Natuurlijk kennen we onze Vader des Vaderlands allemaal als groot staatsman en militair. Minder bekend is het liefdesleven van deze grote Nederlander.

Willem en Anna van Buren

Willem en Anna van Buren

Anna van Egmond

Op 18 jarige leeftijd trouwde Willem met Anna van Egmond, gravin van o.a. Buren, maar ook Vrouwe van Borssele, Kortgene en Sint-Maartensdijk. Anna was het enig kind van Maximiliaan van Egmond en schatrijk. Door dit huwelijk kreeg Willem grote belangen in de Nederlanden.

Ze kregen drie kinderen. Maria, die al vroeg overleed, een zoon Filips Willem en nog een dochter die opnieuw Maria werd genoemd.

Op 24 maart 1558, na bijna zeven jaar huwelijk, overleed Anna.

Willem van Oranje omstreeks 1554 (Anthonie Mor)

Willem van Oranje omstreeks 1554 (Anthonie Mor)

Anna van Saksen

Op 25 augustus 1561 trouwde Willem opnieuw. Dit keer met Anna van Saksen. Zij was de dochter van de hertog en later keurvorst Maurits van Saksen. Omdat haar jongere broertje Albrecht al vroeg stierf, groeide ook zij op als enig kind. Aangezien zij de enige erfgename was van haar vader, gold zij in die tijd als een rijke vrouw.

Van enige liefde tussen Willem en Anna was geen sprake. Het was Willem om geld een invloed te doen. Het huwelijk tussen Anna van Saksen en Willem van Oranje was slecht en op 14 december 1571 werd Anna gedwongen in te stemmen met een scheiding. Anna werd vervolgens krankzinnig verklaard.

In de tien jaar die hun huwelijk duurde kregen ze tien kinderen. Een aantal overleed al vroeg, een ander werd door Willem niet erkend. Alleen Maurits de latere stadhouder, werd door Willem liefdevol opgevoed.

Eva Elincx

Na het overlijden van Anna van Egmond had Willem een relatie met Eva Elincx. Over haar doen verschillende verhalen de ronde. Zij zou de dochter zijn van Zebrecht Elincx, een waard in Breda, later gezworene van de rederijkerskamer van den Vroeschendael.

Anderen beweren dat Eva de dochter was van de burgemeester van Emmerik, wellicht de dochter van een Bredase goudsmid of misschien toch het kind van een poorter uit Gent.

Hoe den ook, uit deze relatie werd, vermoedelijk, op 4 december 1559 een zoon geboren, Justinus. Niet lang hierna verbrak Willem de relatie met Eva.

Het wapen van Justinus van Nassau

Het wapen van Justinus van Nassau

Justinus.

Justinus werd door Willem erkend als zijn wettige zoon. Na het beëindigen van de relatie met zijn moeder nam Willem de opvoeding voor zijn rekening. Hij bleef in de kringen van Oranje verkeren en werd opgevoed aan het hof van de prins.

Justinus was een van de eerste rechtenstudenten in Leiden. Na zijn afstuderen vertrok hij naar Zeeland waar zijn vader verbleef. Hij nam zijn intrek in het Pricehuis in Vlissingen en bleef daar wonen tot de Admiraliteit naar Middelburg verhuisde. Daar vond hij onderdak in de Abdij.

Justinus onderhield een goede relatie met zijn halfbroer Maurits. Dat blijkt uit de Statennotulen. Daarin wordt gemeld dat Justinus het gedeelte van de abdij waar hij verbleef liet aanpassen. Vlakbij liet hij een kaatsbaan aanleggen waar Maurits zich kon vermaken als deze in Middelburg verbleef.

De vloot maakt zich op voor vertrek

De vloot maakt zich op voor vertrek

Marine

Op aandrang van zijn vader Willem, die hem volledig had opgenomen in de Oranjefamilie, werd hij op 26 jarige leeftijd benoemd tot luitenant-admiraal van Zeeland. Deze periode duurde van 1585 tot 1589.

Zijn aanstelling als vlagofficier, zonder enige maritieme kennis, bij de Zeeuwse Admiraliteit was in die tijd niet ongebruikelijk. Zijn functie kreeg hij naar aanleiding van zijn positie in de samenleving. Natuurlijk werd bij bijgestaan door zeelieden met kennis van zaken. In dit geval van Justinus was dat Joos de Moor.

Admiraal de Moor

Joos was de zoon van Jan de Moor, de eerste viceadmiraal van Vlissingen.  Hij had zijn sporen al verdiend. Als kapitein was hij in 1572 betrokken bij de eerste acties van de Watergeuzen bij Vlissingen.

In 1574 vocht hij tegen de Spaanse vloot bij Lillo – Antwerpen. Later speelde hij een belangrijke rol tijdens het beleg van Fort Rammekens bij Reimerswaal en hielp hij bij het ontzet van Leiden.

Admiraal Joos de Moor

Admiraal Joos de Moor

Justinus begon zijn carrière weinig succesvol. Parma had met een scheepsbrug de haven van Antwerpen geblokkeerd. Justinus trachtte de blokkade te doorbreken, maar deze poging mislukte.

Zijn volgende missie had meer succes. Met de Zeeuws-Hollandse vloot blokkeerde hij de haven van Duinkerken. Daardoor kon de Armada van Parma niet uitvaren.

Ondanks deze blokkade slaagde een Spaanse aanval op Sluis toch. Spinola wist met een aantal galeien de blokkade te omzeilen.

Successen wisselden zich af.

Justinus boekte enkele mooie successen als admiraal. Hij veroverde Fort Liefkenshoek in 1585 en voorkwam bij Duinkerken dat de armada in 1588 deze haven kon bereiken.

Maar er waren toch ook wel kanttekeningen te plaatsen bij zijn functioneren. Na de verovering van Fort Liefkenshoek vond hij het niet nodig een schans aan te leggen vanwaar de aangelegde scheepsbrug van Parma onder vuur kon worden genomen. Daardoor konden de Spanjaarden zich hergroeperen en hun oude stellingen weer betrekken.

Justinus was geen marineman in hart en nieren en vermeed als het mogelijk was het open water.

Dat liet hij ook duidelijk blijken. In 10 jaar tijd woonde hij slechts 18% van de vergaderingen van de Admiraliteit bij. Daarbij wondt hij zich dan regelmatig op als de Admiraliteit hem, ondanks zijn afwezigheid, passeerde bij de besluitvorming.

Justinus van Nassau door Jan van Ravesteyn

Justinus van Nassau door Jan van Ravesteyn

Generaal en diplomaat

Justinus voelde zich meer aangetrokken tot het landleger. In de periode tussen 1589 en 1598 was hij daar dan ook actief als bevelhebber. Hij wist in die periode Steenwijk en Breda bij verrassing in te nemen.

Vanwege zijn afkomst en aanzien beklede hij een belangrijke ceremoniële functie. Hij werd voor een paar diplomatieke missies naar het buitenland gestuurd. Hij voerde namens ons land gesprekken met Koningin Elisabeth van Engeland en de Franse vorst Hendrik IV.

Tussen 1599 en 1601 kwam hij nog even terug bij de vloot. Maar in 1601 vroeg en kreeg hij ontslag en kreeg een pensioen voor het leven.

 

 

Dit detail van Le Siège de Bréda door Jacques Callot laat de opmars van het Spaanse leger zien.

Dit detail van Le Siège de Bréda door Jacques Callot laat de opmars van het Spaanse leger zien.

 

Terugkeer na zijn huwelijk.

Justinus trouwde op 15 december 1597 met de 32 jarige Anna van Merode. Zij kregen drie kinderen; Willem Maurits, Louise Henriette en Philips. Door zijn huwelijk werd Justinus wat minder dwingend, maar als militair niet veel tactischer.

In 1602 kwam de functie van gouverneur van Breda vrij. Justinus werd benoemd kreeg deze functie.

Een poos lang ging het goed tot Spinoza, in 1625 de stad belegerde. De pogingen van Justinus tot ontzet van de stad faalden.

De overgave van Breda. (Diego Velázquez, 1634)

De overgave van Breda. (Diego Velázquez, 1634)

 

 

 

Na dit echec mocht Justinus vrij vertrekken. Hij keerde terug naar Leiden waar hij bleef wonen tot aan zijn dood in 1639.

De onbekend geblevene

Als bastaardzoon van Willem van Oranje is hij altijd een beetje in de schaduw gebleven. Willem van Oranje zelf, zijn zoons Maurits en Frederik Hendrik stonden aan de wieg van de Republiek en brachten pennen in beweging. Justinus was veel minder in trek. Alleen zijn graf in Leiden herinnert nog aan hem.

Grafzerk voor Justinus van Nassau en zijn_vrouw Anna de Merode in Leiden

Grafzerk voor Justinus van Nassau en zijn, vrouw Anna de Merode in Leiden