer octrooi toegekend en in feite genationaliseerd. Aandelen werden staatsobligaties en het bestuur over de koloniën ging over naar de Staten-Generaal.

Zoals men in Nederland zegt, aan alle moois komt een einde.

De Canon van Zeeland heeft een leuke filmische samenvatting hiervan gemaakt.

 

 

 

 

 

 

 

 

.